Είμαστε ικανοί να ζήσουμε ελεύθεροι;

Αγαπητέ πιτσιρίκο! Κυκλοφορεί αυτές τις μέρες στο διαδίκτυο ένα κείμενο του Κροπότκιν με τίτλο: «Είμαστε ικανοί να ζήσουμε ελεύθεροι;» Δεν έχω ξαναδιαβάσει Κροπότκιν, ούτε Μπακούνιν και γενικά δεν είχα ποτέ σχέσεις με τον αναρχικό χώρο. Όμως, το κείμενο αυτό μου έδωσε αρκετή «τροφή για σκέψη», καθώς αναφέρεται στο αν υπάρχει έμφυτη ικανότητα στον άνθρωπο – ειδικά αν έχει περάσει από στάδια δουλείας – να καταφέρει να χτίσει και να οργανώσει μία κοινωνία, στην οποία ο καθένας ελεύθερα θα συναινεί στις υποχρεώσεις του, χωρίς κανέναν καταναγκασμό.

Η αλήθεια είναι ότι αυτή η ιδέα μου φάνηκε πολύ «ουτοπική» και καθόλου «ρεαλιστική», ειδικά αυτές τις μέρες που η υπόθεση του Νίκου Ρωμανού αποκάλυψε τα πιο σκοτεινά και δουλικά μας ένστικτα.

Ξεπρόβαλε μία κοινωνία γεμάτη «χολή» για όποιον παλεύει για τις ιδέες του, δε συμβιβάζεται και είναι έτοιμος να υπερασπιστεί τα «πιστεύω» του δίνοντας την ίδια του τη ζωή.

Κατανοητό από τη μία μεριά: τόσα χρόνια σκυλάδικα και πρωινάδικα αποενοχοποίησαν τα πιο ποταπά μας ένστικτα και μας απομάκρυναν από κάθε μεγάλη ιδέα και κάθε ευγενή σκοπό.

Αυτομάτως, όμως, το μυαλό μου ταξίδεψε πίσω, στις παιδικές κοινωνίες, όπου τα πράγματα είναι πολύ πιο «παρθένα» κι εκεί βλέπεις σε πρωτόγονη κατάσταση τα λεγόμενα «ανθρώπινα ένστικτα».

Εγώ, πιτσιρίκο, σαν παιδί έζησα στην επαρχία, μεγάλωσα στις αλάνες και στις γειτονιές από τα τέλη της δεκαετίας του ’70 και μέσα στη δεκαετία του ’80.

Η παιδική κοινωνία της γειτονιάς διαμόρφωσε την αντίληψή μου γενικά για την κοινωνία και ήταν ένα σπουδαίο σχολείο για τη μετέπειτα ζωή μου, ιδίως όταν βγήκα στην «πιάτσα».

Στην παιδική μας κοινωνία λοιπόν, δε θυμάμαι κανέναν με δουλικότητα. Θυμάμαι σκληρότητα, θυμάμαι πόλεμο για την εξουσία, αλλά κανέναν που ερχόταν ταπεινά να παίξει κάτω από τις υποδείξεις του άλλου.

Ήμασταν εγωιστές και ο μόνος μας σκοπός ήταν να παίξουμε και να διασκεδάσουμε, οπότε, το τι συνέβαινε στη γειτονιά, μας αφορούσε όλους. Ήμασταν περήφανοι και είχαμε ένα ισχυρό αίσθημα αξιοπρέπειας. Τρέμαμε να μην ντροπιαστούμε!

Κατά καιρούς, αναδεικνύαμε κάποιον επικεφαλής, χαρίζοντάς του την ανοχή μας για όσον καιρό χειριζόταν καλά τα του παιχνιδιού.

Μόλις άρχιζε να προσπαθεί να επιβάλλει τα δικά του γούστα, τον αλλάζαμε με συνοπτικές διαδικασίες.

Τους αρχομανείς – ναι, είχαμε και τέτοιους – τους παίρναμε στο ψιλό. Τους κάναμε βασιλιάδες το πρωί και τους σκαρώναμε τόσες φάρσες και χουνέρια που μέχρι να δύσει ο ήλιος τα είχαν παρατήσει από μόνοι τους.

Ήμασταν ικανοί να οργανώσουμε το παιχνίδι όλοι μαζί, πετώντας ιδέες και συμπληρώνοντας ο ένας τον άλλον.

Το πάθος μας για παιχνίδι μας έκανε επινοητικούς, ο σκοπός ήταν ιερός και ήμασταν έτοιμοι να ακούσουμε οποιαδήποτε ευφάνταστη ιδέα θα έλεγε ο φίλος μας, χωρίς εγωισμό που απορρίφθηκε η δικιά μας.

Αν κάποια φορά τσακωνόμασταν για κάτι, έπεφταν πάνω μας οι υπόλοιποι και μας έλυναν τις διαφορές στο άψε-σβήσε! Δεν είχαμε χρόνο να μαλώνουμε, οι ώρες του παιχνιδιού ήταν πολύτιμες για να τις σπαταλάμε σε ηλίθιες διενέξεις, οπότε με τον έναν ή με τον άλλον τρόπο, συμφιλιωνόμασταν και συνεχίζαμε.

Αν κάποιος δεν καταλάβαινε τη σοβαρότητα του παιχνιδιού και προσπαθούσε να το χαλάσει, τον απομονώναμε και αναγκαζόταν ή να φύγει ή να κάτσει σε μια γωνιά να μας κοιτάζει και να βαριέται.

Στο παιχνίδι ήμασταν όλοι ίσοι, αλλά υπήρχε σεβασμός στη διαφορετικότητα. Ο καθένας έπαιρνε το ρόλο του στο παιχνίδι ανάλογα με την ηλικία του, τις ικανότητές του και έπαιρνε θέση εκεί που θα ήταν πιο χρήσιμος.

Πέρασα κι εγώ από «αρχηγός» κάποτε. Λοιπόν, εκεί ήταν τα δύσκολα. Θυμάμαι πόσο κολακευμένη και σπουδαία ένιωσα σ’ αυτή τη θέση και δεν άργησα να το πάρω πάνω μου. Όμως έπρεπε να κερδίζω την εμπιστοσύνη των συμπαικτών μου κάθε δευτερόλεπτο!

Όταν απέρριπταν τις ιδέες μου, ήταν τρομερά οδυνηρό, ένιωθα ανεπαρκής και με έτρωγε η αγωνία μην έρθει κανένας άλλος πιο ικανός ή πιο λαοφιλής και χάσω το «θρόνο».

Σωστό μαρτύριο. Εκεί κατάλαβα ότι δεν είναι και τόσο αξιοζήλευτη η θέση, έπρεπε να είσαι πάντα ο πιο ικανός, να εκτίθεσαι συνέχεια, να δουλεύεις πιο σκληρά από τους άλλους, και να χάνεις πολλή από τη χαρά του παιχνιδιού.

Στην ουσία, θυσίαζες τη δική σου απόλαυση για να είναι ευχαριστημένοι οι άλλοι. Σύντομα τα παράτησα και άφησα να πάρει άλλος τη θέση αυτή.

Οι παιδικές κοινωνίες, όπως εγώ τις θυμάμαι, ήταν πολύ καλά οργανωμένες, αρκετά δημοκρατικές και ισότιμες, αλλά και εξαιρετικά λειτουργικές. Ο καθένας μάθαινε και γινόταν ολοένα και καλύτερος, ανακαλύπταμε ικανότητες που δεν ξέραμε καν ότι έχουμε και όλα αυτά μέσα από μια πολύ διασκεδαστική διαδικασία.

Τι συνέβη μέσα μας, από την ενηλικίωσή μας και μετά και χάσαμε κάθε πιθανότητα συνεννόησης;

Τι δηλητήριο μας έχουν ποτίσει, ώστε να μην μπορούμε να συνυπάρξουμε και να συνεργαστούμε για μια καλύτερη κοινωνία;

Πότε συνέβη αυτή η μετάλλαξη και ξεπροβάλαμε ως όντα εγωιστικά, εξουσιαστικά, καταστροφικά;

Πότε γίναμε δούλοι και αρχίσαμε να αναζητούμε «προστάτη»;

Πότε χάσαμε τόσες λαμπρές ικανότητες και καταντήσαμε ανθρωπάκια γεμάτα κατώτερα ένστικτα, χωρίς ίχνος αξιοπρέπειας και τιμής; Χωρίς ευγενείς σκέψεις, χωρίς ανώτερο όραμα, χωρίς μεγαλείο;

Δεν έχω καμιά απάντηση να δώσω. Μόνο θλιβερές διαπιστώσεις κάνω. Όπως πολύ εύστοχα ξεστομίζει ο Πήτερ Σέλλερς στην ταινία «Χόφμαν»: «όλοι έχουμε δύο εαυτούς: το παιδί στη φωτογραφία και το τέρας που γινόμαστε μετά…»

Ονειρεύομαι μία κοινωνία με λιγότερα τέρατα και περισσότερα παιδιά!

Άννα

Υ.Γ. Ο Νίκος Ρωμανός μας είναι αντιπαθής γιατί μας θυμίζει εκείνο που ήμασταν κάποτε και αυτό που απογίναμε στη συνέχεια. Ο ίδιος φυλάει Θερμοπύλες. Εμείς οι υπόλοιποι, σαν «ρεαλιστές» που είμαστε, παραδοθήκαμε αμαχητί στον Ξέρξη…

(Αγαπητή Άννα, θα σου πω πότε το χάσαμε: το χάσαμε όταν σταματήσαμε να παίζουμε και πήραμε τους εαυτούς μας στα σοβαρά. Επίσης, το χάσαμε όταν σταματήσαμε να παίρνουμε την ευθύνη. Τα παιδιά δεν έχουν ευθύνη, αλλά, όταν παίζουν, έχουν ευθύνες. Απέναντι στους συμπαίκτες τους. Και απέναντι στο παιχνίδι. Πίσω στο παιχνίδι λοιπόν. Εκεί θα βρούμε πάλι τους εαυτούς μας. Και τους συμπαίκτες μας. Εγώ, πάντως, παίζω μπάλα συνέχεια. Άλλο το παίζω μπάλα, και άλλο το βλέπω μπάλα που παίζουν οι άλλοι. Όταν σταματάς να παίζεις μπάλα και βλέπεις τους άλλους, το έχασες. Επειδή έχεις το αγαπημένο μου γυναικείο όνομα, χρόνια πολλά για τη γιορτή σου που πλησιάζει. Να είσαι καλά.)

Το pitsirikos.net χρειάζεται τη βοήθειά σου

Στήριξε οικονομικά το pitsirikos.net, αν θεωρείς πως καλό είναι να υπάρχουν στην Ελλάδα και κάποιες φωνές που δεν δουλεύουν για τον Μαρινάκη, τον Αλαφούζο, τον Σαββίδη και τα άλλα παιδιά, οπότε μπορεί να διαβάσεις ή να ακούσεις κάτι διαφορετικό από αυτό που συμφέρει τους ολιγάρχες. Οι τρόποι στήριξης εδώ.

H αναδημοσίευση των κειμένων του pitsirikos.net επιτρέπεται μόνο κατόπιν άδειας. Επικοινωνήστε στο pitsiriko@gmail.com.