Το «Διαμάντι του στέμματος»

nhsΦίλε Πιτσιρίκο,
Το 1948 η τότε εργατική κυβέρνηση της Βρετανίας θεμελίωσε το NHS που αποτελεί ακόμα και σήμερα έναν από τους λόγους για τους οποίους αισθάνονται περήφανοι οι πολίτες της. Βασική αρχή του συστήματος ήταν η παροχή υπηρεσιών υγείας στον καθένα, με γνώμονα μονάχα τις ανάγκες που έχει και όχι την ικανότητα του ή μη να πληρώνει.

Όχι μόνο ο σεβασμός των δικαιωμάτων αλλά και η συμμετοχή των ασθενών στην λήψη των αποφάσεων που αφορούν την επίλυση των προσωπικών προβλημάτων υγείας που αντιμετωπίζουν διαδραματίζουν σοβαρό ρόλο στην οργάνωση και στην λειτουργία του συστήματος.

Παρά την εφαρμογή των πρώτων «μεταρρυθμίσεων» προς την κατεύθυνση της ιδιωτικοποίησης του συστήματος από τις κυβερνήσεις των «εργατικών» αρκετά χρόνια πριν, τα αποφασιστικά βήματα έγιναν από τον Κάμερον, με το ν/σ που ψηφίστηκε το 2012.

Οι συνέπειες αυτού του ν/σ δεν έχουν γίνει ακόμα ορατές στους πολίτες. Όμως, δεν θα αργήσει η στιγμή αυτή να έρθει ιδίως μετά την αυτοδυναμία που επέτυχαν οι Τόρηδες στις τελευταίες εκλογές.

Στα σχέδια των συντηρητικών, άλλωστε, περιλαμβάνονται οι περικοπές των κονδυλίων και το κλείσιμο τουλάχιστον 40 μικρών περιφερειακών νοσοκομειακών μονάδων. Υπάρχουν κάποια πράγματα που χαρακτηρίζουν το NHS και που αξίζουν να αναφερθούν.

1) Όλοι έχουν πρόσβαση σε αυτό, είτε έχουν είτε δεν έχουν εργασία, είτε γνωρίζουν είτε δεν γνωρίζουν την γλώσσα, είτε είναι είτε δεν είναι Βρετανοί υπήκοοι. Το σύστημα φροντίζει να διαθέσει μεταφραστή στο ραντεβού του ασθενούς με τον γιατρό, προκειμένου να εξασφαλίσει την σωστή πληροφόρηση του πρώτου. Σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις, το 65% των πολιτών δηλώνουν ευχαριστημένοι από τις υπηρεσίες που παρέχονται από το NHS.

2) Η πρωτοβάθμια περίθαλψη παρέχεται από τους «γενικούς ιατρούς (GPs)» και η εξειδικευμένη φροντίδα από τους ειδικούς ιατρούς στις νοσοκομειακές μονάδες έπειτα από παραπομπή των γενικών ιατρών. Η οργάνωση αυτή παρουσιάζει αρκετά πλεονεκτήματα και άλλα τόσα μειονεκτήματα. Στα πλεονεκτήματα είναι η σχέση που θεωρητικά μπορεί να καλλιεργηθεί με τον «οικογενειακό» γιατρό που έχει την γενική εικόνα της κατάστασης της υγείας και των κοινωνικών προβλημάτων που αντιμετωπίζει ο ασθενής του. Στα μειονεκτήματα, οι χρόνοι αναμονής για την εκτίμηση από τον ειδικό ιατρό που συχνά είναι πολύ μεγάλη. Πέρα από αυτό, οι εξελίξεις της ιατρικής επιστήμης αντικειμενικά δεν επιτρέπουν στον οποιοδήποτε γενικό ιατρό να είναι συνεχώς ενημερωμένος και ικανός να αντιμετωπίσει ολόκληρο το φάσμα των παθήσεων με τρόπο αποτελεσματικό.

3) Ο ρόλος και το επίπεδο εκπαίδευσης των νοσηλευτών είναι καθοριστικός. Η διαφορά με την Ελλάδα τεράστια. Μια εντελώς διαφορετική φιλοσοφία που είναι πολύ δύσκολο να εξηγηθεί μέσα σε λίγες γραμμές.

4) Το σύστημα επανδρώνεται εξαιρετικά ικανοποιητικά. Τα χρηματικά ποσά που ξοδεύονται για την λειτουργία του είναι τρομακτικά, ιδίως αν κάποιος συγκρίνει με εκείνο που συμβαίνει – και συνέβαινε παλαιότερα – στην Ελλάδα. Παράλληλα λειτουργούν πολλαπλοί μηχανισμοί ελέγχου των δαπανών σε τοπικό και εθνικό επίπεδο και σε πολλαπλά επίπεδα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα ο NICE του οποίου οι οδηγίες και κατευθυντήριες γραμμές αποσκοπούν στην μείωση του κόστους των θεραπειών, με ταυτόχρονη διατήρηση του θεραπευτικού οφέλους. Η νοοτροπία αυτή έχει ποτίσει τα εγκεφαλικά κύτταρα των νεώτερων κυρίως ιατρών στην Γηραιά Αλβιόνα που αδυνατούν να κατανοήσουν την διαφορά μεταξύ των οδηγιών του NICE και των επιστημονικών οδηγιών για την αντιμετώπιση των διαφόρων παθήσεων από τους διεθνείς οργανισμούς. Αυτό είναι κρίμα γιατί σε γενικές γραμμές το επίπεδο εκπαίδευσης των νέων γιατρών στην Βρετανία είναι πάρα πολύ καλό.

5) Οι πολίτες αντιμετωπίζουν το σύστημα και τους λειτουργούς του με σεβασμό. Δεν διστάζουν φυσικά να απαιτούν τις υπηρεσίες που χρειάζονται με κάθε νόμιμο τρόπο. Σε γενικές γραμμές, όμως, το σύστημα τους σέβεται και εκείνοι ανταποδίδουν τον σεβασμό αυτό. Βέβαια, η Βρετανία είναι η χώρα όπου υπάρχουν κάμερες παντού κι έτσι δεν είναι καθόλου περίεργο που το ίδιο το σύστημα ενθαρρύνει την επώνυμη και ανώνυμη καταγγελία των πάντων από τους πάντες (σύστημα PALS στα νοσοκομεία του NHS).

6) Η συντριπτική πλειοψηφία του επιστημονικού προσωπικού είναι μετανάστες πρώτης ή δεύτερης γενιάς. Αυτό ίσως να μπορεί να ερμηνευτεί με δυο τρόπους. Την ταξικότητα του εκπαιδευτικού συστήματος που καθιστά εξαιρετικά δύσκολη υπόθεση τις σπουδές για τα παιδιά της Βρετανικής εργατικής τάξης μαζί με την συστηματική καλλιέργεια κουλτούρας της υπάκουης ήσσονος προσπάθειας. Δουλεύουμε για να μην λένε ότι τα ξύνουμε αλλά δεν ιδρώνουμε κιόλας την φανέλα. Και φυσικά, κάνουμε ακριβώς ό,τι μας λένε να κάνουμε. Ακολουθούμε εντολές και πρωτόκολλα.

7) Το πλέγμα της γραφειοκρατίας είναι απίστευτο. Χιλιάδες άνθρωποι υπαγορεύουν, δακτυλογραφούν, ταχυδρομούν και απαντούν σε γράμματα. Χιλιάδες τόνοι χαρτιού που περιγράφουν και ξαναπεριγράφουν τα ίδια και τα ίδια. Υποθέτω πως, αν ερχόταν κι εδώ το ΔΝΤ, θα πρότεινε στα πλαίσια του εξορθολογισμού του συστήματος την απόλυση μισού εκατομμυρίου εργαζομένων και ίσως να είχε κάποια λογική βάση η πρόταση του. Σήμερα, για την κάλυψη 54 εκατομμυρίων πολιτών στην Αγγλία και Ουαλία, το ΝΗS απασχολεί 1.3 εκατομμύρια εργαζομένους.

8) Το σύστημα αν και έχει ιδιωτικοποιηθεί σε μεγάλο βαθμό – από τους παρόχους των υπηρεσιών υγείας (πχ Trusts και GPs) μέχρι τους διαχειριστές των κονδυλίων (συμβούλια των commissioners/CCGs) χρηματοδοτείται σχεδόν αποκλειστικά (99%) από το κράτος και την γενική φορολογία.

9) Το NHS-Scotland είναι οργανισμός εντελώς διαφορετικός από εκείνον που καλύπτει την Αγγλία και την Ουαλία. Σχεδόν όλοι οι «εκσυγχρονιστικοί νόμοι» που αφορούν την ιδιωτικοποίηση και τους μηχανισμούς ελέγχου «κόστους-οφέλους» και εφαρμόζονται στην Αγγλία, δεν έγιναν ποτέ αποδεκτοί στην Σκωτία. Το σύστημα εκεί στηρίζεται στις ίδιες βασικές αρχές, οργανωτικά όμως διαφέρει παρασάγγας.

10) Με αφορμή την υπόθεση της τραγικής απώλειας της Αμαλίας, να πω ότι κι εδώ υπάρχουν τρομακτικές καταγγελίες και υποθέσεις που απασχολούν τον τύπο κατά διαστήματα. Από την υπόθεση των ηλικιωμένων που πέθαναν από ασιτία σε νοσοκομειακά ιδρύματα στο Standfordshire μέχρι το video που λίγους μήνες πριν έδειχνε τον άνθρωπο που πέθανε από καρδιακή προσβολή στην πόρτα των επειγόντων νοσοκομείου στα Midlands, χωρίς την παραμικρή βοήθεια από το προσωπικό και τους επισκέπτες του νοσοκομείου. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, όμως, οι διαδικασίες για την απόδοση των ευθυνών υπάρχουν και κινούνται. Από την άλλη πλευρά, υπάρχουν πολλές περιπτώσεις καρκινοπαθών, όπου το κράτος αρνήθηκε την χορήγηση νέων και καινοτόμων θεραπειών επειδή δεν εκπληρώνονταν οι προϋποθέσεις «κόστους-όφελους» που θέτει ο NICE. Σε πολλές περιπτώσεις, οι οργανώσεις των ασθενών αντέδρασαν και διαμαρτυρήθηκαν με έντονο τρόπο, χωρίς όμως να τύχουν της προβολής που κάποιος θα περίμενε από τα ΜΜΕ.

Συμπερασματικά, δεν υπάρχει μέτρο σύγκρισης μεταξύ του Βρετανικού NHS και του συστήματος υγειονομικής περίθαλψης στην Ελλάδα, είτε το δεις από την θέση του ασθενή, είτε από την θέση του υγειονομικού. Στην χώρα μας δεν θα μπορούσαμε ποτέ να έχουμε ένα αντίστοιχο σύστημα. Ούτε θα ήταν –κατά την γνώμη μου– αναγκαίο κάτι τέτοιο. Όπως έγραψα και παλαιότερα, θα έπρεπε να βελτιώσουμε εκείνο που είχαμε –όχι να το γκρεμίσουμε–, επικεντρώνοντας στον τομέα της πρωτοβάθμιας περίθαλψης, όπου υστερούσαμε δραματικά. Πολλά θα μπορούσαμε να μάθουμε από τους Άγγλους στους τομείς του σεβασμού των δικαιωμάτων των ασθενών καθώς και στην οργάνωση των υπηρεσιών με την ουσιαστική αναβάθμιση του ρόλου του νοσηλευτή. Στην Ελλάδα το σύστημα ήταν και είναι ιατρο-κεντρικό. Στην Βρετανία –μέχρι τώρα τουλάχιστον– παραμένει σε σημαντικό βαθμό, ασθενο-κεντρικό.

Ελπίζω να κάνω λάθος αλλά βλέπω την «μεταρρυθμιστική απορύθμιση» να σαρώνει και το τελευταίο φιλεργατικό θεσμό της Βρετανίας. Τα πάντα θυσία στον βωμό του καπιταλιστικού κέδρους.

«Γιατί να το κρύψουμε άλλωστε» που θα έλεγε κι ο Βρικόλακας.

Φιλιά πολλά από την Εσπερία

Ηλίας

(Αγαπητέ Ηλία, σε ευχαριστώ πολύ. Ανταποκρίθηκες αμέσως. Εξαιρετικό και διαφωτιστικό το κείμενό σου για το εθνικό σύστημα Υγείας στην Βρετανία. Ηλία, η μοίρα σου ήταν να γιατρεύεις τους Βρετανούς και όχι τους Έλληνες. Σκέφτομαι πως πρέπει να είναι δύσκολο να καταλάβεις ποιος Βρετανός είναι άρρωστος και ποιος όχι γιατί σχεδόν όλοι έχουν μια αρρωστημένη όψη, από την έλλειψη ήλιου. Από την άλλη, εμείς οι Έλληνες μοιάζουμε να σκάμε από υγεία αλλά δεν είναι ακριβώς έτσι. Σε ευχαριστώ και πάλι. Να είσαι καλά.)

H αναδημοσίευση των κειμένων του pitsirikos.net επιτρέπεται μόνο κατόπιν άδειας. Επικοινωνήστε στο pitsiriko@gmail.com.