Η νέα οικονομία τα αλλάζει όλα

Πολύ συχνά τα τελευταία χρόνια, φίλε μου Πιτσιρίκο, συζητάμε για το λεγόμενο «βασικό εισόδημα». Από την αρχή σε θυμάμαι ένθερμο υποστηρικτή της ιδέας κι εμένα να έχω αρκετές αντιρρήσεις.

Δεν χρειάστηκε, όμως, να περάσει και πάρα πολύς καιρός για να βρεθώ στην θέση να παραδεχτώ πως, ανεξάρτητα από την ορθότητα ή μη των δικών μου επιφυλάξεων, η υιοθέτηση της έννοιας του βασικού εισοδήματος, τουλάχιστον από τις δυτικές κοινωνίες, δεν απέχει πολύ χρονικά.

Οι νέες τεχνολογίες –με αιχμή την επαναστατική ανάπτυξη της τεχνικής νοημοσύνης (ΑΙ)– αλλάζει την φύση της εργασίας, καταστρέφει «παλαιές» θέσεις εργασίας και δημιουργεί άλλες «νέες» με πολύ ιδιαίτερα χαρακτηριστικά.

Δεν θα ήταν, ίσως, υπερβολή να ισχυριστεί κάποιος ότι βρισκόμαστε πολύ κοντά στην κατάργηση της παραδοσιακής μισθωτής μορφής της εργασίας και την ολοκληρωτική αντικατάστασή της από μια «on demand» εργασίας, ευέλικτης όσο κανένας από μας δεν μπορεί να φανταστεί σήμερα, μιας εργασίας που δεν θα επαρκεί στο να εξασφαλίσει τους όρους επιβίωσης των περισσοτέρων «εργαζόμενων» ανθρώπων.

Ένα καλό παράδειγμα για αυτό, είναι η Uber μια εταιρεία που μοιάζει περισσότερο με application χωρίς κανονικούς εργαζόμενους αλλά με χιλιάδες «ευέλικτους» συνεργάτες.

Είναι ζήτημα χρόνου, το ίδιο ή κάποιο παρόμοιο επιχειρηματικό μοντέλο να βρει εφαρμογή σε πολλούς κλάδους που σήμερα μας είναι σχεδόν αδιανόητο ακόμα και να το φανταστούμε.

Ένα μεγάλο κομμάτι της εργατικής δύναμης δεν θα έχει αντικείμενο εργασίας και τελικά στην πραγματική ζωή η μοναδική λύση που θα μπορέσει να αποτρέψει την επανάσταση ή την εσωτερική διάλυση του καπιταλιστικού συστήματος δεν θα είναι άλλη από εκείνη του «βασικού εισοδήματος».

Η ίδια η έννοια του «βασικού εισοδήματος» δεν είναι καθόλου ξένη με τον καπιταλισμό.

Λειτουργεί ως μαξιλάρι για τους πολλούς και ταυτόχρονα –και μέσω της επιπρόσθετης νέου τύπου εργασίας– αφήνει τον απαιτούμενο χώρο να ανθίσει το λουλούδι του πιθανού πλουτισμού εντός της νέας καπιταλιστικής αρένας, του ονείρου της φτωχής Σταχτοπούτας που φόρεσε το μαγικό γοβάκι κι έγινε μέσα σε μια νύχτα η Πριγκίπισσα του παραμυθιού.

Το βασικό εισόδημα, επίσης, δεν είναι τόσο ακριβή παροχή για το σύστημα όσο μερικοί νομίζουν.

Με την εφαρμογή του βασικού εισοδήματος βγαίνουν από την μέση συνταξιοδοτικά και ασφαλιστικά ταμεία, επιδόματα ανεργίας και διάφορα άλλα κοινωνικά βοηθήματα.

Το βασικό εισόδημα που μπορεί σε μια ιδεατή σοσιαλιστική κοινωνία να απελευθερώσει τον άνθρωπο από τα δεσμά της υποχρεωτικής εργασίας, στον καπιταλισμό μπορεί να απαλλάξει το κράτος από τον όποιο κοινωνικό ρόλο θα έπρεπε να έχει.

Τα πλεονεκτήματα αυτά τα βλέπουν όλο και περισσότεροι καπιταλιστές και οι συζητήσεις για την καθολική εφαρμογή του βασικού εισοδήματος πληθαίνουν από την μια άκρη του πλανήτη ως την άλλη.

Κάθετα απέναντι στην έννοια του βασικού εισοδήματος, τοποθετείται η μεσαία τάξη.

Είναι αυτή που εναντιώνεται στην εφαρμογή του μέτρου, αφού στην περίπτωση εφαρμογής του θα χάσει πολύ περισσότερα από όσα έχει να κερδίσει.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα η Ελβετία όπου, θεωρητικά, ο λαός είχε την δυνατότητα δια του δημοψηφίσματος που οργανώθηκε να επιβάλει το «βασικό εισόδημα» στην χώρα.

Όμως, η πρόταση απορρίφθηκε με συντριπτική –σχεδόν 70%- πλειοψηφία.

Ο λόγος απλός. Η πρόταση για το βασικό εισόδημα ήταν πολύ πιο κάτω από τις μέσες αποδοχές της πολύ μεγάλης και πλατιάς μεσαίας τάξης της Ελβετίας.

Το ίδιο θα συμβεί σε οποιαδήποτε χώρα της Δυτικής Ευρώπης ή της Βόρειας Αμερικής προσπαθήσουν να επιβάλουν το μέτρο.

Η συντριπτική πλειοψηφία της κοινωνίας θα το απορρίψει.

Το ίδιο, βέβαια, θα συνέβαινε και στην Ελλάδα, αν οι πολίτες έπρεπε να αποφασίσουν για την εφαρμογή του ή όχι, την εποχή των Ολυμπιακών αγώνων του 2004 και του «ευρωπαϊκού εκσυγχρονισμού» των φθηνών δανείων.

Τώρα όμως –τον όγδοο χρόνο των μνημονίων και της χρεοκοπίας– τα αποτελέσματα θα ήταν πιθανότατα πολύ διαφορετικά.

Όμως, το παγκόσμιο καπιταλιστικό σύστημα δεν μπορεί για πολύ ακόμα να συνεχίσει με αυτόν τον τρόπο και στον ίδιο ρυθμό.

Στα επόμενα λίγα χρόνια θα ενισχύεται η πεποίθηση των ελίτ πως ένα γενικευμένο reset δεν θα είναι μονάχα χρήσιμο για την διατήρηση της εξουσίας τους αλλά και απολύτως απαραίτητο για την οικονομική επιβίωση του συστήματός τους.

Οι οικογενειάρχες ψηφοφόροι που σήμερα αντιδρούν σε οποιαδήποτε περιορισμό των απολαβών και προνομίων τους -σταθερή μισθοδοσία, συντάξεις, επιδόματα, περίθαλψη, κλπ.- θα είναι διατεθειμένοι να δεχτούν και να συμβιβαστούν με τα ελάχιστα, αν βρεθούν στην κορύφωση της κοινωνικής διαπραγμάτευσης με τα πόδια τους τσακισμένα από το τσουνάμι της κρίσης που θα φέρει το αναπόφευκτο σκάσιμο της τεράστιας φούσκας των χρηματιστηρίων και των διεθνών αγορών.

Το παράδειγμα της Ελλάδας αυτό διδάσκει.

Η σύγκρουση έρχεται και το αν θα είναι το βασικό εισόδημα κατάκτηση των λαϊκών στρωμάτων ή ένα απλό φιλοδώρημα που θα δίνει η άρχουσα τάξη, δεν θα είναι κάτι που θα κριθεί ούτε από τον παράγοντα τύχη ούτε από τις συγκυρίες.

Θα είναι αποτέλεσμα ταξικών αγώνων, όσο κι αν φοβόμαστε πως γνωρίζουμε από τώρα τον νικητή και τον ηττημένο.

Συχνά όμως η σωστή ανάλυση μιας μεγάλης ήττας αποτελεί την βασική προϋπόθεση της τελικής νίκης.

Η νέα οικονομία θα τα αλλάξει όλα, μαζί και την μορφή οργάνωσης του ταξικού αγώνα.

Μια νέα εποχή –γεμάτη καινούργιες υποσχέσεις και πιο ρεαλιστικές προσδοκίες– γεννιέται μέσα στα αίματα και στις οδύνες μιας μάνας που πεθαίνει.

Δεν θα είμαστε εδώ για να χαρούμε την Άνοιξη αλλά ίσως σταθούμε τυχεροί να δούμε τα πρώτα πράσινα φυλλαράκια να ξεπροβάλουν από το μαύρο χώμα.

Τα σύννεφα έχουν μαζευτεί στον ουρανό και οι φυλές των Βαρβάρων έχουν μαζευτεί στα σύνορα πέρα από τον μεγάλο ποταμό.

Η μπόρα είναι έτοιμη να ξεσπάσει με πρωτοφανή ορμή.

Στο παλάτι κάποιοι το υποπτεύονται μα οι περισσότεροι καμώνονται πως τίποτα το ασυνήθιστο δεν συμβαίνει.

Μόλις όμως ανοίξουν οι πύλες και το στέμμα του βασιλιά κατρακυλήσει από το κεφάλι χάμου στο πάτωμα, τίποτα δεν θα μείνει ίδιο με το χθες και το σήμερα.

Θα πέσει η νύχτα, μα στο πρώτο φως της μέρας ο άνθρωπος θα βρεθεί είτε στην πνιγηρή ομίχλη ενός νέου Μεσαίωνα είτε μες στις ζεστές αχτίδες μιας δεύτερης Αναγέννησης.

Όλα ανοιχτά γιατί όλα αλλάζουν.

Φιλιά από την Εσπερία

Ηλίας.

​Υ.Γ. Στην Ελλάδα κουβεντιαζουν κάποιοι ακόμη για την αξιολόγηση και την αναγκαιότητα παραμονής της χώρας στο ευρώ, την στιγμή που μέσα στην τελευταία επταετία εχει συμβεί η μεγαλύτερη εσωτερική υποτίμηση στην ιστορία των ανεπτυγμένων δυτικών κρατών, προκειμένου να γίνει ανταγωνιστική η ελληνική οικονομία, χωρίς να έχουν ανέβει σχεδόν καθόλου οι εξαγωγές! Και φυσικά, ούτε ρωτάει κανείς το γιατί, ούτε απαντά. ​

(Αγαπητέ Ηλία, δεν έχω καμία αμφιβολία για την εφαρμογή του βασικού εισοδήματος για όλους. Και δεν έχω αμφιβολία, γιατί το έχει προβλέψει κι αυτό ο καπιταλισμός. Το έχουν προβλέψει οι οικονομικές ελίτ. Τώρα που οι θέσεις εργασίας εξαφανίζονται -και θα μειώνονται διαρκώς λόγω της αυτοματοποίησης και της οικονομίας της αγοράς- θα δώσουν το βασικό εισόδημα στους «πληβείους», για να μην κινδυνεύσουν από τους «πληβείους». Ξεσκίστηκα να γράφω όλα αυτά τα χρόνια για το βασικό εισόδημα. Όχι γιατί το θεωρώ επαναστατικό αλλά γιατί προσπαθώ να είμαι ρεαλιστής και όχι Μαρία Αντουανέτα ή Μαντάμ Σουσού. Αφού οι άνθρωποι δεν ξεσηκώνονται για να διεκδικήσουν τα δικαιώματά τους -για όλους-, ας είναι τουλάχιστον όλοι στεγασμένοι και ταϊσμένοι. Με το βασικό εισόδημα μπορεί να γίνει αυτό. Ηλία, μια πρωινή βόλτα στο κέντρο της Αθήνας αρκεί για να καταλάβει κάποιος πόσοι αποκλεισμένοι υπάρχουν. Με το βασικό εισόδημα αυτό δεν θα συνέβαινε. Όλοι αυτοί θα είχαν στέγη, φαγητό και τα βασικά έξοδα. Επίσης, με το βασικό εισόδημα, δεν θα είχαν φύγει από την Ελλάδα όλοι οι Έλληνες που έφυγαν. Κάποιοι από αυτούς θα μπορούσαν να μείνουν. Ηλία΄, είναι πολύ καλό που δεν χρειάζεται πια να εργάζονται όλοι οι άνθρωποι. Πολύ καλό. Ηλία, αν, παράλληλα με το βασικό εισόδημα, οι πολίτες αγωνιστούν για την αναδιανομή του πλούτου -μέσω του βασικού εισοδήματος-, η εργασία, όπως την ξέρουμε, θα αποτελεί παρελθόν και ο ελεύθερος χρόνος θα είναι γεμάτος ηδονές, απολαύσεις και γνώση. Καιρός είναι. Όταν οι άνθρωποι δεν θα εργάζονται, θα έχουν χρόνο να διαβάσουν, να συζητήσουν και να σκεφτούν. Και η σκέψη είναι δύναμη. Η σκέψη είναι επανάσταση. Και τότε θα αλλάξουν όλα. Να είσαι καλά, Ηλία. Και κοίτα να φτιάξεις εκείνο το σπίτι με το δωμάτιο για εμένα, γιατί η Ελλάδα πάσχει από ανίατη ηλιθιότητα. Και φοβάμαι πως είναι κολλητική.)

H αναδημοσίευση των κειμένων του pitsirikos.net επιτρέπεται μόνο κατόπιν άδειας. Επικοινωνήστε στο pitsiriko@gmail.com.