2019: Υποσχέσεις για μια καλύτερη χρονιά

Αγαπημένε μου πιτσιρίκο,
Κατ’ αρχάς σου εύχομαι ένα υπέροχο 2019, γεμάτο αγάπη, υγεία, αταραξία και πολλές όμορφες στιγμές.

Μιας και πολλοί βλέπουν το ξεκίνημα μιας νέας χρονιάς ως μια νέα αρχή, για να κάνουν ό,τι δεν κατάφεραν τον προηγούμενο χρόνο, με τις γνωστές υποσχέσεις για προσωπική βελτίωση, είπα να κάνω το εναρκτήριο λάκτισμα με μια δόση αυτογνωσίας.

Πολλοί άνθρωποι με το οποίους διαφωνώ, έχουν την αντίληψη ότι τα προβλήματα των ημερών μας δεν είναι παρά μια προβλέψιμη κατάληξη του ανθρωπίνου είδους, εξαιτίας των ενστίκτων που παραμένουν αναλλοίωτα μέσα μας, δηλαδή της φύσης μας της ίδιας ως πλάσματα.

Από παλιά με ενδιέφερε το θέμα της ανθρώπινης φύσης.

Τι κάνει τους ανθρώπους να συμπεριφέρονται με τον τρόπο που συμπεριφέρονται;

Υπάρχει μία σταθερή φύση την οποία δεν μπορούμε να αποφύγουμε και δεν μπορούμε να αλλάξουμε;

Γιατί, αν υπάρχει μία μονολιθική ανθρώπινη φύση που καθορίζεται από ένστικτα που είναι κοινά σε όλους, οι συμπεριφορές διαφέρουν τόσο ανάμεσά μας;

Μπορούν οι αξίες να μας προστατεύσουν από τα ένστικτα;

Αυτά και άλλα πολλά ερωτήματα. Πολλά και δύσκολα.

Δοκίμασα να δώσω απάντηση σε όλα αυτά, καταλήγοντας στο κείμενο που σου είχα στείλει (Περί ανθρώπινης φύσης).

Συνεχίζω, όμως, να διαβάζω αναφορικά με αυτό, διάφορες ψυχολογικές μελέτες που δημοσιοποιούνται κατά καιρούς και που έχουν πολύ ενδιαφέρον.

Σκέφτηκα λοιπόν να τις μοιραστώ μαζί σου και με τους υπόλοιπους αναγνώστες του μπλόγκ.

Φυσικά, θα ήθελα να ζητήσω και τη συνδρομή του Βασίλη, γιατί, ως ειδικός και ως ο επίσημος ψυχαναλυτής του μπλογκ, μπορεί να με διορθώσει και να μας φωτίσει περισσότερο.

Είμαι της άποψης ότι τα συμπεράσματα των παρακάτω ερευνών, εξαρτώνται από τις κοινωνικές συνθήκες που επικρατούν, αφού είναι προφανές το πόσο σημαντικό είναι το κοινωνικό περιβάλλον στον τρόπο με τον οποίο κρίνουμε τους εαυτούς μας, τους άλλους και τις καταστάσεις γύρω μας.

Βέβαια, τα συμπεράσματα των ερευνών αυτών, δεν αλλοιώνουν σε καμία περίπτωση την επιτυχία που μπορεί να έχουν κάποιοι στο να ξεπεράσουν τα βασικά αυτά ένστικτα, ασχέτως αν αυτά προέρχονται από το κοινωνικό περιβάλλον ή όχι.

Παραθέτω και τους συνδέσμους στα άρθρα των ερευνών, δίπλα σε κάθε τίτλο, σε περίπτωση που κάποιος θέλει να εμβαθύνει.

Έχουμε και λέμε λοιπόν:

Οι μειονότητες και οι κοινωνικά ευάλωτοι θεωρούνται “υπάνθρωποι” (human/»>1, 2, 3, 4)

Σε μια μικρή έρευνα που έγινε στο πανεπιστήμιο Princeton, όπου οι ερευνητές σκάναραν τους εγκεφάλους φοιτητών ενώ τους έδειχναν φωτογραφίες, φάνηκε ότι οι συμμετέχοντες επέδειξαν χαμηλή εγκεφαλική δραστηριότητα όταν κλήθηκαν να κοιτάξουν φωτογραφίες αστέγων ή εξαρτημένων, σε αντίθεση με φωτογραφίες ανθρώπων με υψηλή κοινωνική θέση. Σε μια άλλη έρευνα, τα αποτελέσματα έδειξαν ότι άνθρωποι με προκαταλήψεις απέναντι στους Άραβες και τους μουσουλμάνους, τείνουν να τους θεωρούν ως λιγότερα εξελιγμένα είδη ανθρώπου. Διαφορετικές έρευνες που έχουν γίνει, δείχνουν ότι οι νέοι αντικειμενοποιούν τους ηλικιωμένους, ενώ και οι άνδρες και οι γυναίκες αντικειμενοποιούν από κοινού τις μεθυσμένες γυναίκες.

Πιστεύουμε στο Κάρμα (1, 2, 3)

Έρευνες που έχουν γίνει, δείχνουν πως υπάρχει μια σημαντική τάση να κατακρίνουμε τους φτωχούς, τα θύματα βιασμού, τους οροθετικούς και άλλες ευπαθείς ομάδες, θεωρώντας πως ευθύνονται άμεσα για την τύχη τους. Οι ερευνητές θεωρούν πως αυτό γίνεται γιατί θέλουμε να διατηρήσουμε την πεποίθηση μέσα μας ότι ο κόσμος είναι δίκαιος, και, υπό αυτή την έννοια, δικαιούμαστε την καλοτυχία του να μην βρισκόμαστε στις κοινωνικές αυτές ομάδες. Αυτό εξηγεί και γιατί θεωρούμε τους πλούσιους ως ανώτερους ανθρώπους, πιστεύοντας ότι είναι πλούσιοι επειδή το αξίζουν. Τελικά, υπάρχει και επιστημονικό υπόβαθρο, όταν σου έγραφα γιατί μισούμε τους φτωχούς.

Αισθανόμαστε απόλαυση από τη δυσφορία των άλλων (1, 2)

Η απόλαυση από τη δυσφορία των άλλων καταγράφηκε ακόμα και σε ηλικίες 4 ετών. Η αίσθηση είναι μάλιστα ενισχυμένη, όταν πιστεύουμε ότι το άτομο που υποφέρει, το αξίζει. Σε μια πρόσφατη έρευνα, φάνηκε πως παιδιά ηλικίας 6 ετών, ήταν διατεθειμένα να πληρώσουν για να δουν μια αντι-κοινωνική κούκλα να τη χτυπάνε, παρά να χρησιμοποιήσουν τα χρήματα για να αγοράσουν -για παράδειγμα- αυτοκόλλητα.

Είμαστε δογματικοί και φοράμε παρωπίδες (1, 2, 3, 4)

Σε μια κλασική πλέον έρευνα που έγινε αναφορικά με τη θανατική ποινή, οι συμμετέχοντες συνέχιζαν να υποστηρίζουν τη θανατική ποινή, ακόμα και όταν τους παρουσίασαν στοιχεία που αντέκρουαν τους λόγους για τους οποίους την υποστήριζαν. Στη συγκεκριμένη περίπτωση μάλιστα, η άποψη τους ενισχύθηκε ακόμα περισσότερο. Οι ερευνητές συμπέραναν ότι αυτό γίνεται γιατί θεωρούμε πως τα στοιχεία που αντικρούουν τις πεποιθήσεις μας υπονομεύουν την αίσθηση της ταυτότητάς μας. Το γεγονός μάλιστα ότι είμαστε προκατειλημμένοι απέναντι στον εαυτό μας και θεωρούμε ότι οι απόψεις μας είναι ανώτερες των άλλων, μας εμποδίζει στο να αναζητήσουμε περισσότερα στοιχεία για ένα θέμα.

Είμαστε ηθικοί υποκριτές (1, 2, 3, 4)

Είναι χρήσιμο να είναι κανείς επιφυλακτικός με αυτούς που φωνάζουν περισσότερο, καταδικάζοντας της ηθικές ελλείψεις των άλλων. Το πιθανότερο είναι, αυτού του είδους οι ηθικολάγνοι, να είναι εξίσου ηθικά ελλιπείς οι ίδιοι, αλλά είναι πολύ περισσότερο επιεικείς στις δικές τους ελλείψεις παρά των άλλων. Μια έρευνα έδειξε πως οι άνθρωποι βαθμολογούν την ίδια εγωιστική συμπεριφορά αυστηρότερα, όταν αυτή προέρχεται από άλλους, ενώ δείχνουν επιείκεια για την ίδια συμπεριφορά, όταν αυτή προέρχεται από τους ίδιους. Υπάρχει μάλιστα και το γνωστό φαινόμενο της ασυμμετρίας δράστη-παρατηρητή, σύμφωνα με το οποίο καταλογίζουμε τις κακές πράξεις των άλλων ως σφάλματα του χαρακτήρα τους, ενώ οι δικές μας είναι συνήθως αποτέλεσμα των συνθηκών και των καταστάσεων που οδήγησαν σε αυτές.

Είμαστε ματαιόδοξοι και έχουμε υπερβολική αυτοπεποίθηση (1, 2, 3, 4)

Σύμφωνα με το Lake Wobegon Effect, οι περισσότεροι από εμάς έχουμε φουσκωμένη αντίληψη για τις οδηγικές μας ικανότητες, την νοημοσύνη μας και την ελκυστικότητα μας. Κατα ένα περίεργο τρόπο, οι λιγότερο ικανοί από εμάς είναι οι περισσότερο επιρρεπείς στην υπερβολική αυτοπεποίθηση, σύμφωνα με τον λεγόμενο Dunning-Kruger Effect. Το ίδιο ισχύει και για το επίπεδο της ηθικής που αναγνωρίζουμε στον εαυτό μας. Ακόμα και καταδικασμένοι εγκληματίες, θεωρούν τον εαυτό τους πιο ευγενή, αξιόπιστο και ειλικρινή, από τον μέσο άνθρωπο.

Προτιμούμε αναποτελεσματικούς ηγέτες με χαρακτηριστικά ψυχοπάθειας (1, 2, 3)

Ο αμερικάνος ψυχολόγος Dan McAdams, πρόσφατα συμπέρανε πως η ανοιχτή επιθετικότητα και προσβλητικότητα του αμερικανού προέδρου των Η.Π.Α., διακατέχεται από μια “αρχέγονη έλξη” και πως τα εμπρηστικά του τουιταρίσματα προσομοιάζουν τα χτυπήματα στο στήθος που επιδεικνύουν οι άλφα αρσενικοί χιμπατζήδες, τα οποία είναι σχεδιασμένα να εκφοβίζουν. Αν τα συμπεράσματα του McAdams είναι σωστά, θα ταίριαζαν με μια γενικότερη έρευνα που θέλει τα χαρακτηριστικά ψυχοπάθειας να είναι κοινά, παραπάνω από το μέσο όρο, σε ανθρώπους που έχουν ηγετικές θέσεις. Σε μια έρευνα που έγινε ανάμεσα στους ηγέτες επιχειρήσεων στην Νέα Υόρκη, φάνηκε πως βαθμολογήθηκαν υψηλά σε χαρακτηριστικά ψυχοπάθειας και χαμηλά σε συναισθηματική νοημοσύνη. Σε μια μετα-ανάλυση της έρευνας αυτής, οι ερευνητές συμπέραναν πως υπάρχει όντως ένας μετριοπαθής, αλλά στατιστικά σημαντικός δεσμός ανάμεσα στην ψυχοπάθεια και στην ανάληψη ηγετικών θέσεων. Η έρευνα έδειξε επίσης πως η ψυχοπάθεια και η έλλειψη συναισθηματικής νοημοσύνης συνδέεται και με χαμηλή αποτελεσματικότητα.

Ελκυόμαστε σεξoυαλικά από ανθρώπους με σκοτεινά χαρακτηριστικά προσωπικότητας (1, 2)

Όχι μόνο εκλέγουμε ανθρώπους με χαρακτηριστικά ψυχοπάθειας, αλλά υπάρχουν και ενδείξεις που δείχνουν ότι ελκυόμαστε σεξoυαλικά, τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα, από ανθρώπους που επιδεικνύουν χαρακτηριστικά ναρκισισμού, ψυχοπάθειας και Μακιαβελισμού, το οποίο φυσικά αυξάνει το ρίσκο να διαιωνίσουμε τα χαρακτηριστικά αυτά. Μια έρευνα έδειξε πως η ελκυστικότητα ενός άντρα αυξανόταν, όταν αυτός έδειχνε χαρακτηριστικά ιδιοτέλειας, χειραγώγησης και έλλειψης συναίσθησης. Μια θεωρία γι’αυτό είναι ότι τα χαρακτηριστικά αυτά επιδεικνύουν την ανώτερη ποιότητα ζευγαρώματος, αφού συνδέονται με χαρακτηριστικά όπως αυτοπεποίθηση και προθυμία στην ανάληψη ρίσκου.

Είμαστε όλοι πιθανά τρολ (1, 2, 3, 4, 5)

Όποιος έχει βρεθεί σε ιντερνετική διαφωνία, γνωρίζει πως τα κοινωνικά δίκτυα μεγενθύνουν τα χειρότερα χαρακτηριστικά της φύσης μας, εν μέρει εξαιτίας του ότι γινόμαστε πιο ακραίοι απ’ ότι είμαστε αυτοπροσώπως. Είναι γνωστό, πως η ανωνυμία αυξάνει την τάση μας για ανήθικη συμπεριφορά. Έρευνα έδειξε πως οι άνθρωποι που έχουν τάση για σαδισμό, είναι ιδιαίτερα επιρρεπείς στο διαδικτυακό τρολάρισμα. Μια διαφορετική έρευνα, έδειξε πως ακόμα και αν δεν έχουμε τέτοιες τάσεις, το γεγονός ότι μπορεί να είμαστε σε κακή διάθεση ή να είμαστε εκτεθειμένοι σε τρολάρισμα, διπλασιάζει την πιθανότητα να γίνουμε τρολ οι ίδιοι. Όταν κάποιοι ερευνητές μελέτησαν τις συζητήσεις αναγνωστών στο CNN.com, ανακάλυψαν πως ακόμα και μερικά αρνητικά σχόλια, μπορούν να οδηγήσουν σε μια χιονοστιβάδα αρνητικότητας, όπου η επιθετικότητα και βιαιότητα των σχολίων αυξάνεται βαθμιαία με την ώρα.

Προτιμούμε να κάνουμε στον εαυτό μας ηλεκτροσόκ από το να περάσουμε χρόνο με τις σκέψεις μας (1)

Πρόσφατη έρευνα έδειξε πως το 67% των ανδρών και το 25% των γυναικών, προτίμησαν να δώσουν στον εαυτό τους μικρές, αλλά δυσάρεστες, δόσεις ηλεκτροσόκ, παρά να περάσουν 15 λεπτά ήρεμης σκέψης. Το αφήνω εδώ, χωρίς περαιτέρω σχολιασμό.

Θεωρώ πως η αναγνώριση και η κατανόηση των αδυναμιών και των κυρίαρχων τάσεων μιας κοινωνίας, είναι από τα βασικά εργαλεία μας στην προσπάθεια της καλλιέργειας της ψυχής και την ανάδειξη της καλύτερης πλευράς της.

Όταν θέλουμε να χτίσουμε κάτι, ένα σπίτι π.χ., γνωρίζουμε τις σωματικές μας αδυναμίες, γι’ αυτό και φτιάχνουμε εργαλεία για να μας βοηθήσουν να τις ξεπεράσουμε.

Αλλά για κάποιο λόγο, όταν θέλουμε να χτίσουμε κάτι με το μυαλό, όπως π.χ. να σχεδιάσουμε ένα δίκαιο σύστημα υγείας, φορολογίας ή εκπαίδευσης, να βελτιώσουμε τη σκέψη μας και να γνωρίσουμε καλύτερα τον εαυτό μας κλπ, ξεχνάμε τις αδυναμίες του μυαλού μας, τις προκαταλήψεις μας και δεν τις λαμβάνουμε καν υπ’ όψη.

Πιστεύω, πως για να υπάρχει ελπίδα να δημιουργήσουμε έναν καλύτερο κόσμο, το οποίο πιστεύω ακράδαντα ότι συνδέεται περισσότερο με το να γίνουμε οι ίδιοι καλύτεροι άνθρωποι παρά από οποιοδήποτε μαζικό κίνημα, πρέπει να αναγνωρίσουμε τις νοητικές μας αδυναμίες, με τον ίδιο τρόπο που τόσο εύκολα, αναγνωρίζουμε τις σωματικές.

Ίσως θα ήταν μια ενδιαφέρουσα άσκηση για τον καθένα από εμάς, να παρατηρήσουμε λίγο καλύτερα τον εαυτό μας και τη συμπεριφορά μας το 2019 και να αναγνωρίσουμε τις δικές μας προκαταλήψεις.

Αν τις γνωρίζουμε, μπορούμε και να τις αποφύγουμε.

Ίσως τότε νικήσουμε την επιθυμία, που υπερνικά τη λογική μας, και φτάσουμε στην υπέρβαση του να πράττουμε το σωστό, όχι απλά να το γνωρίζουμε.

Από το μακρινό Αμστελόδαμο, με αγάπη,

Κώστας

(Αγαπητέ Κώστα, πολύ ωραίο το κείμενό σου. Δεν σχολιάζω τίποτα, για να μη χαθώ στην ανάλυση την παραμονή της Πρωτοχρονιάς. Το μόνο που έχω να πω είναι αυτό που είπε ο Ρουσό, ότι ο άνθρωπος γεννιέται καλός και η κοινωνία τον καταστρέφει. Όποιος έχει παρατηρήσει από κοντά ένα παιδί από την ώρα που γεννιέται μέχρι την ενηλικίωσή του, καταλαβαίνει πολύ καλά τι εννοώ. Να είσαι καλά, Κώστα. Καλή χρονιά! Την αγάπη μου.)

H αναδημοσίευση των κειμένων του pitsirikos.net επιτρέπεται μόνο κατόπιν άδειας. Επικοινωνήστε στο pitsiriko@gmail.com.