Οδηγός επιβίωσης της καθημερινότητας: Προβλήματα και ευκαιρίες

Αγαπημένε μου πιτσιρίκο,
Όπως βλέπεις συνεχίζω τον χαβά μου, προτιμώντας να μιλάω για θέματα που αφορούν τις ψυχές μας. Η πολιτική υστερία είναι πολύ μπανάλ για τα γούστα μου και δεν οδηγεί πουθενά.

Άλλωστε, τα γράφει καλύτερα από εμένα ο Ηλίας, του οποίου το τελευταίο κείμενο τα λέει όλα και με αντιπροσωπεύει πλήρως.

Πιτσιρίκο μου, απλά να σου πω ότι τρία είναι τα ενδεχόμενα που θα με οδηγούσαν στην κάλπη:

Το πρώτο είναι η κατάρευση του καπιταλισμού.

Το δεύτερο είναι η αλλαγή του πολιτεύματος από προεδρευομένη κοινοβουλευτική μοναρχία -της αυτοδυναμίας- σε άμεση δημοκρατία, με οποιαδήποτε μορφή, ακόμα και αντιπροσωπευτική με δημοψηφίσματα, τύπου Ελβετίας. Αν μπορούν να συνεννοηθούν οι Ελβετοί, με 50 καντόνια και 3 επίσημες γλώσσες, και να ψηφίζουν 10 δημοψηφίσματα τον χρόνο, μπορούμε και εμείς.

Και το τρίτο είναι αν εμφανιστεί μια πολιτική κίνηση που να μην θέλει να διαπραγματευτεί. Που να νομοθετήσει μονομερώς, για να αντιστρέψει τα δεινά των μνημονίων και να διαγράψει το ειδεχθές δημόσιο χρέος.

Όσο τούβλο και να είσαι, μετά τις δηλώσεις του ΔΝΤ και την συνέντευξη του προέδρου της Κομμισιόν, δεν μπορεί να μην καταλαβαίνεις όταν στο λένε ξεκάθαρα.

Επειδή όπως καταλαβαίνεις, δεν θα προλάβω να ζήσω τίποτα από τα παραπάνω, αφήνω τους «δημοκράτες» να παίζουν το θεατράκι τους, το οποίο δεν θέλω και δεν μπορώ να χαλάσω, αφού άλλωστε φαίνεται να το απολαμβάνουν πολύ και να μην θέλουν να το αλλάξουν.

Κλείνω εδώ και πάω στα σοβαρά θέματα, αυτά που έχουν να κάνουν με το ποιοι είμαστε και, επομένως, με την ποιότητα της σκέψης που υπάρχει στον κόσμο ανά πάσα στιγμή.

Είναι ευκολότερο να αλλάξεις τον τρόπο που λειτουργείς καθημερινά, παρά να αποκτήσεις φιλοσοφία ζωής.

Φυσικά, τίποτε από τα δύο δεν είναι εύκολο από μόνο του, αλλά σίγουρα το ένα είναι ευκολότερο του άλλου.

Η απόκτηση φιλοσοφίας ζωής, μιας ενημερωμένης και κριτικής ματιάς αναφορικά με τις αξίες και τα ιδανικά που βασίζει κανείς τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται τον εαυτό του, τους άλλους και τη ζωή στο μεγαλείο της, είναι φυσικά το ύστατο καθήκον ενός ενεργού, ανεξάρτητου και συνειδητοποιημένου πολίτη.

Είναι μια διαδικασία χωρίς τέλος, που βασίζεται πάνω στην ιδέα της διαρκούς μάθησης και της αυτοκριτικής.

Το να αποκτήσει κανείς φιλοσοφία ζωής, είναι μια επίπονη διαδικασία.

Χρειάζεται αρκετή μελέτη, μια μεγάλη δόση κριτικής σκέψης και ένα επίπεδο αυτογνωσίας που να επιτρέπει και να ενθαρρύνει την αυτοκριτική, οδηγώντας σε μια δυναμική αναπροσαρμογή αξιών και αντιλήψεων, όπου αποφασίσει κανείς πως χρειάζεται.

Πέρα από τη θέληση να ξεκινήσει κανείς αυτό το πνευματικό ταξίδι, χρειάζεται και ένα ακόμη βασικό συστατικό: τον χρόνο.

Και τα δύο αυτά βασικά συστατικά αποδεικνύονται, όμως, εξαιρετικά προβληματικά, για μια μεγάλη μερίδα κόσμου.

Γιατί, για μια μεγάλη μερίδα κόσμου, δεν υπάρχει καμία θέληση για να ξεκινήσει αυτή την επίπονη και χρονοβόρα διαδικασία.

Οι αξίες και οι αντιλήψεις της πλειοψηφίας της κοινωνίας ή της οικογένειας στην οποία έχουν μεγαλώσει, είναι αρκετές και εύκολα προσβάσιμες, χωρίς καμία προσπάθεια.

Για ένα κομμάτι μάλιστα αυτής της μερίδας κόσμου, υπάρχει και ένα μεγάλο γνωστικό κενό, το οποίο αποτελεί ένα επιπρόσθετο εμπόδιο στο να ξεκινήσει κανείς αυτή τη διαδικασία.

Από πού να ξεκινήσεις; Τι να μελετήσεις; Ποιόν να ρωτήσεις;

Αλλά ακόμα κι αν κάποιος ξεπεράσει τον προσωπικό δισταγμό της αβεβαιότητας για το τι πρέπει να κάνει, χρειάζεται και χρόνο, ελεύθερο χρόνο. Το άλλο μεγάλο εμπόδιο.

Θα μου πει κανείς, πως άμα θέλεις, χρόνο φτιάχνεις, αλλά για πολλούς ανθρώπους που δουλεύουν 10 ή 12 ώρες κάθε μέρα και έχουν οικογενειακές υποχρεώσεις, ο ελεύθερός τους χρόνος, αν υπάρχει, εξανεμίζεται εν ριπή οφθαλμού.

Το τελευταίο πράγμα που είναι στο μυαλό ενός ανθρώπου που είναι εξαντλημένος από τα βάναυσα ωράρια εργασίας, την εργασιακή ανασφάλεια και τις οικογενειακές υποχρεώσεις, είναι να μελετήσει φιλοσοφία, κοινωνιολογία και πολιτική σκέψη ή τα έργα των μεγάλων συγγραφέων του 19ου και 20ού αιώνα.

Σκέφτομαι, όμως, ότι υπάρχει και ένας άλλος τρόπος, ο οποίος λειτουργεί από την ανάποδη.

Αντί λοιπόν να ξεκινήσει κάποιος από τα δύσκολα, προσπαθώντας να αναλύσει και να μελετήσει αιώνες σκέψης από τα μεγάλα πνεύματα της κάθε εποχής, μπορεί να ξεκινήσει από το τέλος, από τα καθημερινά προβλήματα και το άμεσο του περιβάλλον.

Ένας άνθρωπος που θέλει π.χ. να βελτιώσει τον τρόπο που επικοινωνεί με τους άλλους, γιατί σκοντάφτει συνεχώς σε παρεξηγήσεις και αντιπαραθέσεις, θα οδηγηθεί στο να γίνει πιο διαλλακτικός, στην ανάγκη να επιδείξει κάποιο βαθμό συναίσθησης προς τους ανθρώπους γύρω του.

Ένας άνθρωπος που θέλει να μειώσει το βάρος της εξαντλητικής ρουτίνας και αποφασίζει να σκεφτεί λίγο διαφορετικά σχετικά με το πώς βλέπει τους άλλους ανθρώπους γύρω του, θα γίνει λιγότερο απόλυτος και βιαστικός στην κριτική του.

Ένας άνθρωπος που αντιλαμβάνεται πως τα λάθη και οι αδυναμίες του χαρακτήρα του είναι ευκαιρίες για μάθηση, θα σταματήσει να είναι τόσο κλειστός και τόσο ισχυρογνώμων.

Ένας τέτοιος άνθρωπος λοιπόν, προσπαθώντας να απαλύνει το στρες και την φαινομενική ματαιότητα της καθημερινής ρουτίνας, τα άμεσα προβλήματα που τον απασχολούν και τα καθημερινά του άγχη, θα καταλήξει να γίνει ένας πιο διαλλακτικός, πιο ανοιχτός, λιγότερο αυστηρός και απόλυτος άνθρωπος, με βελτιωμένη συναίσθηση για τις ζωές και τα προβλήματα των συνανθρώπων του.

Μια τέτοια αλλαγή στον τρόπο που βλέπει κανείς τα πράγματα και τους άλλους ανθρώπους, ακόμα κι αν είναι σε αρχικό στάδιο, έχει τη δυναμική να μεταλλάξει και τις αξίες και τις αντιλήψεις αυτού του ανθρώπου, σε κοινωνικό και πολιτικό επίπεδο.

Είναι λογικό και αναμενόμενο, άλλωστε, ένας άνθρωπος που χαρακτηρίζεται από ενδιαφέρον για τους άλλους γύρω του, που σέβεται την διαφορετικότητα και αποφεύγει τις απόλυτες ιδέες και κριτικές, να αποφεύγει να εκφραστεί πολιτικά από μισαλλόδοξα κόμματα και μισάνθρωπες ιδέες.

Η σκέψη, η συνειδητή κριτική σκέψη, όπως και η ζωή, δεν ολοκληρώνεται ποτέ, είναι μια ανεξάντλητη διαδικασία.

Γι’ αυτό και οποιαδήποτε απόπειρα προς αυτή την κατεύθυνση, έρχεται σε μετωπική σύγκρουση με τα τσιτάτα της εποχής.

Τσιτάτα -του τύπου “Just do it!”, “Move fast and break things”, “YOLO” κλπ- τα οποία μας προσκαλούν σε δράση χωρίς σκέψη, δηλαδή μια αντίληψη ζωής που ταιριάζει γάντι με τις υπερ-καταναλωτικές κοινωνίες της παθητικής διασκέδασης, και της άλογης κατανάλωσης σε προϊόντα και υπηρεσίες που υπόσχονται εύκολες, επιφανειακές συγκινήσεις, και που ξεφουσκώνουν γρήγορα, αφήνοντας μας συναισθηματικά κενούς, έτσι ώστε να οδηγούμαστε στην επόμενη αγορά κ.ο.κ.

Ακόμα κι όταν παρακάμψει λοιπόν κάποιος την απόπειρα να ασχοληθεί με τα υψηλά νοήματα της ύπαρξης, επιλέγοντας να ασχοληθεί με τα άμεσα προβλήματα της καθημερινής ζωής, στην πορεία αυτής της ενασχόλησης μπορεί να οδηγηθεί σε έναν νέο τρόπο σκέψης και να καταρρίψει τις προσωπικές και κοινωνικές ψευδαισθήσεις του.

Αυτός ο άνθρωπος, θα αρχίσει σιγά σιγά να συνειδητοποιεί…

…ότι είναι ανώφελο να βασίζει τις ελπίδες του σε μεγαλεπήβολα μελλοντικά σχέδια.

Γιατί αντιλαμβάνεται ότι η ευτυχία δεν έρχεται ως αποτέλεσμα μεγάλων σχεδίων, ως μια μόνιμη κατάσταση ευδαιμονίας. Προτιμά να απολαμβάνει τις στιγμές που τα πράγματα του πάνε καλά.

Και αντιλαμβάνεται ότι η ικανοποίηση έρχεται σε μικρές στιγμές, ενώ μαθαίνει να εκτιμά την φύση και βρίσκει τρομερά ενδιαφέρον να κοιτάζει τα σύννεφα και τα αστέρια στον ουρανό.

…ότι είναι ανώφελο να πιστεύει πως μπορεί να ελέγξει τη ζωή του.

Γιατί παρατηρεί ότι τα πράγματα που είναι πέραν του ελέγχου του είναι άπειρα, ενώ εκείνος το μόνο στο οποίο μπορεί ουσιαστικά να ασκήσει άμεσο έλεγχο, είναι στο τι σκέφτεται και στο τι πράττει.

Αντιλαμβάνεται ότι ούτε καν το σώμα του δεν του ανήκει, που είναι και δικαιωματικά “δικό” του, αφού άλλωστε κατοικεί σε αυτό. Μόνιμα. Γιατί αν του ανήκε πραγματικά, θα μπορούσε να ασκήσει απόλυτο έλεγχο πάνω του, άρα δεν θα αρρώσταινε ή δεν θα μπορούσε κάποιος να τον βλάψει σωματικά, κάτι που φυσικά είναι αδύνατο.

Γι’ αυτό και αποδέχεται την τυχαιότητα της ζωής, που ξεκινά από το πού και το ποιά εποχή θα γεννηθεί σε αυτόν τον κόσμο, και υπο ποιες συνθήκες, και αποφασίζει να δίνει σημασία σε αυτά που μπορεί να ελέγξει, τις σκέψεις του και τις πράξεις του.

…ότι είναι ανώφελο να εμμένει στα αρνητικά γνωρίσματα του χαρακτήρα των άλλων.

Γιατί γνωρίζει πως και άλλοι έχουν στιγματιστεί στην παιδική τους ηλικία. Ότι δεν μεγαλώνουν όλοι οι άνθρωποι στις ίδιες συνθήκες και στο ίδιο οικογενειακό περιβάλλον και ότι, αν προσέξει καλά, θα βρεί επίσης αρκετά σημαντικά γνωρίσματα για κάθε αρνητικό.

Θα αναγνωρίσει ότι μπορεί ο συνεργάτης του στη δουλειά να μην είναι καλός στην επικοινωνία και να είναι λίγο απότομος, αλλά είναι φοβερά λεπτομερής και άψογος στην επιμέλεια της δουλειάς του. Ότι μπορεί ο αγαπημένος/η σου να είναι λίγο τσαπατσούλης/α, αλλά στην τελική είναι τρομερά δημιουργικό άτομο και αθεράπευτα ονειροπόλος/α.

Γιατί καταλαβαίνει πως δεν υπάρχουν τέλειοι άνθρωποι και ότι κι αυτός έχει αντιπαθητικά γνωρίσματα.

…ότι είναι ανώφελο να αναλώνεται στη γνώμη των άλλων για τον εαυτό του.

Συνειδητοποιεί ότι τα μυαλά των άλλων ανθρώπων είναι αρκετά μπερδεμένα μέρη, επομένως είναι ανούσιο να προσπαθεί συνεχώς να γυαλίσει την εικόνα που έχουν οι άλλοι γι’ αυτόν.

Αυτό που έχει σημασία, είναι ότι είναι αρκετά τυχερός να έχει 1 ή 2 στενούς του φίλους, που να τον εκτιμούν γι’ αυτό που πραγματικά είναι μέσα του.

Και κάνει το βήμα να αντικαταστήσει την φήμη, με την αγάπη.

Πιτσιρίκο μου, σε κούρασα, συγγνώμη, αλλά θα ήταν νομίζω προς όφελος όλων μας αν επαναφέραμε τον Ατομικισμό στο επίπεδο που τον περιέγραφε ο Όσκαρ Γουάιλντ, στην ενασχόληση με την καλλιέργεια του εαυτού μας, ψυχικά και πνευματικά.

Όπως καταλαβαίνει κανείς από όλα τα παραπάνω, η καθημερινότητα κρύβει πολλές ευκαιρίες για αλλαγή και ενδοσκόπηση.

Για κάθε πρόκληση και πρόβλημα που αντιμετωπίζει κανείς, υπάρχει μια ευκαιρία για περισσότερη συνειδητότητα.

Καλές βουτιές λοιπόν!

Από το μακρινό Αμστελόδαμο, με αγάπη,

Κώστας

(Αγαπητέ Κώστα, δεν με κουράζεις ποτέ. Άλλωστε, ξέρω πια πως ο κόσμος δεν αλλάζει με τις εκλογές αλλά όταν οι άνθρωποι αποφασίσουν να αλλάξουν. Τα γράφεις πολύ όμορφα και ουσιαστικά. Για τον ελεύθερο χρόνο -και για άλλα θέματα- να διαβάσεις το βιβλίο του Ολλανδού που είπα στο podcast. Να είσαι καλά. Την αγάπη μου.)

H αναδημοσίευση των κειμένων του pitsirikos.net επιτρέπεται μόνο κατόπιν άδειας. Επικοινωνήστε στο pitsiriko@gmail.com.