Ο Μισέλ και ο φερετζές του ανθρωπισμού

Αγαπημένε μου πιτσιρίκο,
Με ενέπνευσε η συζήτηση με τον Βασίλη (1,2) και αποφάσισα να σου στείλω κάποιες σκέψεις μου επιπλέον.

Απολογούμαι από όσους άκουσαν το πόντκαστ, αλλά είναι αδύνατο να μην επαναλάβω κάποια πράγματα.

Όπως π.χ. ότι η νότια Αμερική δείχνει να ξυπνάει και να εξεγείρεται ενάντια στα εγκλήματα του νεοφιλελευθερισμού και του ΔΝΤ, τόσο στη Χιλή, όσο και στον Ισημερινό, τη Κολομβία και την Αργεντινή.

Αλλά στην Ελλάδα, πέρα βρέχει.

Τι μας νοιάζουν εμάς, άλλωστε, τα ΔΝΤ και οι νεοφιλελεύθερες πολιτικές, σάμπως έχουμε νεοφιλελεύθερη κυβέρνηση που εκτίναξε το δημόσιο χρέος, είναι συνυπεύθυνη για την χρεοκοπία της χώρας και στο ότι μας έχουν φεσώσει το μεγαλύτερο δάνειο στην ιστορία του καπιταλισμού;

Ας μιλήσουμε καλύτερα για τον Τζόκερ.

Και άντε να μιλούσαμε για την κριτική που κάνει η ταινία στον νεοφιλελευθερισμό, και για τις ακραίες πολιτικές του Ρήγκαν την δεκαετία του ’80, που περιθωριοποίησαν τα αδύναμα στρώματα της κοινωνίας και έστρωσαν τον δρόμο για την μεγαλύτερη ταξική μεταφορά πλούτου στην ιστορία της ανθρωπότητας.

Ή για την διαφορετικότητα και για την καθημερινότητα της ψυχικής βίας μεταξύ των ανθρώπων στα αστικά κέντρα. Να πω, πάει στο διάολο.

Αλλά ούτε γι’ αυτό δεν είμαστε ικανοί.

Το προσπερνάω, όμως, γιατί είναι παράλογο να περιμένεις μια ριζική μεταμόρφωση συνειδητότητας από έναν άνθρωπο, πόσο μάλλον από έναν ολόκληρο λαό.

Πόσο μάλλον, εν μέσω ενός καλά οργανωμένου συστήματος παραπληροφόρησης, προπαγάνδας, αποπροσανατολισμού, υπό συνθήκες καθημερινού στρες και αβεβαιότητας.

Δεν είναι δα, ότι πριν την χρεοκοπία της χώρας ήμασταν κάτι το ανώτερο, ότι κάναμε τέτοιους κοινωνικούς διαλόγους, και ξαφνικά μας έτυχε το κακό και ξεπέσαμε. Ας γελάσω, χαχα.

Ο ελληνικός λαός είναι κοινωνικά χρεοκοπημένος. Εδώ και καιρό.

Η οικονομική χρεοκοπία μας ήταν απλά ένα σύμπτωμα της πνευματικής και κοινωνικής σήψης ενός λαού διαζευγμένου από την ιστορική αλήθεια και, επομένως, από κάθε απόπειρα για ειλικρινή διάλογο και αυτοκριτική.

Κάποια στιγμή, πάντως, το ποτήρι θα ξεχειλίσει για μια μεγάλη μερίδα του κόσμου, και μετά, για μια ακόμη μεγαλύτερη. Δεν έχουν όλοι τα ίδια όρια, ούτε την ίδια διορατικότητα, ούτε την ίδια γνώση, την ίδια αντίληψη ή τις ίδιες αυταπάτες.

Το κακό με όλα αυτά, στην περίπτωση της Ελλάδας, είναι ότι, αν τα πράγματα κάποτε βελτιωθούν προς το καλύτερο, δεν θα είναι επειδή τα αλλάξαμε εμείς, αλλά επειδή άλλαξε όλος οι υπόλοιπος κόσμος και εμείς ακολουθούμε.

Ούτε καν ο υπόλοιπος κόσμος, αλλά τα κράτη-αφεντικά, που τόσο μας αρέσει να υπηρετούμε.

Δυστυχώς, οι άνθρωποι μεμονωμένα ωριμάζουν πολύ πιο γρήγορα απ’ ό,τι οι κοινωνίες.

Γι’ αυτό, ως τότε, Δημήτρη μου, αποδοχή.

Γιατί το δίλημμα δεν είναι αποδοχή ή αγώνας/διαμαρτυρία/επανάσταση κλπ. Το πραγματικό δίλημμα είναι μεταξύ της αποδοχής και του ψυχικού μαζοχισμού.

Ξεφεύγω, όμως. Το θέμα μας είναι ο Μισέλ.

Αλλά θα μου επιτρέψεις, πριν αναφερθώ στον Μισέλ, να ξεκινήσω από τον Φρίντριχ.

Σε ένα από τα δοκίμιά του, ο Νίτσε, που λες, κατακεραυνώνει τους ακαδημαϊκούς, διότι έχουν δηλητηριάσει, λέει, τον τρόπο με τον οποίο μελετάμε και διδασκόμαστε την ιστορία.

Στον βωμό ενός φαναστικού αντικειμενισμού, οι ακαδημαϊκοί ιστορικοί, μας υποδεικνύουν πως η μελέτη της ιστορίας πρέπει να γίνεται με ψυχρό τρόπο, υπολογιστικό, ώστε να μάθουμε πώς ήταν τα πράγματα στο παρελθόν, αποφεύγοντας τις ιδεοληψίες.

Ενώ όμως, πιτσιρίκο μου, μπορείς να εξασκήσεις την κριτική σκέψη, μπορείς να καλλιεργήσεις ακόμη και την αυτοκριτική, το υποκείμενο από τον υποκειμενισμό, δεν μπορείς να το αφαιρέσεις.

Η ιστορία, άλλωστε, δεν είναι επιστήμη.

Επομένως, όσο κι αν προσπαθεί να κρατηθεί από το κύρος του ακαδημαϊκού κόσμου, δεν έχει την εγκυρότητα που προσφέρει η επιστημονική μέθοδος.

Το ίδιο ισχύει και για τα οικονομικά.

Ο Φρίντριχ, που λες, φυσικά, με τον ιδιαίτερο σαρκασμό του, απορρίπτει αυτού του είδους τη μελέτη της ιστορίας.

Γι’ αυτόν, ο μόνος λόγος για να μελετά κανείς την ιστορία, είναι για να μπορέσει να εκμαιεύσει ιδέες, αντιλήψεις και παραδείγματα, που θα βοηθήσουν τον άνθρωπο και τις κοινωνίες να βελτιώσουν τη ζωή τους στο σήμερα.

Στο ίδιο μοτίβο, ο Φουκώ, με το έργο του, προκάλεσε την κραταιά αντίληψη ότι οι φαινομενικές βελτιώσεις της μοντέρνας ζωής, αποτελούν ουσιαστική βελτίωση.

Αντίθετα με την μοντέρνα αισιοδοξία, ότι τα πράγματα είναι καλύτερα απ’ ό,τι στο παρελθόν, προσπάθησε, και κατ’ εμέ απέδειξε, ότι τα πράγματα, αν και είναι διαφορετικά, φαινομενικά προς μια πιο εξανθρωπισμένη κατεύθυνση, στην ρίζα τους παραμένουν ίδια, πολλές φορές και χειρότερα.

Οι ακαδημαϊκοί ιστορικοί, συνήθως μισούν τον Φουκώ, τον βρίσκουν ανακριβή και κριτικάρουν την αντίληψή του για τα ιστορικά γεγονότα.

Αλλά ο Μισέλ δεν ενδιαφερόταν τόσο για την ιστορική ακρίβεια. Γι’ αυτόν, η ιστορία είναι μια αποθήκη με καλές ιδέες για το πώς μπορούμε να βελτιώσουμε τη ζωή μας σήμερα, ιδέες οι οποίες θα μας βοηθήσουν να ασκήσουμε κριτική στους μοντέρνους θεσμούς και τις κυρίαρχες αντιλήψεις, όχι ένα πεδίο λατρείας που πρέπει να διατηρηθεί ιερό και ανέγγιχτο.

Τρεις απόπειρες έχω κάνει για να διαβάσω Φουκώ, μετρώντας τρεις ήττες ως τώρα.

Δυστυχώς, για κάποια βιβλία, χρειάζεται και κάποιο επίπεδο, το οποίο ως αναγνώστης δεν έχω καταφέρει ακόμα να φτάσω. Δεν έχει πλάκα, αν κάθε σελίδα τη διαβάζεις δυο και τρεις φορές, μπας και καταφέρεις να καταλάβεις τι θέλει να πει ο “ποιητής”.

Στο βιβλίο του “Τρέλα και πολιτισμός”, το οποίο είναι ένα από αυτά που αποπειράθηκα κάποτε να διαβάσω, μα ποτέ δεν ολοκλήρωσα, αψήφησε την κυρίαρχη αντίληψη ότι ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζουμε τους ψυχικά ασθενείς σήμερα, είναι πιο ανθρωπιστικός και εξευγενισμένος απ΄ ό,τι στο παρελθόν.

Αναφέρθηκα και στο πόντκαστ γι’ αυτό συγκεκριμένα, οπότε θα το παραλείψω, αλλά το έργο του ακουμπάει και αλλού.

Στο “Πειθαρχία και τιμωρία”, ο Μισέλ συνέχισε να καταρρίπτει τους θεσμούς εξουσίας, αυτή τη φορά σε ό,τι έχει να κάνει με την κρατική τιμωρία. Σίγουρα, θα πει κανείς, έχουμε προοδεύσει από τότε που κρεμούσαμε τους εγκληματίες στις πλατείες, αλλά ο Μισέλ δεν συμφωνεί.

Το πρόβλημα στις μέρες μας είναι ότι η εξουσία φαίνεται εξανθρωπισμένη, αλλά δεν είναι, ενώ στο παρελθόν ήταν ξεκάθαρο ότι δεν ήταν και επομένως η κατάχρηση της εξουσίας, η βίαιη καταστολή και οι αυστηρές πειθαρχικές ποινές, μπορούσαν να γίνουν εφαλτήριο για ξεσηκωμό και διαμαρτυρία.

Ο Φουκώ, παρατήρησε ότι στο παρελθόν, σε μια εκτέλεση, το νεκρό σώμα του καταδικασμένου μπορούσε να γίνει σύμβολο θαυμασμού, συμπάθειας, και ο εκτελεστής, σύμβολο ντροπής και καταπίεσης. Πολλές φορές, οι δημόσιες εκτελέσεις γίνονταν αιτία για εξεγέρσεις υποστήριξης του εκτελεσμένου.

Αλλά με την θεσμοθέτηση των μοντέρνων φυλακών, του μετριασμού της βαρβαρότητας των ποινών, τα πάντα πλέον γινόταν κεκλεισμένων των θυρών, μακριά από το δημόσιο βλέμμα, αποκρύπτοντας την κρατική βία.

Εφόσον λοιπόν οι άνθρωποι σταμάτησαν να γίνονται καθημερινά θεατές του κρατικού αυταρχισμού, έχασαν και το κίνητρο για αντίσταση.

Γιατί πλέον δεν είμαστε εκτεθειμένοι άμεσα στην καταστολή της εξουσίας, όχι στον βαθμό που ήταν η ανθρωπότητα τα χρόνια πριν τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Πλέον, είμαστε εκτεθειμένοι στην προσομοίωση της καταστολής. Εμείς, οι αρκετά τυχεροί.

Την καταναλώνουμε. Μέσω της τηλεόρασης, των βίντεο στο διαδίκτυο, των άρθρων.

Σε εξαιρετικές, από την εμπειρία μου, περιπτώσεις, είμαστε εκτεθειμένοι και μέσω της συναίσθησης. Αναφέρομαι σε όλους αυτούς, που νιώθουν πόνο, έστω και συναισθηματικό, από τον πόνο των άλλων.

Στο ίδιο μοτίβο, σε ακόμα ένα βιβλίο του που δεν κατάφερα ποτέ να τελειώσω, το “Η ιστορία της σεξoυαλικότητας”, ο Φουκώ βρήκε ξανά την κρυμμένη βαρβαρότητα της μοντέρνας κοινωνίας.

Ως καταπιεσμένος ομοφυλόφιλος με προτίμηση στον σαδoμαζοχισμό, ο Φουκώ γνώριζε καλά τις επιπτώσεις της ψυχολογικής βίας που συνέχιζε να ασκεί η κοινωνία, παρά τις φαινομενικά φιλελεύθερες τάσεις που επικρατούσαν.

Μια καταπίεση που τον είχε οδηγήσει μάλιστα σε νεαρή ηλικία να αποπειραθεί να αυτοκτονήσει, ανεπιτυχώς, προς όφελος όλων μας.

Στο βιβλίο του αυτό, αντιδρά έντονα στην υποκρισία της μοντέρνας κοινωνίας, η οποία φαίνεται να έχει αποκτήσει μια άνεση και μια ελευθερία σε σχέση με τη σεξoυαλικότητα, θεωρώντας ότι από τον 18ο αιώνα και έπειτα, η σεξoυαλικότητα, ο αισθησιασμός, έχουν πλέον ιδρυματοποιηθεί.

Το σeξ, πλέον, είναι αντικείμενο επιστημονικής μελέτης και επαγγελματικής έρευνας. Η σεξoυαλικότητα κατηγοριοποιείται, αναλύεται, εμπορευματοποιείται και ιατρικοποιείται.

Είναι περιττό να ξεκαθαρίσω, ότι δεν μιλάμε για την ιατρική επιστήμη και την πρόοδο της στην αντιμετώπιση των ασθενειών που σχετίζονται με το σeξ.

Ο Φουκώ βλέπεις, πιτσιρίκο μου, αναπολούσε την εποχή της αρχαίας Ρώμης, της αρχαίας Κίνας και της Ιαπωνίας, όπου το σeξ ήταν μια μορφή τέχνης και έκφρασης.

Όπου ο μοναδικός σκοπός του, ήταν η αύξηση της απόλαυσης και της ηδονής, όχι η κατανόησή του, με σκοπό να μπει σε μικρά νοητικά κουτάκια ή στα ράφια των πανεπιστημίων, των βιβλιοθηκών και των νοσοκομείων.

Και αυτό, στην καλύτερη περίπτωση. Στην χειρότερη, στα ράφια του σούπερ μάρκετ του καταναλωτικού ερωτισμού. Της βιομηχανίας του έρωτα.

Πιτσιρίκο μου, στην εποχή των συμβόλων, ο Φουκώ χρησιμοποίησε την μελέτη της ιστορίας για να μας διδάξει μαθήματα του παρελθόντος, τραβώντας στην άκρη τον φερετζέ του εξανθρωπισμένου μοντερνισμού και εκθέτοντας την υποκρισία της κοινωνικής πολιτικής ορθότητας των θεσμών της εξουσίας.

Στις δυτικές κοινωνίες, οι σχέσεις εξουσίας είναι καλά κρυμμένες από την καθημερινότητα πολλών ανθρώπων, και ο σκοπός αυτής της υποκρισίας, είναι να νεκρώσει τα κοινωνικά αντανακλαστικά των λαών και να αφαιρέσει τα ερεθίσματα που θα οδηγούσαν σε αντίδραση, ανυπακοή και ξεσηκωμό.

Οι λαοί της Δύσης, χορτασμένοι από προνόμια και βολεμένοι στην ασφάλεια των επίχρυσων κλουβιών της αστικής ζωής, είναι ανήμποροι να αντιδράσουν.

Και η οικουμενική διακήρυξη του ΟΗΕ για τα ανθρώπινα δικαιώματα, που προβλέπει τα πάντα όπως λες, προϋποθέτει όμως την ύπαρξη ενός κράτους, το οποίο τάχα μου θα αποτελεί τον προστάτη αυτών των δικαιωμάτων και θα εξασφαλίζει την ισχύ τους χωρίς προκατάληψη και χωρίς να καταχράται το μονοπώλιο της εξουσίας.

Γιατί, πιτσιρίκο μου, τα ανθρώπινα δικαιώματα είναι και αυτά ένας φερετζές. Είναι προνόμια, όχι δικαιώματα. Δεν υπάρχουν δικαιώματα.

Αν υπήρχαν, θα τα είχαν όλοι οι άνθρωποι, από γεννησιμιού τους, όχι μερικοί άνθρωποι, σε μερικές χώρες. Ενώ η ισχύς τους, δεν θα εξαρτιόταν από κανένα κράτος.

Όταν τα δικαιώματα παρέχονται από το κράτος, τότε μπορούν να αφαιρεθούν και από το κράτος, άρα είναι προνόμια για όσους αποδέχονται την ύπαρξη του κράτους ως εγγυητή τους, και φυσικά, είναι υπάκουοι στις προσταγές του.

Αλλά αυτό, είναι μια άλλη συζήτηση.

Από το μακρινό Αμστελόδαμο, με αγάπη,

Κώστας

(Φίλε Κώστα, τον Φουκώ δεν τον κατανόησαν και πάρα πολύ. Και δεν είναι ο μόνος. Εδώ δεν κατανόησαν τον Μπρεχτ και άλλους που -σε αντίθεση με τον Φουκώ- τα γράφουν πολύ απλά. Όσο για τα ανθρώπινα δικαιώματα, θεωρώ πως το έχει πει πολύ απλά ο Φιντέλ Κάστρο στην ιστορική ομιλία του το 1979 στον ΟΗΕ: «Συχνά αναφέρονται τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, αλλά πρέπει επίσης να ακουστούν τα Δικαιώματα της Ανθρωπότητας. Γιατί κάποιοι άνθρωποι εξαναγκάστηκαν να περπατούν ξυπόλητοι; Για να μπορούν κάποιοι άλλοι να μετακινούνται με πολυτελή αυτοκίνητα; Γιατί κάποιοι άνθρωποι να ζουν μόνο μέχρι τα 35 τους χρόνια, έτσι ώστε άλλοι να ζουν μέχρι τα 70; Γιατί κάποιοι άνθρωποι να είναι απελπιστικά φτωχοί, για να είναι κάποιοι άλλοι ανεκδιήγητα πλούσιοι;». Κώστα, κατά την ταπεινή μου γνώμη, για να αλλάξει πορεία η ανθρωπότητα, θα πρέπει να αποσυνδεθούν οι άνθρωποι από την δουλειά. Να μπορούν οι άνθρωποι να επιβιώνουν, χωρίς να δουλεύουν. Τότε, θεωρώ, πως θα δημιουργηθεί ένας νέος τύπος ανθρώπου, που θα σπρώξει γρήγορα την ανθρωπότητα σε ανώτερες και καλύτερες καταστάσεις. Αλλά δεν βλέπω το αίτημα της αποσύνδεσης της επιβίωσης του ανθρώπου από την εργασία να είναι κυρίαρχο. Κυρίαρχο είναι το αίτημα να πάρουν οι άνθρωποι ένα ξεροκόμματο από το σύστημα που τους ξεσκίζει τις ζωές. Δηλαδή, ζητούν από ένα σάπιο σύστημα να δείξει …καλοσύνη. Κώστα, τρομερά τα podcast που κάνετε με τον Βασίλη. Να είσαι καλά. Την αγάπη μου.)

Το pitsirikos.net χρειάζεται τη βοήθειά σου

Στήριξε οικονομικά το pitsirikos.net, αν θεωρείς πως καλό είναι να υπάρχουν στην Ελλάδα και κάποιες φωνές που δεν δουλεύουν για τον Μαρινάκη, τον Αλαφούζο, τον Σαββίδη και τα άλλα παιδιά, οπότε μπορεί να διαβάσεις ή να ακούσεις κάτι διαφορετικό από αυτό που συμφέρει τους ολιγάρχες. Οι τρόποι στήριξης εδώ.

H αναδημοσίευση των κειμένων του pitsirikos.net επιτρέπεται μόνο κατόπιν άδειας. Επικοινωνήστε στο pitsiriko@gmail.com.