Η ηλιθιοποίηση της τέχνης

Γεια σου αγαπητέ Πιτσιρίκο,
Σκόπευα να γράψω ένα κείμενο για την ηλιθιότητα γενικά -για κάποιο λόγο το θέμα προσφέρει ανεξάντλητη πηγή έμπνευσης- αλλά το εξαιρετικό κείμενο του Νίκου για την τέχνη μου έδωσε νέα κατεύθυνση.

Όχι μόνο καταλαβαίνω απόλυτα πώς νιώθει ο Νίκος όταν λέει πως η τέχνη πρέπει να είναι 100% ελεύθερη, αλλά προσωπικά το θεωρώ και αυτονόητο.

Τα λεφτά δηλητηριάζουν ό,τι αγγίζουν, κι η τέχνη είναι κάτι τόσο εύθραυστο και πολύτιμο που δεν αντέχει σχεδόν καθόλου στο δηλητήριο αυτό.

Ο λόγος είναι ότι η τέχνη είναι κυριολεκτικά ένας μηχανισμός μετατροπής της πραγματικότητας σε μία άλλη, καλύτερη.

Αν και συμφωνώ με τον Τζορτζ Μπέρναρντ Σω που είπε ότι χωρίς την τέχνη η ζωή θα ήταν ανυπόφορη, ο απώτερος σκοπός της τέχνης πρέπει να είναι ακριβώς η απόπειρα να αλλάξει κανείς αυτή τη ζωή.

Πώς μπορεί λοιπόν η τέχνη να αλλάξει μια δυστοπία, αν πληρώνεται από αυτή;

Φυσικά, το να θέλει κανείς να θρέψει τον εαυτό του δημιουργώντας κάτι δεν είναι κακό. Αμέτρητοι άνθρωποι -ανάμεσά τους κι εγώ- προσπαθούν να το κάνουν, είτε γράφοντας, είτε παίζοντας μουσική, είτε προγραμματίζοντας. Η δημιουργία έχει πολλά πρόσωπα.

Είναι, όμως, πολύ δύσκολο να τραβήξει κανείς μια γραμμή και να αναγνωρίσει πως ό,τι περάσει το όριο αρχίζει να μολύνει την τέχνη. Είναι ακόμα δυσκολότερο για κάποιον να αντιδράσει σε αυτό.

Δεν μιλάω για «καλλιτέχνες» που εμφανίζονται σε τηλεοπτικά σποτάκια σαν πληρωμένοι δολοφόνοι, ούτε καν για εκείνους που δεκαετίες τώρα το παίζουν επαναστάτες. Άλλωστε, η φράση «επαγγελματίας καλλιτέχνης» εμένα τουλάχιστον μου ακούγεται τόσο γελοία όσο και η φράση «επαγγελματίας επαναστάτης».

Έχουμε και τέτοιους. Μερικοί έγιναν και κυβέρνηση, και πιθανόν να ξαναγίνουν. Άλλοι πάλι περιμένουν να ωριμάσουν οι συνθήκες.

Περισσότερο μιλάω για την ηλιθιοποίηση της τέχνης: Αυτή την απίστευτη, τρομακτική διαδικασία, όπου ένας καλλιτέχνης αυτοκαταργείται και εξευτελίζει τη δημιουργία του για να καλοπιάσει την ηλιθιότητα.

Και το πρόβλημα αυτό είναι εντελώς συστημικό. Αυτοί που προδίδουν την τέχνη τους δεν είναι μόνο αυτοί που εμφανίζονται σε σποτάκια ή κάνουν δηλώσεις συμπάθειας προς πολιτικά πρόσωπα. Απλά, αυτοί είναι τα μεγαλύτερα ψάρια.

Η ηλιθιοποίηση της τέχνης συμβαίνει, όταν ένας καλλιτέχνης αρχίζει να καλοπιάνει τους απέραντα ηλίθιους που τον ακολουθούν στο Facebook, στέλνοντας καρδούλες και χαμόγελα μη τυχόν και προσβάλλει κανέναν.

Συμβαίνει, επίσης, όταν αρχίζει να δημιουργεί πράγματα που σιχαίνεται επειδή «αυτά θέλει ο κόσμος».

Συμβαίνει, ακόμα, όταν δέχεται απερίγραπτα ανελεύθερες συνθήκες δημιουργίας γιατί «πώς αλλιώς θα με μάθει ο κόσμος;» και γιατί «αυτό δεν κάνουν όλοι;»

Μα, όμως, δεν είναι αυτό ακριβώς το πρόβλημα; Το ότι αυτό κάνουν όλοι;

Δεν είναι ακριβώς ο ρόλος της τέχνης να αλλάξει τον κόσμο; Έστω και για λίγο, έστω για μια μικρή στιγμή ελευθερίας, που πάνω της μπορεί να χτιστεί άλλη μία, κι άλλη μία;

Αυτό που μας περιτριγυρίζει, στην συντριπτική πλειοψηφία του δεν είναι τέχνη. Είναι μηχανισμοί διαιώνισης της ηλιθιότητας.

Καταναλωτισμός, προβολή, διαφήμιση, βαθμολογίες.

Τι σχέση έχει η τέχνη με αυτά;

Τι σχέση μπορεί να έχει η τέχνη με μηχανισμούς όπου ένας καλλιτέχνης περνάει τις ώρες του όχι δημιουργώντας, αλλά καλοπιάνοντας ηλίθιους στο ίντερνετ, ώστε να του αφήσουν μια καλή κριτική;

Πώς μπορεί κάποιος να αποκαλεί τον εαυτό του καλλιτέχνη, όταν βάζει ο ίδιος αλυσίδες στο μυαλό του και σκοτώνει την ελευθερία του, για λίγα χρήματα;

Έχω φύγει και από το Facebook και από το Twitter, αλλά θυμάμαι ακόμα πόσο γελοίοι φαίνονται οι «καλλιτέχνες» σε τέτοια μέρη.

Αν και, όπως είπα, έχω δημιουργήσει κι ο ίδιος -και συνεχίζω να δημιουργώ-, ντρέπομαι να αναφερθώ στον εαυτό μου ως «καλλιτέχνη». Ο καλλιτέχνης, όπως κι ο φιλόσοφος, είναι κάποιος που κατά κανόνα αναγνωρίζεται ως τέτοιος από άλλους, μερικές φορές μετά θάνατον.

Τώρα βέβαια, ίσως λέξεις όπως «καλλιτέχνης» ή «τέχνη» να είναι και λίγο προβληματικές. Όπως η «αγάπη», ή η «επιτυχία», μπορεί να σημαίνουν διαφορετικά πράγματα σε διαφορετικούς ανθρώπους.

Μπορεί κανείς την τέχνη να την καταλαβαίνει διαφορετικά από εμένα. Μπορεί και την ηλιθιότητα να την καταλαβαίνει διαφορετικά.

Σεβαστό.

Αλλά επειδή έχω γνωρίσει από πρώτο χέρι και τα δύο, έχω φτάσει στο συμπέρασμα πως όσο περισσότερο κανείς αυτοπροβάλλεται ως καλλιτέχνης -ή ως …επαναστάτης- τόσο αυξάνουν οι πιθανότητες να είναι απλά διαιωνιστής ηλιθιότητας.

Ίσως ο καλλιτέχνης να μην χρειάζεται καν να κρατάει πινέλο ή να γράφει μυθιστορήματα.

Ίσως καλλιτέχνης να είναι οποιοσδήποτε που εκφράζεται ελεύθερα, χωρίς να νιώθει ότι πρέπει να καλοπιάσει κανέναν, πόσο μάλλον την ηλιθιότητα.

Να είσαι καλά

Χρήστος

Υ.Γ.1 Λέγεται ότι ο Μιχαήλ Μπακτίν, έχοντας ξεμείνει από τσιγαρόχαρτο κατά τη γερμανική επίθεση στη Σοβιετική Ένωση, κάπνισε το μοναδικό αντίγραφο του χειρογράφου του (αποτέλεσμα δέκα ετών δουλειάς). Όπως μεταγενέστεροι εκδότες ανέφεραν, για τον Μπακτίν το κείμενο έπαψε να έχει ιδιαίτερη σημασία από τη στιγμή που είχε ήδη δημιουργηθεί και εκφραστεί. Ο Μπακτίν ήταν φιλόσοφος αλλά ναι, ήταν καλλιτέχνης!

Υ.Γ.2 Όπως σίγουρα θυμάσαι, πριν κάνα-δυο χρόνια είχε γίνει εδώ στη Φινλανδία ένα πιλοτικό πρόγραμμα για το Βασικό Εισόδημα. Τα αποτελέσματα; Λιγότερο στρες, καλύτερη ποιότητα ζωής, και μάλιστα πολλοί από τους συμμετέχοντες ξεκινήσαν μικρά πρότζεκτ χειροτεχνίας, ζωγραφικής, κλπ. Νομίζω ότι το Βασικό Εισόδημα θα βοηθήσει τους καλλιτέχνες -τους πραγματικούς καλλιτέχνες- να βρουν τον εαυτό τους.

(Αγαπητέ φίλε, σχεδόν όλοι κάνουν δημόσιες σχέσεις. Καλλιτέχνες και μη. Εγώ ξερνάω με αυτά. Μου βγαίνει αυθόρμητα. Όπως ξερνάω και με τους κόλακες. Και χωρίς να είμαι καλλιτέχνης, δεν τραβάω κανένα ζόρι να πω στους αναγνώστες των κειμένων μου “είστε για τα μπάζα”. Όσοι με εκτιμούν, θα πάνε τουλάχιστον πάσο. Πάντως, κανένας ελεύθερος άνθρωπος -καλλιτέχνης ή μη- δεν ενδιαφέρεται για την γνώμη των άλλων για αυτόν. Όχι από εγωπάθεια αλλά δεν έχει τον χρόνο. Έχει σημαντικότερα πράγματα να κάνει. Ίσως, τους ενδιαφέρει η γνώμη κάποιων ανθρώπων που εκτιμούν. Των δασκάλων τους, για παράδειγμα. Αλλά αυτό είναι σχέση ζωής. Η Ελλάδα είναι γεμάτη από μετριότητες με αυλές. Κάποιοι από αυτούς θα μπορούσαν να είναι σπουδαίοι καλλιτέχνες – το ταλέντο δεν κρύβεται- αλλά μάλλον δεν έχουν το κίνητρο, οπότε, αντί με τον χρόνο να ανθίζουν, όλο και μαραίνονται. Πρέπει να φύγουν από την Ελλάδα. Η Ελλάδα είναι παρεούλες, αλλαξοκωλιές, επιχορηγήσεις, γλείφτες δημοσιογράφοι και τέτοια. Το Βασικό Εισόδημα -κατά την ταπεινή μου γνώμη- θα δημιουργήσει έναν νέο τύπο ανθρώπου που δεν θα εξαρτάται από την εργασία για να επιβιώσει, οπότε θα μπορεί να διαβάσει, να σκεφτεί και να δημιουργήσει, ώστε να προχωρήσει η ανθρωπότητα παρακάτω. Δεν λέω πως θα το κάνουν όλοι αυτό -δεν χρειάζεται άλλωστε- αλλά πολλοί θα το κάνουν. Να είστε καλά. Την αγάπη μου.)

Το pitsirikos.net χρειάζεται τη βοήθειά σου

Στήριξε οικονομικά το pitsirikos.net, αν θεωρείς πως καλό είναι να υπάρχουν στην Ελλάδα και κάποιες φωνές που δεν δουλεύουν για τον Μαρινάκη, τον Αλαφούζο, τον Σαββίδη και τα άλλα παιδιά, οπότε μπορεί να διαβάσεις ή να ακούσεις κάτι διαφορετικό από αυτό που συμφέρει τους ολιγάρχες. Οι τρόποι στήριξης εδώ.

H αναδημοσίευση των κειμένων του pitsirikos.net επιτρέπεται μόνο κατόπιν άδειας. Επικοινωνήστε στο pitsiriko@gmail.com.