Καπιταλιμός

Γεια σου αγαπητέ Πιτσιρίκο,
Όταν ήμουν στο γυμνάσιο -τον προηγούμενο αιώνα κυριολεκτικά-, είχαμε ένα χαζό παιχνίδι όπου λέγαμε ο ένας στον άλλο «έχετε λιμό με γιώτα σπίτι σας».

Προφανώς, είχαμε μόλις μάθει τη διαφορά ανάμεσα στα ομόηχα «λιμός» και «λοιμός» και ο …με γιώτα ήταν μεγαλύτερη προσβολή.

Στην πραγματικότητα, δεν ήξερα τότε κανέναν που κυριολεκτικά να πεινούσε.

Αυτό δεν σημαίνει, βέβαια, ότι δεν υπήρχαν και στην Ελλάδα τέτοιοι άνθρωποι, αλλά ο λιμός ήταν τότε κάτι που σου θύμιζε Αφρική.

Λίγο αργότερα, όταν μεγάλωσα και ταξίδεψα στο εξωτερικό, σε χώρες πιο πάνω στη σκάλα του καπιταλισμού από την τότε Ελλάδα, κατάλαβα ότι ο λιμός είναι παγκόσμιο φαινόμενο.

Κατάλαβα, επίσης, ότι όσο πιο ψηλά τα κτίρια, όσο πιο λαμπερά τα φωτάκια, κι όσο πιο ακριβά τα αυτοκίνητα, τόσο περισσότεροι άνθρωποι κοιμούνται κάτω από τις γέφυρες.

Μετά, βέβαια, η Ελλάδα μπήκε στην ευρωζώνη και ανέβηκε καπιταλιστική κλίμακα, οπότε άρχισαν να φαίνονται και στην Ελλάδα παρόμοια φαινόμενα.

Καπιταλιμός, λοιπόν. Πείνα.

Το ενδιαφέρον της υπόθεσης είναι ότι ο καπιταλισμός έχει χαρακτηριστικά κι από το άλλο ομόηχο.

Καπιταλοιμός, λοιπόν. Μεταδοτική ασθένεια.

Κολλάει ο ένας με τον άλλο, εξαπλώνεται παντού.

Δες, για παράδειγμα, αυτούς τους τέρμα ηλίθιους που κατασκηνώνουν έξω από μαγαζιά για μια βδομάδα για να αγοράσουν ένα κινητό.

Ο καπιταλισμός είναι πανούκλα γιατί μόνο έτσι δουλεύει.

Το να ζηλεύεις τα αγαθά του γείτονά σου είναι ό,τι κάνει την οικονομία να κινείται, όπως είχε πει κι ο George Carlin.

Κι όπως κάθε πανούκλα -αλλά και πείνα-, έχει κι ο καπιταλισμός τα γεωγραφικά χαρακτηριστικά του.

Στην Ελλάδα, που είναι ένα αλλόκοτο κράμα Ναπολιτάνικης μαφίας, οθωμανικής γραφειοκρατίας, και νεοφιλελεύθερης απληστίας, ο καπιταλισμός παίρνει τη μορφή κομπραδόρικης φάμπρικας.

Βαλκανικού τύπου καπιταλισμός, όπως θυμήθηκα κι από το εξαιρετικό κείμενο του Γ.Κ «Φαντάζεστε τι θα γινόταν σήμερα, εάν είχαμε original νεοφιλελεύθερους;».

Στις ΗΠΑ, πάλι, υπάρχουν σαφή ρατσιστικά χαρακτηριστικά που περιπλέκουν την κατάσταση.

Γιατί ο καπιταλισμός -ως …καπιταλοιμός- εμπεριέχει επίσης τον φόβο της μετάδοσης ως μέσο ελέγχου.

Θυμάμαι κάτι γριές στο χωριό, όταν ήμουν παιδί, που λέγανε «κάτσε καλά, αλλιώς θα έρθει ο μαύρος να σε φάει».

Κάτι παρόμοιο κάνουν και στις ΗΠΑ, με κάπως διαφορετική οπτική και λίγο πιο εκλεπτυσμένα (με ροζ περιτύλιγμα και αστεράκια).

Βέβαια, κάτω από το περιτύλιγμα του αμερικανικού ονείρου, το μήνυμα είναι το ίδιο: Κοιτάξτε τι παθαίνουν οι μαύροι, οπότε καθίστε ήσυχα.

Κάθε τόσο -όπως αυτές τις μέρες- φτάνει ο κόμπος στο χτένι και το παραμύθι δεν πουλάει πια, οπότε το αφήγημα αλλάζει.

Κοιτάξτε τι παθαίνουν όσοι αντιδρούν. Καθίστε ήσυχα. Φάτε τσιπς. Αγοράστε κινητό.

Αγοράστε, αγοράστε, αγοράστε.

Πάρτε ηρεμιστικά. Πεθάνετε αθόρυβα.

Σε ένα επεισόδιο του Μαύρη Οχιά (Blackadder) με τον Rowan Atkinson, ο ομώνυμος χαρακτήρας έχει μόλις απολύσει τον Baldrick, τον υπηρέτη του.

Όταν ο τελευταίος ρωτάει «και τι θα απογίνω;» η απάντηση έρχεται με εξαιρετική ευγένεια, σχεδόν με τρυφερότητα, όπως αρμόζει στον σοφιστικέ καπιταλισμό:

«Είμαι σίγουρος ότι θα σου επιτρέψουν να πεθάνεις της πείνας σε ένα από τα βασιλικά πάρκα».

Από τον καπιταλοιμό στον καπιταλιμό.

Πραγματικά, νομίζω ότι είναι φοβερά πετυχημένος συμβολισμός να συμβαίνουν όσα συμβαίνουν εν μέσω πανδημίας.

Παρατηρούμε την εξελικτική, Δαρβινική μάχη ανάμεσα σε δυο μικρόβια: τον κορονοϊό και τον καπιταλισμό.

Εκτός αν προλάβουμε και πεθάνουμε από σιχαμάρα και ησυχάσουμε.

Να είσαι καλά,

Χρήστος

Υ.Γ.1 Η φωτογραφία με την κοπέλα που ζητιανεύει έξω από το ακατανόμαστο μέρος συνοψίζει όχι μόνο τις μορφές του καπιταλισμού που είπαμε -τον καπιταλοιμό και τον καπιταλιμό- αλλά και κάτι ακόμα: την βιομηχανοποίηση των ίδιων των συνεπειών του καπιταλισμού· την εκμετάλλευση της εκμετάλλευσης. Να την πούμε μετα-εκμετάλλευση; Η κοπέλα της φωτογραφίας, παρόλο που ζητιανεύει στη Φινλανδία, δεν είναι Φινλανδή. Είναι μάλλον από τη Ρουμανία ή τη Βουλγαρία, και έρχεται -ή μάλλον την φέρνουν- μαζί με αμέτρητους άλλους κάθε άνοιξη για ακριβώς αυτόν το σκοπό. Γνωστό το φαινόμενο, σε πολλές χώρες. Άλλωστε, όπως -μάλλον δεν- είπε ο Λένιν, οι καπιταλιστές θα σου πουλήσουν το σκοινί με το οποίο θα τους κρεμάσεις.

Υ.Γ.2 Μιας που άρχισα να μιλάω για τη Φινλανδία, η μορφή του καπιταλισμού εδώ είναι ενδιαφέρουσα. Επειδή υπάρχει ακόμα κρατική στήριξη, πολλοί αδαείς Φινλανδοί νομίζουν ότι οι βόρειες χώρες είναι κάποιου είδους success story για τον καπιταλισμό. Αλλά στην πραγματικότητα το μεγαλύτερο κόλπο του φιλελευθερισμού εδώ είναι ότι -όπως ο Διάβολος της παροιμίας- έχει πείσει τους ανθρώπους ότι δεν υπάρχει. Ή ότι είναι καλής μορφής καπιταλισμός -επειδή είμαστε γαμάτοι-, ενώ αλλού ο καπιταλισμός είναι κακής μορφής, γι’ αυτό και απέτυχε. Η πραγματικότητα βέβαια είναι άλλη, και περιγράφεται από την παρακάτω φωτογραφία:

Αυτό που βλέπουμε είναι ουρά για food bank στο Ελσίνκι, και μάλιστα στην π.κ (προ κορονοϊού) εποχή. Περίπου 1.000 άνθρωποι απλώθηκαν για περίπου ένα χιλιόμετρο. Ο καπιταλιμός, ο με γιώτα, υπάρχει παντού. Τον έφερε ο με ύψιλον.

(Αγαπητέ φίλε, δεν θα σχολιάσω το κείμενό σας. Αυτό που θέλω να γράψω, με αφορμή το κείμενό σας, είναι ότι έχω πάθει πλάκα με το ποιοι διαβάζουν το μπλογκ. Δεν το γράφω σαν κολακεία -δεν είναι ο χαρακτήρας μου τέτοιος- αλλά σκέφτομαι πόσοι διαφορετικοί και άγνωστοι μεταξύ τους άνθρωποι γράφουν από τόσα πολλά μέρη του κόσμου, αλλά είναι σαν να γνωρίζονται και να επικοινωνούν μεταξύ τους μέσα από τα κείμενά τους. Δεν ξέρω πώς ακριβώς έγινε αυτό -μάλλον έγινε μόνο του- αλλά είναι πολύ όμορφο. Κι αυτό που με τρελαίνει είναι ότι ποτέ δεν ξέρω ποιος θα είναι αυτός ή αυτή που θα σκάσει ξαφνικά για πρώτη φορά μύτη από κάποια χώρα του κόσμου και θα στείλει ένα κείμενο ή ένα podcast. Είναι κάπως μαγικό αυτό. Να είστε καλά. Την αγάπη μου.)

Το pitsirikos.net χρειάζεται τη βοήθειά σου

Στήριξε οικονομικά το pitsirikos.net, αν θεωρείς πως καλό είναι να υπάρχουν στην Ελλάδα και κάποιες φωνές που δεν δουλεύουν για τον Μαρινάκη, τον Αλαφούζο, τον Σαββίδη και τα άλλα παιδιά, οπότε μπορεί να διαβάσεις ή να ακούσεις κάτι διαφορετικό από αυτό που συμφέρει τους ολιγάρχες. Οι τρόποι στήριξης εδώ.

H αναδημοσίευση των κειμένων του pitsirikos.net επιτρέπεται μόνο κατόπιν άδειας. Επικοινωνήστε στο pitsiriko@gmail.com.