Το Chicken Game της Ανατολικής Μεσογείου και η πιθανότητα ενός αληθινού πολέμου

Πρόκειται για μια χαρακτηριστική σκηνή από πολύ -μα πάρα πολύ- αμερικανικές ταινίες δράσης. Δύο αυτοκίνητα το ένα αντιμέτωπο με το άλλο.

Δύο οδηγοί με ψυχρό αίμα, έτοιμοι για όλα και αποφασισμένοι να βγάλουν από την μέση τον αντίπαλό τους.

Γκάζια και σπινιαρίσματα πάνω στην άσφαλτο, και μετά μια τρελή κούρσα πάνω στην ευθεία του θανάτου.

Το έπαθλο;

Η ευθεία και η υποταγή του αντιπάλου.

Το τίμημα;

Ο θάνατος ή ο εξευτελισμός.

Στην πραγματικότητα, το παιχνίδι αυτό που ονομάζεται “chicken game”, όσο παράλογο κι αν μοιάζει, παίζεται διαχρονικά στις διακρατικές σχέσεις, μα και στην επιχειρηματική ζωή.

Ξεκινώντας στην ευθεία που οδηγεί μαθηματικά στην σύγκρουση, τα ενδεχόμενα δεν είναι πολλά.

Είτε ο ένας από τους δύο θα γυρίσει πριν από την σύγκρουση το τιμόνι, ο ηττημένος δηλαδή της υπόθεσης, ή, αλλιώς, και η “κότα” στην αργκό του παιχνιδιού.

Είτε και οι δύο παίκτες θα συνεχίσουν την τρελή τους κούρσα πάνω στην ευθεία χωρίς να στρίψουν το τιμόνι, με αποτέλεσμα μια οδυνηρή και συχνά θανατηφόρα σύγκρουση.

Ήττα συντριπτική και για τους δύο δηλαδή.

Είτε και οι δύο παίκτες θα στρίψουν ταυτόχρονα το τιμόνι του αυτοκινήτου τους υπολογίζοντας το κόστος μιας ενδεχόμενης σύγκρουσης, μια “win-win” κατάσταση, μια κατάσταση όπου στην χειρότερη περίπτωση δεν υπάρχουν ηττημένοι και στην καλύτερη υπάρχουν μονάχα νικητές.

Να σας θυμίσω ότι το “chicken game” είχε στο μυαλό του ο Γιάνης Βαρουφάκης όταν συμπορεύτηκε με τον ΣΥΡΙΖΑ και υπηρέτησε ως υπουργός οικονομικών την πρώτη περίοδο διακυβέρνησής του.

Μόνο που, στην περίπτωση εκείνη, η ελληνική κυβέρνηση δεν είχε αντέξει για πολύ και είχε ουσιαστικά στρέψει το τιμόνι -αποδεχόμενη την ήττα της- απο τον Φεβρουάριο του 2015.

Ήταν η εποχή που ο Τσίπρας διαβεβαίωνε τον Ντράγκι ότι η Ελλάδα θα εκπλήρωνε τις υποχρεώσεις της απέναντι στην ΕΚΤ και δεν θα αθετούσε τις πληρωμές των ομολόγων της όπως είχε απειλήσει ο Βαρουφάκης.

Η συνέχεια γνωστή.

Σήμερα ένα ακόμα “chicken game” πολύ μεγαλύτερων διαστάσεων -και με περισσότερους παίκτες- βρίσκεται σε εξέλιξη στην λεκάνη της Ανατολικής Μεσογείου.

Δεν ισχυρίζομαι φυσικά ότι η ανακάλυψη υδρογονανθράκων στην περιοχή δεν έχει την σημασία της, πιστεύω όμως ότι δεν είναι μόνο -ή κυρίως αυτό- το ζήτημα που φέρνει αρκετές χώρες της περιοχής να κοιτάει η μία την άλλη, έχοντας το δάχτυλο στην σκανδάλη του όπλου τους.

Αν ήταν μόνο η εκμετάλλευση των φυσικών πόρων, κάποια λύση θα βρισκόταν με την μεσολάβηση ποικίλων εταιρικών σχημάτων και την επίτευξη των αναγκαίων συμβιβασμών για την εξόρυξη, εκμετάλλευση και μεταφορά μέσω αγωγών των υδρογονανθράκων.

Αυτό που συμβαίνει στην περιοχή μας είναι μια σύγκρουση που θυμίζει τις παραμονές των Βαλκανικών πολέμων και του Α-ΠΠ, το διακύβευμα της οποίας είναι η γεωπολιτική κυριαρχία στην στρατηγική αυτή περιοχή.

Είναι ένα chicken game που οδηγεί ή στην κυριαρχία του ενός και την υποταγή του άλλου -ή των άλλων-, ή στην αμοιβαία καταστροφή όλων, ή στην εξεύρεση μιας νέας ισορροπίας βολικής για όλους.

Το τελευταίο ενδεχόμενο μου φαίνεται πραγματικά απίθανο.

Παρακάτω, θα προσπαθήσω να ερμηνεύσω τις σχετικές θέσεις των εμπλεκομένων δυνάμεων με τους όρους αυτού του παιχνιδιού, επικεντρώνοντας στα δίπολα αντιπαράθεσης, όπως αυτά έχουν εμφανιστεί μέχρι τώρα.

Ξεκινάω από τον ισχυρότερο παίκτη στην περιοχή κι εκείνον που μοιάζει περισσότερο αποφασισμένος από τους υπόλοιπους να παραμείνει με το πόδι κολλημένο στο γκάζι μέχρι και την τελευταία στιγμή.

Από μόνο του το γεγονός αυτό δίνει σημαντικά πλεονεκτήματα στην Άγκυρα απέναντι στους υπόλοιπους κι αυτό νομίζω ότι είναι εύκολα αντιληπτό.

Η Τουρκία από στρατιωτική, οικονομική και πληθυσμιακή άποψη είναι η ισχυρότερη δύναμη της περιοχής.

Η εμπλοκή της στη Συρία, στη Λιβύη και σε άλλα μέρη της ευρύτερης Μέσης Ανατολής -Κατάρ, Σομαλία, Σουδάν-, καθώς και οι ξεκάθαρες διεκδικήσεις της σε βάρος των γειτόνων της (κυρίως Ελλάδας και Κύπρου) διαμορφώνουν το προφίλ μιας υπολογίσιμης και αποφασιστικής περιφερειακής δύναμης που λαμβάνεται σοβαρά υπόψη από τους μεγάλους παίκτες, μα ταυτόχρονα τους φοβίζει.

Ο τρόπος με τον οποίο κινηθηκε η τουρκική διπλωματία και ο Ερντογάν προσωπικά μετά από την κατάρριψη του ρωσικού Sukhoi και διαχειρίστηκε τα συμφέροντα της Ρωσίας και των ΗΠΑ στην περιοχή θα διδάσκεται μετά από χρόνια στα πανεπιστήμια.

Το αληθινό πρόβλημα -και η αχίλλειος πτέρνα της τουρκικής πολιτικής σήμερα- είναι παρόμοιο με εκείνο των δυνάμεων του Άξονα κατα τον Β-ΠΠ, η υπερέκτασή τους.

Μένει να αποδειχθεί -και αυτό θα συμβεί πολύ σύντομα-, αν η υπερέκταση της Τουρκίας είναι στρατηγικός της σχεδιασμός ή απλά μια μπλόφα που θα της επιτρέψει να κατασπαράξει τους προφανείς της στόχους, χωρίς να κουνηθεί φύλλο από τους φίλους και τους εχθρούς της.

Είναι πιστεύω προφανές σε οποιονδήποτε κατέχει δύο δράμια Ιστορίας, δεν είναι κρετίνος και δεν αποτελεί τμήμα της παρασιτικής και ξενόδουλης ελληνικής μαφιόζικης πολιτικής κάστας ότι, αν η Άγκυρα επικεντρωνόταν μόνο στην “επίλυση” των “διαφορών” της με την Ελλάδα και την Κύπρο, θα επιτύγχανε τις επιδιώξεις της εύκολα και έχοντας στο πλευρό της αρωγούς όλους τους σημερινούς συμμάχους της Αθήνας.

Η “επίλυση των διαφορών” σκοντάφτει ακόμα στο γεγονός ότι η Τουρκία δεν φαίνεται προς το παρόν να δέχεται τον ρόλο του χωροφύλακα των ΗΠΑ στην περιοχή και μοιάζει να διεκδικεί έναν πιο αυτόνομο και αυτόφωτο ρόλο.

Αν, πάντως, κάποιος ενδιαφέρεται αληθινά να προβλεψει το τι ακριβώς θα συμβεί τους επόμενους μήνες με το Αιγαίο, την ελληνική υφαλοκρηπίδα και την κυπριακή ΑΟΖ, δεν έχει παρα να παρακολουθεί προσεκτικά το πώς διαμορφώνονται οι σχέσεις της Άγκυρας με την Ουάσιγκτον στην Συρία και στην Λιβύη.

Η Ελλάδα πάλι παίζει ξανά τον ρόλο του βολικού ηλίθιου.

Την ίδια στιγμή που το πολιτικό της κατεστημένο εκτοξεύει διάφορες κορώνες για τον “νυν υπέρ πάντων αγώνα” σε περίπτωση που αμφισβητηθούν εμπράκτως τα κυριαρχικά δικαιώματα της χώρας, φροντίζει να διαμορφωθούν οι συνθήκες και οι προϋποθέσεις για έναν “έντιμο” συμβιβασμό με τους Τούρκους στο πλαίσιο συμφωνιών οριοθέτησης που υπόγραψε ήδη με την Ιταλία και φαίνεται ότι διαπραγματεύεται με την Αίγυπτο.

Το πόσο “αποφασισμένη” είναι η Ελλάδα φαίνεται από το γεγονός ότι δεν έχει ακόμη ορίσει το ποια είναι τα κυριαρχικά της δικαιώματα για τα οποία είναι έτοιμη να μπει δυναμικά στο chicken game που λαμβάνει χώρα στην περιοχή.

Είναι τα 12 ναυτικά μίλια χωρικών υδάτων που προβλέπει το Δίκαιο της Θάλασσας;

Μα η Ελλάδα δεν τολμά να επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα στα 12 ν.μ., αφού τρέμει το casus belli της Τουρκίας.

Είναι τα 6 ν.μ που έχει σήμερα;

Μα αν αυτή είναι η περίπτωση, τότε γιατί η Αθήνα αντιδρά στις προαναγγελθείσες έρευνες των Τούρκων έξω από ελληνικά χωρικά ύδατα των 6 ν.μ νοτίως και ανατολικά της Κρήτης;

Είναι προφανές ότι η Ελλάδα βρίσκεται σε πολύ δύσκολη θέση.

Γυρνώντας πίσω στην Ιστορία, διαπιστώνουμε ότι τις φορές που αντιπαρατεθήκαμε με την γειτονική χώρα ένας προς ένας ηττηθήκαμε.

Οι επιτυχίες ήρθαν, όταν διαμορφώθηκαν ισχυρές συμμαχίες με πρόθυμους γείτονες με τους οποίους υπήρχαν κοινά συμφέροντα έναντι της πάντοτε πιο ισχυρής Τουρκίας.

Η αλήθεια σήμερα είναι ότι οι φυσικοί σύμμαχοι της Ελλάδας στα Βαλκάνια ή είναι σύμμαχοι της Τουρκίας -όπως πχ η Αλβανία και το Κόσοβο-, ή βρίσκονται υπό την επιρροή της Άγκυρας (όπως η Βουλγαρία) ή είναι πολύ δύσκολο να συνδράμουν την Ελλάδα κυρίως λόγω της αδυναμίας στην οποία βρίσκονται (πχ Σερβία).

Η εφεύρεση νέων συμμάχων όπως το Ισραήλ και η Αίγυπτος είναι μια επικίνδυνη αυταπάτη.

Για την Ελλάδα, η μοναδική επιλογή που θα είχε σε αυτό περίεργο παιχνίδι θα ήταν ίσως η αποφασιστικότητα ενός τρελού που θα πήγαινε τα πράγματα ως τα άκρα μιας ενδεχόμενα καταστροφικής για όλους σύγκρουσης, ελπίζοντας να αποδειχθεί ο αντίπαλος “κότα” και να υποχωρήσει πρώτος πριν το σημείο μηδέν.

Μόνο που δεν πρόκειται να συμβεί αυτό.

Η Ελλάδα είναι από καιρό προσανατολισμένη στην αναζήτηση ενός “έντιμου” συμβιβασμού, θεωρώντας ότι και ο αντίπαλος θα κάνει ταυτόχρονα ότι έχει ήδη προαποφασίσει η ίδια.

Θα στρίψει δηλαδή το τιμόνι, προκειμένου να αποφύγει την σύγκρουση.

Λυπάμαι αλλά τέτοια πιθανότητα δεν υπάρχει όσο λες πως σε ενδιαφέρει η αποφυγή της σύγκρουσης και απλά καλείς τον αντίπαλο να κάνει το ίδιο πράγμα. Όμως, αυτό που ζητάει είναι απλά εκτός των κανόνων του παιχνιδιού.

Κοντά στην Ελλάδα και η Κύπρος, αντικειμενικά ο πιο αδύναμος παίκτης στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου.

Η Λευκωσία επιδίωξε να μην μπει καθόλου μέσα στο παιxνίδι, λες και αυτό να ήταν απλά μια δική της υπόθεση.

Ανακήρυξε γρήγορα την ΑΟΖ της και προχώρησε σε οριοθετήσεις με κάποιες από τις γειτονικές χώρες.

Έκανε, όμως, τρία μεγάλα λάθη που ίσως στοιχίσουν στο τέλος ακόμα και την ίδια την κρατική της υπόσταση.

Πρώτα υποτίμησε την πραγματικότητα της τουρκικής εισβολής του 1974 και την κατοχή του 40% του νησιού από τον Αττίλα.

Δεύτερον δεν πίεσε την Ελλάδα μέσω οριοθέτησης της μεταξύ τους ΑΟΖ και αιτημάτων παροχής στρατιωτικής υποστήριξης και κάλυψης της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Τρίτο και σπουδαιότερο, επένδυσε πολλά στην εκμετάλλευση των ανακαλυφθεντων κοιτασμάτων από μεγάλες πολυεθνικές εταιρείες, θεωρώντας ότι θα είναι εκείνες που θα προστατέψουν τα συμφέροντά τους απεναντι στην Τουρκία.

Το πρόβλημα, όμως, των εταιρειών είναι η απόδοση και ασφάλεια των επενδύσεων τους. Τους ενδιαφέρει μονάχα το κέρδος από την εξόρυξη των υδρογονανθράκων και όχι ο ιδιοκτήτης τους.

Μιλώντας για την Ελλάδα και την Κύπρο, δεν θα μπορούσαμε να παραλείψουμε να αναφερθούμε στον ρόλο της Γερμανίας και της ΕΕ στην υποβάθμιση των αμυντικών δυνατοτήτων των δύο αυτών χωρών.

Οι λέξεις “χρεοκοπία” και “μνημόνια” αρκούν για να περιγράψουν την παρούσα κατάσταση.

Μια απλή σύγκριση μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας στον τομέα της εγχώριας αμυντικής βιομηχανίας τους θα αποκάλυπτε πολλά αναφορικά με τις στρατηγικές επιλογές των πολιτικών ελίτ που διαχειρίζονται τις δημόσιες υποθέσεις στις χώρες αυτές.

Μια γρήγορη ματιά στους υπόλοιπους παίκτες, ξεκινώντας από την Αίγυπτο, θα ήταν επίσης χρήσιμη.

Ο τελευταίος δικτάτορας της Αιγύπτου, στρατηγός Σίσι, μοιάζει με τον Συρακούσιο τύραννο Δαμοκλή που κάθε βράδυ έπεφτε να κοιμηθεί έχοντας ένα σπαθί να κρέμεται πάνω από το κεφάλι του.

Πρόκειται για μια ακόμα χρεοκοπημενη χώρα που είναι εξοπλισμένη σαν αστακός και που στηρίχθηκε υπερβολικά πολύ στα πετροδολάρια της Σαουδικής Αραβίας, μετά το πραξικόπημα που ανέτρεψε τον δημοκρατικά εκλεγμένο Μορσι και έφερε στην εξουσία ξανά τον στρατό.

Τώρα που οι δυνατότητες του Ριάντ έχουν στενέψει, το καθεστώς Σίσι στο Κάιρο φαίνεται πως τα έχει βρει πραγματικά μπαστούνια.

Το μεγάλο πρόβλημα του Σίσι είναι η πραγματική δύναμη της Μουσουλμανικής Αδελφότητας μέσα στην αιγυπτιακή κοινωνία.

Εκατό φορές να γίνουν ελεύθερες εκλογές στην Αίγυπτο, εκατό φορές θα τις κερδίσουν οι Αδελφοί Μουσουλμάνοι.

Και για τους παροικούντες την Ιερουσαλήμ, είναι πολύ καλά γνωστές οι σχέσεις αγάπης και στοργής μεταξύ του κόμματος του Ερντογάν και της Μουσουλμανικής Αδελφότητας στην Αίγυπτο.

Ο Σίσι δεν πρόκειται να μπει στα σοβαρά στο chicken game της περιοχής γιατί απλούστατα δεν είναι σε θέση να πατήσει το γκάζι του αυτοκινήτου του. Και το ξέρει.

Το Ισραήλ από μόνο του είναι ένα ιδιαίτερο κεφάλαιο.

Για να καταλάβει κάποιος τις προθέσεις των Ισραηλινών, θα πρέπει πάντοτε να λαμβάνει υπόψη του δύο επιμέρους στοιχεία.

Το πρώτο είναι η πολιτική των ΗΠΑ στην περιοχή.

Αν οι ΗΠΑ θελήσουν να δώσουν τον ρόλο του γενικού τους δερβέναγα στην Ανατολική Μεσόγειο στην Τουρκία (πιθανότατα στην μετα-Ερντογάν Τουρκία), το Ισραήλ θα παραμείνει ακούνητος Βούδας, ακόμα κι αν οι Τούρκοι προσαρτήσουν την Κύπρο και καταλάβουν τις πετρελαιοπηγές της Μοσούλης.

Το Ισραήλ ζει μονίμως με το άγχος του πρώτου και τελευταίου χαμένου πολέμου της ιστορίας του.

Με τους Παλαιστίνιους να αποτελούν το 30% του πληθυσμού του χωρίς μάλιστα να υπολογίζονται όσοι βρίσκονται στην κατεχόμενη Δυτική Όχθη, η ροπή του ισραηλινού κράτους προς την απομόνωση θα μεγαλώνει χρόνο με τον χρόνο.

Όσοι, ανόητως, πίστεψαν πως ισραηλινά F-16 θα καταρρίπτουν τουρκικά μαχητικά πάνω από την Κύπρο, έχουν αρχίζει ήδη να αντιλαμβάνονται το μέγεθος της πλάνης τους.

Αυτό είναι σε γενικές γραμμές το σκηνικό και ο καθένας μπορεί νομίζω να βγάλει τα συμπεράσματά του.

Η δική μου η αίσθηση είναι πως το ελληνικό πολιτικό σύστημα έχει ήδη πάρει τις αποφάσεις του και απλά περιμένει τον τρόπο να τις διαχειριστεί επικοινωνιακά.

Ας θυμόμαστε όμως πάντα την ρήση του Σάμιουελ Τζόνσον πως ο πατριωτισμός είναι το τελευταίο καταφύγιο των παλιανθρώπων.

Οι Έλληνες πολιτικοί κουνούσαν με δάκρυα στα μάτια την γαλανόλευκη σημαία και την ίδια ώρα σφύριζαν αδιάφορα, όταν η Τουρκία παραβίαζε τα κυριαρχικά δικαιώματα της Κύπρου.

Ο δικτάτορας Σίσι στον οποία τόσα πολλά έχουν στηρίξει οι Έλληνες πατριώτες, συμφώνησε το 2016 να πουλήσει για 16 δισ. δολάρια τις στρατηγικής σημασίας νήσους Τιράν και Σαναφίρ στην είσοδο του κόλπου της Άκαμπα στην Σαουδική Αραβία, στο πλαίσιο της οριοθέτησης των μεταξύ τους θαλάσσιων ζωνών.

Η συμφωνία ακυρώθηκε με παρέμβαση του ανωτάτου δικαστηρίου της Αιγύπτου.

Παρ’ όλα αυτά, ο Σίσι -που παρουσιάζεται ακόμα και σήμερα ως μεγάλος πατριώτης που αγαπά και πονά την χώρα του και τον λαό της- δεν πτοήθηκε.

Πέρασε την συμφωνία από το “κοινοβούλιο” της χώρας του που επικύρωσε την μετάβαση-πώληση των δύο αιγυπτιακών νησιών στην Σαουδική Αραβία τον Ιούνιο του 2017.

Σε αυτόν λοιπόν τον άνθρωπο η Ελλάδα βασίζει την στρατηγική της για την ανάσχεση της τουρκικής επεκτατικότητας.

Δεν είναι μονάχα ένα chicken game.

Είναι ταυτόχρονα και ένα ακόμα καταφύγιο σεσημασμένων παλιανθρώπων.

Φιλιά από την Εσπερία

Ηλίας

(Φίλε Ηλία, έχω κι εγώ την αίσθηση πως η ελληνική κυβέρνηση έχει αποφασίσει να υποχωρήσει έναντι της Τουρκίας και αναζητεί τον τρόπο να το παρουσιάσει κι αυτό σαν μεγάλη εθνική επιτυχία. Με καμιά 30αριά εκατομμύρια στα ΜΜΕ των μαφιόζων ολιγαρχών, είναι βέβαιο πως μπορούν να παρουσιάσουν την ήττα σαν θρίαμβο. Ηλία, σκέφτομαι πως η Ελλάδα μπήκε το 1981 στην Ευρωπαϊκή Ένωση -ΕΟΚ τότε- όχι τόσο για τα οικονομικά οφέλη αλλά για να είναι ασφαλής απέναντι στην Τουρκία, αφού η εισβολή στην Κύπρο ήταν πρόσφατη τότε. Σαράντα χρόνια μετά, τι ακριβώς πέτυχε η Ελλάδα; Ηλία, οι ίδιοι πατριώτες που έλεγαν “τι θέλετε, να βγούμε από το ευρώ;”, θα είναι οι άνθρωποι που -μετά την υποχώρηση στις επιθυμίες της Τουρκίας- θα πούν “τι θέλατε, να κάνουμε πόλεμο;”. Βασικά, εμείς τίποτα δεν θέλουμε αλλά αυτό που εγώ δεν καταλαβαίνω είναι γιατί γανώνουν τα μυαλά των παιδιών και των μεγαλύτερων για τον ηρωισμό και την γενναιότητα των Ελλήνων, αφού είναι γνωστό πως οι σημερινοί Έλληνες δεν πολεμάνε ποτέ, νοιάζονται μόνο για την πάρτη τους και λατρεύουν τους προδότες. Ηλία, φαίνεται ότι η Ελλάδα θα γιορτάσει πολύ ηρωικά απέναντι στην Τουρκία τα 200 χρόνια από την Επανάσταση του 1821. Θα κλαίμε από τα γέλια. Να είσαι καλά. Την αγάπη μου.)

Το pitsirikos.net χρειάζεται τη βοήθειά σου

Στήριξε οικονομικά το pitsirikos.net, αν θεωρείς πως καλό είναι να υπάρχουν στην Ελλάδα και κάποιες φωνές που δεν δουλεύουν για τον Μαρινάκη, τον Αλαφούζο, τον Σαββίδη και τα άλλα παιδιά, οπότε μπορεί να διαβάσεις ή να ακούσεις κάτι διαφορετικό από αυτό που συμφέρει τους ολιγάρχες. Οι τρόποι στήριξης εδώ.

H αναδημοσίευση των κειμένων του pitsirikos.net επιτρέπεται μόνο κατόπιν άδειας. Επικοινωνήστε στο pitsiriko@gmail.com.