Ντέιβιντ Γκρέμπερ (1961-2020)

“Το έτος 1930, Ο John Maynard Keynes προέβλεψε ότι, μέχρι το τέλος του αιώνα, η τεχνολογία θα είχε αναπτυχθεί αρκετά ώστε χώρες όπως η Μεγάλη Βρετανία ή οι ΗΠΑ να έχουν επιτύχει 15ωρες εργάσιμες εβδομάδες. Έχουμε κάθε λόγο να πιστεύουμε ότι είχε δίκιο. Με τεχνολογικούς όρους, είμαστε αρκετά ικανοί για αυτό. Και όμως, δε συνέβη. Αντίθετα, η τεχνολογία επιστρατεύτηκε για να βρεθούν τρόποι ώστε να δουλεύουμε περισσότερο. Για να επιτευχθεί αυτό, χρειάστηκε να δημιουργηθούν δουλειές οι οποίες είναι, πρακτικά, άσκοπες. Τεράστιο τμήμα ανθρώπων, ιδιαίτερα στην Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική, ξοδεύουν ολόκληρη την εργασιακή ζωή τους σε αντικείμενα που κρυφά δεν πιστεύουν ότι χρειάζεται να γίνονται. Η ηθική και πνευματική καταστροφή που προκύπτει από αυτή την κατάσταση είναι βαθιά. Είναι μια ουλή πάνω στη συλλογική ψυχή μας.” (“On the Phenomenon of Bullshit Jobs: A Work Rant”, Strike! Magazine)

Οι mainstream οικονομολόγοι σήμερα μπορεί να μην είναι ιδιαίτερα καλοί στο να προβλέπουν οικονομικές κρίσεις, να βοηθούν στη γενική ευημερία, ή να σκεφτούν μοντέλα που να αποτρέψουν την κλιματική αλλαγή, αλλά, όταν πρόκειται για την καθιέρωσή τους σε θέσεις ανώτερης πνευματικής αρχής, απρόσβλητοι από τέτοιες αποτυχίες, η επιτυχία τους είναι ασύγκριτη. Θα έπρεπε κάποιος να κοιτάξει την ιστορία των θρησκειών για να βρει κάτι παρόμοιο. Μέχρι σήμερα, τα οικονομικά συνεχίζουν να διδάσκονται όχι ως μια ιστορία επιχειρημάτων -όχι, αντίθετα με όλες τις άλλες κοινωνικές επιστήμες, ως ένας κυκεώνας από συχνά αντιμαχόμενες θεωρίες- αλλά περισσότερο ως φυσική, ως τη σταδιακή συνειδητοποίηση παγκόσμιων, απαράβατων μαθηματικών αληθειών. (…) Ως αποτέλεσμα, ετερόδοξοι οικονομολόγοι συνεχίζουν να αντιμετωπίζονται ως σχεδόν τρελοί, παρά το γεγονός ότι συχνά έχουν καλύτερο ιστορικό προβλέψεων πραγματικών οικονομικών γεγονότων.” (“Against Economics”, The New York Review of Books)

“Οι φεμινιστές από παλιά έχουν δείξει πως όσοι είναι στον πάτο οποιασδήποτε άνισης κοινωνικής σχέσης τείνουν να σκέφτονται, και να νοιάζονται, όσους είναι στην κορυφή περισσότερο από ό,τι όσοι είναι στην κορυφή σκέφτονται, ή νοιάζονται, αυτούς. Οι απανταχού γυναίκες τείνουν να σκέφτονται και να γνωρίζουν περισσότερα για τη ζωή των ανδρών από ό,τι οι άνδρες για τις γυναίκες, όπως και οι μαύροι γνωρίζουν περισσότερα για τους λευκούς, οι εργαζόμενοι για τους εργοδότες, οι φτωχοί για τους πλούσιους. Και καθώς οι άνθρωποι είναι συμπονετικά όντα, η γνώση οδηγεί σε συμπόνια. (…) Οι περισσότεροι από εμάς προσπαθούσαν να αποφύγουν τη δουλειά, εκτός εάν επρόκειτο να ωφελήσει άλλους. Και αυτές τις δουλειές, είτε επρόκειτο για χτίσιμο γεφυρών ή για το καθάρισμα μιας πάπιας, μπορούσες να είσαι δικαίως περήφανος. Και ήταν κάτι ακόμα για το οποίο ήμασταν σαφώς περήφανοι: ότι ήμασταν το είδος των ανθρώπων που βοηθάει ο ένας τον άλλον. (…) Κάποτε το να νοιάζεσαι για την κοινότητά σου σήμαινε να παλεύεις για την ίδια την εργατική τάξη. (…) [σήμερα] γενιές από πολιτική χειραγώγηση μετέτρεψαν επιτέλους την αίσθηση αλληλεγγύης σε μαστίγιο. Η συμπόνια μας έγινε όπλο εναντίον μας.” (“Caring too much. That’s the curse of the working classes”, Guardian)

“Γενικά μιλώντας, μια ανάλυση για τη συμπεριφορά των ζώων δε θεωρείται επιστημονική αν δε θεωρεί, τουλάχιστον σιωπηρά, ότι το ζώο λειτουργεί με τα ίδια μέσα/τρόπους τους οποίους κάποιος θα εφάρμοζε σε οικονομικές συναλλαγές. Υπό αυτή την προϋπόθεση, η κατανάλωση ενέργειας πρέπει να κατευθύνεται σε ένα στόχο, είτε πρόκειται για την απόκτηση τροφής, εξασφάλιση γης, επιβολή κυριαρχίας, ή μεγιστοποίηση της πιθανότητας αναπαραγωγής (…) Παρόλα αυτά, όσοι όντως ερευνούν το ζήτημα καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι το παιχνίδι υπάρχει σε όλο το ζωικό βασίλειο (…) Γιατί τα ζώα παίζουν; Βασικά, γιατί όχι; Η πραγματική ερώτηση είναι: Γιατί η ύπαρξη μιας πράξης που εκτελείται μόνο για την απόλαυση της ίδιας της πράξης, η χρήση δυνάμεων μόνο για την αγνή απόλαυση της χρήσης τους, μας φαίνεται μυστηριώδης; Τι λέει για εμάς το γεγονός ότι ενστικτωδώς υποθέτουμε ότι είναι;” (“What’s the Point If We Can’t Have Fun?”, The Baffler)

“Το ίδιο το γεγονός ότι δεν γνωρίζουμε τι είναι το χρέος, η ίδια η ελαστικότητα της έννοιας, είναι η πηγή της δύναμής της. Αν μας δείχνει κάτι η ιστορία, αυτό είναι ότι δεν υπάρχει καλύτερος τρόπος να νομιμοποιήσεις σχέσεις που βασίζονται στη βία, να κάνεις αυτές τις σχέσεις να δείχνουν ηθικές, απ’ το να τις αναπλαισιώσεις στη γλώσσα του χρέους – ιδίως, επειδή αυτό δημιουργεί αυτομάτως την εντύπωση ότι το θύμα είναι αυτό που κάνει κάτι μεμπτό. Οι μαφιόζοι το καταλαβαίνουν αυτό. Το ίδιο και οι αρχηγοί των κατακτητικών στρατών. Χιλιάδες χρόνια τώρα, οι ισχυροί έλεγαν στα θύματά τους ότι αυτά τους χρωστάνε κάτι. Τους “χρωστούσαν”, αν μη τι άλλο, “τη ζωή τους” (η έκφραση είναι αποκαλυπτική), επειδή δεν τους την είχαν ακόμα αφαιρέσει.” (Χρέος, Τα πρώτα 5000 χρόνια)

Καλή δύναμη σε όλους μας, Πιτσιρίκο. Και υπομονή. Και αισιοδοξία.

Δημήτρης

(Αγαπητέ φίλε, τι σπουδαίο μυαλό ήταν ο Ντέιβιντ Γκρέμπερ. Όπως όλοι οι πραγματικοί αναρχικοί ήταν μπροστά από την εποχή του. Και οι ιδέες του δεν θα είναι ουτοπία σε μια εποχή που θα έρθει αργότερα. Αλλά αυτός δεν θα ζει για να το δει. Αλλά το ήξερε. Με αφορμή το κείμενο που γράψατε μετά τον θάνατο του Γκρέμπερ, να παρατηρήσω πως ο αναρχικός Γκρέμπερ δίδασκε στο London School of Economics. Στην Ελλάδα, το να είσαι αναρχικός θεωρείται “κακό”. Και οι πανεπιστημιακοί είναι κώλoς και βρακί με τα κόμματα εξουσίας. Να είστε καλά. Την αγάπη μου.)

Το pitsirikos.net χρειάζεται τη βοήθειά σου

Στήριξε οικονομικά το pitsirikos.net, αν θεωρείς πως καλό είναι να υπάρχουν στην Ελλάδα και κάποιες φωνές που δεν δουλεύουν για τον Μαρινάκη, τον Αλαφούζο, τον Σαββίδη και τα άλλα παιδιά, οπότε μπορεί να διαβάσεις ή να ακούσεις κάτι διαφορετικό από αυτό που συμφέρει τους ολιγάρχες. Οι τρόποι στήριξης εδώ.

H αναδημοσίευση των κειμένων του pitsirikos.net επιτρέπεται μόνο κατόπιν άδειας. Επικοινωνήστε στο pitsiriko@gmail.com.