Ο Βασίλης από την ερημιά του κόσμου

Δεν θα σταματήσω ποτέ να αναρωτιέμαι σχετικά με το θέμα το οποίο συζητήσαμε στο τελευταίο μας podcast, αγαπημένε μου Πιτσιρίκο. Αναφέρομαι στο ερώτημα για το κατά πόσο είναι ηθικό, εφικτό, και σε ποιο σημείο πρέπει να παρεμβαίνει η οργανωμένη δομή της κοινωνίας -το κράτος δηλαδή- στο δικαίωμα αυτοδιάθεσης και αυτοδιαχείρισης του ατόμου.

Αφορμή για αυτό, εκτός των άλλων, είναι η υπόθεση της δολοφονίας της νεαρής κοπέλας από τον σύζυγό της. Δεν θα μπω στα σενάρια του κινήτρου, καθώς, όταν οι πληροφορίες είναι ελλιπείς, ο καθένας μπορεί να υποθέτει ό,τι θέλει.

Αυτό που περιπλέκει τα πράγματα είναι πως ένα κύμα “ενδυνάμωσης” (empowerment, το βάζω σε εισαγωγικά γιατί δεν είμαι σίγουρος για την ακριβή μετάφραση του όρου και όχι ειρωνικά) των γυναικών έχει κατακλύσει τα ΜΜΕ.

Λανσάρεται δε σαν κάτι καινούργιο, ενώ υφίσταται από τα τέλη της δεκαετίας του ‘60. Χειραφέτηση, σεξoυαλική απελευθέρωση και όλα τα σχετικά. Η χίπικη περίοδος όπου άντρες και γυναίκες εγ@μιώσαντο σαν να μην υπάρχει αύριο δεν έγινε προχθές.

Κάτι που ηχεί παράφωνα με όλα αυτά τα κινήματα είναι το εξής: Αντί να προσπαθούν να ενισχύσουν την ικανότητα του ατόμου να σκέφτεται και να αποφασίζει για τον εαυτό του, συνήθως επιχειρούν να προσηλυτίσουν το άτομο σε ένα διαφορετικό αξιακό σύστημα. Αλλάζει δηλαδή ο Μανωλιός και βάζει τα ρούχα του αλλιώς.

Αυτό, φυσικά, γίνεται με έναν έμμεσο και κατά τη γνώμη μου ύπουλο τρόπο. Για παράδειγμα, φρασεολογία του τύπου “μπορείς να κάνεις το τάδε και το δείνα, δεν θα σου πει ο άλφα και ο βήτα τι θα κάνεις”. Υπονοεί δηλαδή πως, αν δεν κάνεις το τάδε και το δείνα που λέμε εμείς, είσαι υποταγμένος στον άλφα και τον βήτα, είσαι μέρος του συστήματος, άρα και μέρος του προβλήματος. Παρουσιάζεται δηλαδή η αντίθεση στο ισχύον σύστημα σαν ελευθερία και όχι σαν μετάβαση σε ένα διαφορετικό ως και εξ ολοκλήρου αντίθετο σύστημα.

Η προπαγάνδα δεν είναι αποκλειστικά και μόνο εξόφθαλμα σλόγκαν του τύπου “πατρίς, θρησκεία, οικογένεια” και “απολαύστε κόκα κόλα”.

Δεν θέλω να παρεξηγηθώ. Είμαι σίγουρος πως, όπως άλλωστε ένα σημαντικό μέρος από συστήματα ή ιδεολογίες, ξεκινούν με αυτό από το οποίο λέγεται πως είναι στρωμένος ο δρόμος για την κόλαση: καλές προθέσεις.

Πίσω στην περίπτωση, και σε παρόμοιες περιπτώσεις, της υπόθεσης της δολοφονίας. Συγκεκριμένα στην αρχή της ιστορίας, στη σχέση ενός ενηλίκου με μία έφηβη. Τίθεται συχνά το ερώτημα της σεξoυαλικότητας των εφήβων, και σε αυτές τις περιπτώσεις η ικανότητα του ανηλίκου να διαχειριστεί την σχέση του με έναν ενήλικο.

Ας μην γελιόμαστε, αν και πέρασαν τριάντα χρόνια από όταν ήμουν έφηβος θυμάμαι πολύ καλά τι σημαίνει να είσαι έφηβος. Αν και δε συνέβη ποτέ, είμαι σίγουρος πως, αν μου την είχε πέσει μια όμορφη γυναίκα δέκα και είκοσι χρόνια μεγαλύτερη από εμένα, θα είχα βγει στο μπαλκόνι και θα έριχνα πυροτεχνήματα, τραγουδώντας ένα ποτ πουρί από από τον εθνικό μας ύμνο, το F*ck like a beast των WASP, ανεμίζοντας παράλληλα την γαλανόλευκη και κάνοντας headbanging μέχρι να σπάσω τον αυχένα μου και να μείνω τετραπληγικός.

Ναι, γελάτε, εσείς που ήσασταν σεμνοί και μαζεμένοι. Αλλού αυτά.

Το βασικό λάθος στην θεώρηση του πράγματος είναι η αφελής παραδοχή πως η σεξoυαλική επαφή μπορεί να είναι τελείως αποκομμένη από οποιουδήποτε βαθμού συναισθηματική εμπλοκή. Μπορεί; Φυσικά και μπορεί, αλλά είναι πάρα πολύ δύσκολο σε νεαρές ηλικίες, ανεξαρτήτως φύλου.

Αυτό οφείλεται τόσο στην έλλειψη εμπειρίας ζωής, όσο και στην συναισθηματική ανωριμότητα. Τα παιδιά και οι έφηβοι δεν είναι ενήλικοι, ούτε βιολογικά αλλά ούτε και συναισθηματικά, και αυτό δεν χρειάζεται να μας το πει η επιστήμη αλλά προκύπτει από εμπειρική παρατήρηση στην ιστορία του ανθρώπινου είδους.

Η σεξoυαλική ικανοποίηση είναι ένας ισχυρότατος μοχλός συναισθηματικής πίεσης σε όλες τις ηλικίες, πόσο μάλλον στην εφηβική. Ο συνδυασμός αυτής με ένα κοινωνικό-βιολογικό μοντέλο που θέλει το αγοράκι που πήδηξε πρώτο και το κοριτσάκι που έχει μεγαλύτερο φίλο να γίνονται αντικείμενα θαυμασμού και φθόνου από τα υπόλοιπα παιδιά είναι πανίσχυρος. Γίνονται αυτό που λένε στο ζωικό βασίλειο alpha male και alpha female στην αγέλη.

Δεν είναι τυχαίο πως το αγοράκι μπορεί να περπατήσει δέκα χιλιόμετρα στις βροχές και τα σκοτάδια για να βρεθεί με το αντικείμενο του πόθου του, ενώ το κοριτσάκι επιθυμεί συχνότερα να το δουν οι φίλες της όταν έρχεται ο μάγκας με την μηχανή να την πάρει έξω από το σχολείο.

Επιστρέφοντας στο κατά πόσο ένας έφηβος είναι ικανός να διαχειριστεί συναισθηματικά την σχέση του, αρκεί να σκεφτεί κανείς τα προβλήματα στις σχέσεις μεταξύ δύο ενηλίκων που θεωρητικά έχουν ωριμάσει συναισθηματικά για να καταλάβει πόσο ανέφικτο είναι για τους νεότερους. Μπαίνοντας σε μια σχέση με ένα μεγαλύτερο άτομο, βρίσκεται κανείς αυτόματα σε μειονεκτική θέση από όλες τις πλευρές.

Αν ξεφύγουμε λίγο από το binary μοντέλο και συμπεριλάβουμε οποιεσδήποτε σχέσεις LGBTQ+, η ισχύς στην σχέση καθορίζεται κυρίως από: την οικονομική επιφάνεια (μεγαλύτερος/η), σωματική ρώμη (μεγαλύτερος ή/και άντρας, μεταξύ γυναικών ποικίλει), εμπειρία (μεγαλύτερος/η). Από εκεί και πέρα, υπάρχουν σαφώς χειριστικές προσωπικότητες ανεξαρτήτως ηλικίας ή φύλου, που μπορούν να ασκήσουν ψυχολογική πίεση ή βία ακόμα και σε συντρόφους που υπερτερούν στα προαναφερθέντα χαρακτηριστικά.

Το σύνηθες, βέβαια, είναι άτομα με χειριστικές προσωπικότητες να επιλέγουν αδύναμα σε όλους τους τομείς θύματα, οπότε εξ ορισμού είναι συχνότερα μεγαλύτερα σε ηλικία.

Μιας και θα αναφερθώ στη σωματική βία, θα ανοίξω εδώ μια παρένθεση, ή μάλλον να κάνω μια εισαγωγή, με μια προσωπική εμπειρία:

Στην εφηβεία μου, έτυχε να βρεθώ τρεις φορές σε αντιπαράθεση με αγόρια μεγαλύτερα από εμένα, εκ των οποίων μία κατέληξε και σε σωματική βία, στη διάρκεια της σχέσης μου με μια συμμαθήτριά μου αλλά και μετά τη λήξη της. Μετά από χρόνια, και αναγνωρίζοντας πλέον λόγω της ειδικότητάς μου πως η κοπέλα αυτή έπασχε από συναισθηματικά ασταθή διαταραχή προσωπικότητας με αντικοινωνικά στοιχεία, συνειδητοποίησα πως η αιτία πίσω από τα περιστατικά αυτά ήταν πως ήθελε με κάθε τρόπο να ασκήσει πάνω μου εκτός από ψυχολογική βία και σωματική. Όντας η ίδια ανίκανη για αυτό, το έκανε “δια αντιπροσώπου”. Χειριζόταν δηλαδή αγόρια μεγαλύτερα από εμένα, προκαλώντας διενέξεις που θα είχαν σαν αποτέλεσμα να υποστώ σωματική βλάβη την οποία η ίδια δεν μπορούσε να μου προκαλέσει.

Για την ιστορία, δεν της έκατσαν και πολύ καλά τα σχέδια.

Το θέμα της σωματικής βίας και των εγκλημάτων κατά των γυναικών έχει σαν κεντρικό σημείο το ποιος και πώς μπορεί να βλάψει ποιον, όχι ποιος είναι καλός και ποιος είναι κακός.

Φυσικά, δεν μπορεί κανείς να παραβλέψει πως η τεστοστερόνη είναι κακός σύμβουλος και πως η φύση έκανε το ανδρικό σώμα και εγκέφαλο καλύτερα προδιατεθειμένο για την άσκηση βίας από τα αντίστοιχα γυναικεία.

Για τη διαφορά στην πρόθεση, όμως, δεν θα έβαζα και το χέρι μου στη φωτιά, αν σκεφτεί κανείς περιστατικά όπως μια σειρά υποθέσεων όπου “απλά” γυναίκες πείθουν άντρες να σκοτώσουν για λογαριασμό τους, ως την κάτοχο του βραβείου Νόμπελ για την ειρήνη Aung San Suu Kyi, η οποία σφύριξε αδιάφορα και υποστήριξε εμμέσως πλην σαφώς τους μαζικούς βιασμoύς, εκτελέσεις και εκτοπίσεις της μουσουλμανικής μειονότητας από τον στρατό της χώρας της.

Βία λοιπόν, ένα από τα πιο συναρπαστικά (με την κακή έννοια) ζητήματα. Εκτός από το κίνητρο και την ευκαιρία όπως λένε και στην εγκληματολογία, χρειάζεται να έχεις και το μέσο (και την ικανότητα) να διαπράξεις ένα έγκλημα.

Το μέσο, ένα μαχαίρι, μπορούν να το βρουν όλοι, άντρες και γυναίκες. Η ικανότητα που χρειάζεται όμως είναι πιο πολύπλοκη υπόθεση, καθώς ο φόβος που σου εμπνέει κάποιος μπορεί να σε παραλύει ακόμα και αν κοιμάται μπροστά σου.

Σε αυτή την περίπτωση, ο σύντροφος που έχει το ψυχολογικό “αβαντάζ” του φόβου είναι γενικά αυτός που είναι ισχυρότερος, άρα πάλι ο άντρας στις περισσότερες περιπτώσεις.

Όπως και να έχει το πράγμα, βρισκόμαστε σε ένα παράδοξο δίλημμα σε ό,τι αφορά το ζευγάρωμα: Η γυναίκα έλκεται από την σωματική ρώμη, η σωματική ρώμη έχει να κάνει με τα επίπεδα τεστοστερόνης, η τεστοστερόνη με την επιθετικότητα και μία -περισσότερο ή λιγότερο- ατρόμητη συμπεριφορά. Ο μπρατσωμένος και γεμάτος αυτοπεποίθηση, ο αμάσητος που λέμε και στην ψυχιατρική, είναι πόλος έλξης για τη γυναίκα και ταυτόχρονα κίνδυνος.

Θα μου πεις, μόνο οι γυμνασμένοι ασκούν βία στις γυναίκες τους; Σαφώς και όχι, η τεστοστερόνη μόνη της δεν φτιάχνει μυς, θέλει και γυμναστική. Η επιθετικότητα, όμως, είναι εκεί.

Ενδιαφέρον, επίσης, από ψυχιατρικής άποψης είναι και το εξής: Η σεροτονίνη, ο νευροδιαβιβαστής που ελέγχει την διάθεση και το άγχος, δρα ανταγωνιστικά στην τεστοστερόνη και κατασταλτικά στην επιθετικότητα. Άρα, ο χαλαρός χαβαλές αραχτός τυπάκος -όχι ακριβώς το σκοτεινό αντικείμενο του πόθου- έχει πολύ λιγότερες πιθανότητες να σε πιάσει από το λαιμό. Και να μην ξεχάσουμε την διαταραχή υπερκινητικότητας που πολλές φορές προκαλεί ξεσπάσματα οργής δυσανάλογα με την αιτία.

Ναι, εκεί το πάω, στην βιολογία του πράγματος. Πρέπει να ξεκινάς με σωστά δεδομένα για να κατανοήσεις το πρόβλημα. Αν τα ρίχνεις στο “μάθετε τους γιους σας να μην βιάζoυν και να μη σκοτώνουν” δεν πας μπροστά. Αυτά στην Σουηδία, και τα περί σεβασμού της διαφορετικότητας, τους τα λένε από πέντε χρονών και τα ακούνε στο ραδιόφωνο, στην τηλεόραση και στο σχολείο κάθε μέρα εδώ και πενήντα χρόνια. Τις ιστορίες ενδοοικογενειακής βίας που έχουν ακούσει τα αυτάκια μου σε εκείνη την χώρα, δεν τις έχουν δει ούτε σε θρίλερ οι περισσότεροι.

Ντρέπεται και το Κωσταλέξι.

Το πρόβλημα, εκτός φυσικά από τη διαπαιδαγώγηση και την έξοδο από τον σκοταδισμό, είναι η κοινωνική πρόνοια και η ψυχική υγεία. Μείωση δηλαδή των παραγόντων πίεσης στον πληθυσμό -φτώχεια, ανεργία, πίεση στη δουλειά και μετατροπή του ατόμου σε παραγωγική μονάδα και φορολογούμενο, αβεβαιότητας για το μέλλον- σε συνδυασμό με πρόωρη ταυτοποίηση και θεραπεία των ατόμων με προσωπικότητες που έχουν ροπή και προδιάθεση σε βίαιη συμπεριφορά.

Βέβαια, ποιος θα το κάνει αυτό; Το κράτος που θέλει στρατιώτες να πολεμήσουν στους πολέμους του και αστυνομικούς που θα προστατέψουν την εξουσία; Εδώ αποκαλύφθηκε πως οι Βρετανοί είχαν στα σκαριά κατά τη διάρκεια του ψυχρού πολέμου ένα πρόγραμμα για την ταυτοποίηση και την στρατολόγηση/εκπαίδευση ατόμων με ψυχοπαθητική διαταραχή προσωπικότητας -εν δυνάμει δολοφόνων κατά συρροή για να συνεννοούμαστε- γιατί σε περίπτωση πυρηνικού πολέμου λέει, θα ήταν οι μοναδικοί που θα μπορούσαν να ενεργήσουν σαν μονάδες διατήρησης της τάξης, αφού θα ήταν περισσότερο από πρόθυμοι να εφαρμόσουν σκληρά και απάνθρωπα μέτρα για να προστατέψουν την εξουσία.

Κοντολογίς, η βιολογική προδιάθεση για τη βία είτε δεν αντιμετωπίζεται, είτε καλλιεργείται ενεργά με τον ένα ή τον άλλο τρόπο από την εξουσία, γιατί πάντα θα υπάρχει χρήση για αυτή.

Μιας και μιλάμε όμως, εκτός από το αγαπημένο μου θέμα που είναι η βία, και για σχέσεις μεταξύ ατόμων εφηβικής ηλικίας και ενηλίκων, παρατήρησα πως κάπου έγιναν και αντιπαραθέσεις σχετικά με το αν είναι παιδoφιλία ή όχι. Η παιδoφιλία είναι μια παραφιλία, έχει να κάνει με έλξη για άτομα προεφηβικής ηλικίας που δεν έχουν σχηματισμένα σωματικά σεξoυαλικά χαρακτηριστικά. Το αντικείμενο της σεξoυαλικής έντασης είναι το παιδί σαν παιδί, γιατί είναι παιδί, όχι γιατί είναι σεξoυαλικό ον.

Οι έφηβοι δεν είναι παιδιά, είναι σεξoυαλικά όντα.

Η “εφηβοφιλία” είναι κοινωνικά καταδικαστέα και ποινικά κολάσιμη ανάλογα με τη χώρα που βρίσκεται κανείς. Γιατί, θα αναρωτηθεί κανείς, αφού είναι σε αναπαραγωγική ηλικία, με τα κορίτσια να σχηματίζουν την ομορφιά τους και να μυρίζουν σαν μεθυστικά λουλούδια, και τα αγόρια να βρωμάνε σαν τράγοι σε οίστρο και να μην μπορούν να την κρατήσουν κάτω και μέσα στα παντελόνια τους ούτε και αν τους την δέσεις με τσιμεντόλιθο και τους κλείσεις το φερμουάρ με οξυγονοκόλληση.

Αν κάποιοι από εσάς λοιπόν αναρωτιούνται, η απάντησή μου είναι η εξής: Τι γιατί, ρε βόδια; Στις σπηλιές είστε ακόμα; Τι σκατά κάθομαι και γράφω για τις σχέσεις εξουσίας; Δεν θέλετε σχέση με ισότιμα άτομα; Θέλετε υποχείρια να υποτάξετε και να πλάσετε όπως σας συμφέρει; Θέλετε να είστε μικροί θεοί και βασιλιάδες;

Είναι μεγάλος ο πειρασμός γιατί και οι ενήλικοι είναι σεξoυαλικά όντα, και η ομορφιά της εφηβείας είναι στα μάτια μας ασυναγώνιστη. Γιατί έτσι είναι. Αλλά πριν απλώσετε τα ξεράδια σας σε έφηβες/ους που θα μπορούσαν να είναι μικρά σας αδέλφια ή ακόμα και παιδιά σας, όσο ώριμα και ψαγμένα να σας φαίνονται, σκεφτείτε πως είναι εξ ορισμού σε υποδεέστερη από εσάς θέση σε εμπειρία και ωριμότητα και πως, όσο και να το παίζουν “ξεπεταγμένα”, είμαστε στην εποχή που πάνε ακόμα σχολείο και δεν σκάβουν στα χωράφια από τα έντεκά τους χρόνια, έχοντας ζήσει ήδη δύο εμπόλεμες συρράξεις, όπως παλιά.

Αν δεν μπορούμε να το κατανοήσουμε αυτό, δηλαδή το ηθικό θέμα του να βαφτίζεις κάποιον ισότιμο με εσένα για να εκμεταλλευτείς μια κατάσταση στην οποία έχεις ξεκάθαρο πλεονέκτημα, τότε θα βρούμε μια καλή δικαιολογία για να εκμεταλλευτούμε τον οποιοδήποτε προς όφελός μας.

Δεν είναι ίσως κάτι που σκέφτεται κανείς αυθόρμητα, το αναγνωρίζω, γιατί, όπως έγραψα προηγουμένως, το σεξoυαλικό ένστικτο είναι τόσο ισχυρό που χρησιμοποιείται ακόμα και σαν μοχλός ψυχολογικής πίεσης. Αλλά εμείς είμαστε οι ενήλικοι που πρέπει να σκέφτονται με τον εγκέφαλο και όχι με τα γεvvητικά μας όργανα. Εμείς έχουμε την εμπειρία και την ωριμότητα να αποτρέψουμε κάτι το οποίο μπορεί, όσο υπέροχο και να φαίνεται, να είναι από προσωρινά τραυματικό ως και μακροπρόθεσμα καταστροφικό για έναν νέο άνθρωπο.

Εμείς πάντα θα θυμόμαστε τις γεμάτες πάθος στιγμές και μπορεί κάπου αλλού ένας άνθρωπος να θυμάται τις ίδιες στιγμές σαν ταπεινωτικές, σωματικά και ψυχολογικά. Θα μου πεις, αυτό μπορεί να συμβαίνει και σε ενήλικους, αλλά σε αυτή την περίπτωση είχαν επίγνωση της κατάστασης και μπορούσαν να εκτιμήσουν και να φερθούν σαν ισότιμα άτομα.

Και αν είναι ενήλικοι που εμφανώς δεν διαθέτουν ωριμότητα και εμπειρία, βοηθήστε τους να ωριμάσουν αντί να τους κατασπαράξετε την ύπαρξη και να ενισχύετε την τάση τους για παλινδρόμηση. Προστατέψτε τους πιο αδύναμους από εσάς, πώς να το πω πιο απλά, γαμώ το κέρατό μου το βερνικωμένο; Πνίξτε τον εξουσιαστή που έχετε μέσα σας, τον πολιτικό, τον μπάτσο και τον δικαστή, τον σκληρό εργοδότη. Πνίξτε τον βιαστή και τον εγκληματία μέσα σας.

Αγαπήστε τον κόσμο, όσα βίαια φλας και εικόνες καταστροφής να σας έρχονται στο μυαλό την ώρα που πηγαίνετε ή γυρίζετε από τη δουλειά σας μέσα στην κίνηση και στη ζέστη.

Αυτά ήθελα να σας πω από την ερημιά του κόσμου, στέλνοντάς σας την αγάπη μου, παρέα με έναν διψήφιο αριθμό τετράποδων αγαπησιάρικων πλασμάτων που περιφέρονται μέσα και έξω από σπίτι, την αιθέρια φωνή του Λέοναρντ Κοέν και τα τζιτζίκια που του κάνουν σεκόντο εκτός ρυθμού.

Ακόμα πιο σημαντικό, παρέα με την γυναίκα των ονείρων μου, που μια ημέρα ξύπνησα και, αντί να έχει χαθεί μαζί με το όνειρο της νύχτας που πέρασε, ήταν δίπλα μου και με κρατούσε σφιχτά στην αγκαλιά της. Δεν με άφησε ούτε μια στιγμή από τότε. Σας το εύχομαι ολόψυχα.

Βασίλης

(Φίλε Βασίλη, είναι τόσες οι βεβαιότητες που έχουν πια οι άνθρωποι -και τόσες πολλές οι ταμπέλες που βάζουν- που έχει χαθεί η μπάλα. Λείπει η ψυχραιμία, κυριαρχεί η υστερία, κάνουν πάρτι τα σηκωμένα δάχτυλα, και τα πράγματα γίνονται, βέβαια, όλο και χειρότερα. Αυτός ο διαγωνισμός “ηθικής” μοιάζει με κόλαση. Να είσαι καλά. Την αγάπη μου. Αν και έχεις την αγάπη από τον άνθρωπο που θέλεις.)

Το pitsirikos.net χρειάζεται τη βοήθειά σου

Στήριξε οικονομικά το pitsirikos.net, αν θεωρείς πως καλό είναι να υπάρχουν στην Ελλάδα και κάποιες φωνές που δεν δουλεύουν για τον Μαρινάκη, τον Αλαφούζο, τον Σαββίδη και τα άλλα παιδιά, οπότε μπορεί να διαβάσεις ή να ακούσεις κάτι διαφορετικό από αυτό που συμφέρει τους ολιγάρχες. Οι τρόποι στήριξης εδώ.

H αναδημοσίευση των κειμένων του pitsirikos.net επιτρέπεται μόνο κατόπιν άδειας. Επικοινωνήστε στο pitsiriko@gmail.com.