Η μεταφυσική του χρήματος

Φίλε μου καλέ, καλέ μου φίλε πιτσιρίκο,
Αφού διάβασα το κείμενο του Άρη, ήθελα να γράψω πόσο γαμάτο είναι, αλλά επειδή με έπιασε η τεμπελιά μου, λέω να εφεύρω μια τεχνολογία που κάθε φορά που γράφει κείμενο ο Άρης, να του δίνει τα εύσημα.

Είμαι κοντά, Άρη, απλά έχω κολλήσει στο πως θα βγαίνει το χέρι μου από την οθόνη σου για να σου κάνει high five.

Όπως πολύ σωστά έγραψες, η εργασία και τα λεφτά είναι οι μεγαλύτερες απάτες στην ιστορία της ανθρωπότητας, και μια που έπιασες την εργασία, θα πιάσω εγώ το χρήμα.

Οι αντιλήψεις μας για το χρήμα είναι τελείως λάθος.

Ή μάλλον, οι προκαταλήψεις μας για το χρήμα, γιατί πλέον έχει περάσει στη σφαίρα της προκατάληψης, είναι αυτές που στο τέλος καθορίζουν τις πράξεις μας και το πώς ζούμε την ζωή μας.

Μάλιστα, ο Φρόιντ προσομοίαζε τις συμπεριφορές μας απέναντι στο χρήμα με την επιθυμία για εκσπερμάτωση, για οργασμό. Aπό την άλλη, για τον Σίγκμουντ, όλα ήταν σeξ.

Αν καταφέρουμε να σπάσουμε τις προκαταλήψεις μας, ανοίγουμε τον δρόμο για να αλλάξει ο τρόπος που σκεφτόμαστε και ζούμε την ζωή μας.

Μεταξύ άλλων, αυτές οι προκαταλήψεις μας για το χρήμα, αποτελούν ένα από τα εμπόδια όπου, παρά την όποια τεχνολογική και επιστημονική πρόοδο, αυτή πρόοδος δεν έχει μετουσιωθεί σε εξάλειψη της φτώχειας, της πείνας και της εργασίας.

Η τεχνολογική πρόοδος είναι τελείως άχρηστη, αν δεν μπορεί να εξασφαλίσει τον πρωταρχικό της σκοπό, που από την αρχή της ιστορίας ήταν το να απαλλάξει τον άνθρωπο από την εργασία, να την υποκαταστήσει σταδιακά, ώστε να παραχθούν όσα αγαθά και υπηρεσίες χρειάζονται οι άνθρωποι για να ζήσουν άνετα.

Μη νομίζετε ότι αυτοί που έχουν σπουδάσει οικονομικά ξέρουν τι είναι το χρήμα. Και αυτοί γεμάτοι προκαταλήψεις είναι, όπως όλοι μας, γι’ αυτό έχουν δημιουργήσει αυτό το καταπληκτικό σύστημα της μηχανής του κιμά που τρώει τις ζωές μας.

Ήμουν σε μια παρέα με άλλους πτυχιούχους οικονομικών και διοίκησης επιχειρήσεων, άνθρωποι με πτυχία και μεταπτυχιακά στο εξωτερικό και κουραφέξαλα, και μιλούσαν για τα λεφτά, για τις ισοτιμίες, για τα χρηματιστήρια και τα λοιπά. Εγώ δεν συμμετείχα, γιατί βαριέμαι και με κουράζουν αφάνταστα αυτές οι συζητήσεις.

Σε κάποια στιγμή δεν άντεξα, και τους είπα ότι το πρόβλημά τους είναι ότι θεωρούν ότι το χρήμα είναι πραγματικό και όχι μια τελείως αφηρημένη έννοια, μια φαντασιακή έννοια, η οποία κυριαρχεί και εξουσιάζει την πολύ πραγματική ζωή μας χωρίς λόγο.

Σκάσανε στα γέλια. Και δώστου σχόλια του τύπου “τι είναι αυτά που λες”, και “πώς δεν είναι πραγματικό το χρήμα, δες τον τραπεζικό μου λογαριασμό, δες τα λεφτά στο πορτοφόλι μου” και “τι αριστερίστικες κοτσάνες είναι αυτές” και άλλα τέτοια.

Οπότε, γυρνάω και τους κάνω την εξής ερώτηση, “Ρε μάγκες, εσείς που τα ξέρετε πιο καλά από μένα, για απαντήστε μου, τι είναι το χρήμα;”

Με ειρωνικό χαμογελάκι, μου απάντησαν όλοι ότι το χρήμα είναι ένα μέσο συναλλαγής, που διευκόλυνε τις συναλλαγές ανάμεσα στους ανθρώπους, για να μην κουβαλάνε 10 τόνους πατάτες για να αγοράσουν ένα κάρο με 4 άλογα.

Τους απάντησα ότι αυτός είναι ο σκοπός του χρήματος, η χρήση του, αλλά το χρήμα αυτό καθεαυτό, τι είναι;

Κανείς δεν μπορούσε να απαντήσει, οπότε όταν ένας εξυπνάκιας μου ζήτησε να απαντήσω εγώ, -το αντίστοιχο του “κι εσύ ρε φίλε, τι προτείνεις;”-, του είπα ότι το χρήμα δεν είναι τίποτε άλλο από υποχρέωση.

Το χρήμα είναι χρέος, τίποτα παραπάνω.

Στις μέρες μας, που το χρήμα είναι πάνω από 90% ψηφιακό, το χρήμα δεν είναι τίποτε άλλο από ψηφιακές λογιστικές εγγραφές σε εξελόφυλλα. Λογιστικές εγγραφές που περιγράφουν πόσο χρωστάει ποιός, και σε ποιόν.

Στο τέλος του μήνα, το αφεντικό μου κάνει μια λογιστική εγγραφή που δίνει την εντολή στην τράπεζα να αφαιρέσει ένα Χ ποσό από τον λογαριασμό της εταιρείας και να τον στείλει στον λογαριασμό της δικής μου τράπεζας. Αυτή η λογιστική εγγραφή της υποχρέωσης αυτής, μου δίνει το δικαίωμα να πάω στην τράπεζα και να απαιτήσω να εκπληρώσει την υποχρέωση, βγάζοντας από το μαγικό ΑΤΜ κάτι μαγικά χαρτάκια που αναγράφουν την αξία της υποχρέωσης, ή να χρησιμοποιήσω την πλαστική μαγική καρτούλα με την οποία αγοράζω πράγματα.

Και η τράπεζα πού τα βρίσκει αυτά τα μαγικά χαρτάκια; Μα, τα δανείζεται από την Κεντρική Τράπεζα. Άλλη μια ψηφιακή λογιστική εγγραφή σε ένα εξελόφυλλο.

Και η Κεντρική Τράπεζα που τα βρίσκει; Η Κεντρική Τράπεζα παλιά είχε κάτι μαγικές μεταλλικές μήτρες εκτυπωτή, έπαιρνε ένα ακριβό χαρτί και μελάνι και απλά τύπωνε χρήμα από το πουθενά, δημιουργώντας χρήμα από τον αέρα.

Στις μέρες μας, η Κεντρική Τράπεζα δημιουργεί πάλι χρήμα από τον αέρα, κάνοντας μια ψηφιακή λογιστική εγγραφή σε ένα από τα δικά της εξελόφυλλα, που λέει ότι έδωσε τόσα χρήματα στην τάδε εμπορική τράπεζα, και ξάφνου, εμφανίζεται 1 δισ. ευρώ.

Και πάει λέγοντας.

Αλλά, από την πρώτη συναλλαγή που γίνεται από μια Κεντρική Τράπεζα που το τυπώνει ή το καταχωρεί στο εξελόφυλλο, προς μια εμπορική τράπεζα που το διαθέτει, δημιουργείται χρέος. Η δημιουργία χρήματος, οδηγεί στην δημιουργία χρέους, με το καλημέρα.

Κάποτε, η ποσότητα του χρήματος που κυκλοφορούσε σε κάθε οικονομία αντιπροσώπευε την αξία όλων των προϊόντων και υπηρεσιών που υπήρχαν. Αφού, τι νόημα θα είχε να υπήρχε περισσότερο χρήμα από όλα τα προϊόντα και τις υπηρεσίες που μπορούσες να αγοράσεις, ακόμα και αν τα αγόραζες όλα;

Αλλά για να διατηρήσει την αξία του το χρήμα, και να βολέψει αυτούς που είχαν περισσότερο, έπρεπε να τιμολογηθεί πάνω σε μια σταθερή βάση. Η βάση αυτή ήταν μέχρι πρότινος το χρυσάφι.

Το χρυσάφι, είναι ένα άχρηστο μέταλλο που το βγάζουμε από την γη, αλλά επειδή ιστορικά ήταν πάντα σε περιορισμένη ποσότητα, και επειδή είναι λαμπερό και ωραίο, θεωρούμε αφηρημένα ότι έχει μεγάλη αξία, και λόγω της περιορισμένης του ποσότητας, έχει μια σχετικά σταθερή αξία.

Σταθερή, είναι η λέξη κλειδί.

Αλλά, εξαιτίας της περιορισμένης ποσότητας του χρυσού, υπήρχε πρόβλημα, γιατί αυτό σήμαινε ότι η ποσότητα του χρυσού καθόριζε και το γενικό επίπεδο τιμών.

Θα μπορούσες, βέβαια, αντί να ψάχνεις να βρεις περισσότερο χρυσό, να μειώσεις τις τιμές των αγαθών και των υπηρεσιών, αλλά αυτό θα έβλαπτε τις τσέπες των πλουσίων, οπότε έπρεπε να βρεθεί ένας άλλος τρόπος.

Αυτός ο τρόπος, ήταν το χρέος.

Ξαφνικά, μπορούσες να ξοδέψεις λεφτά που δεν υπάρχουν. Από την μία μέρα στην άλλη, οι έξυπνοι τραπεζίτες του κόσμου, δημιούργησαν τον όρο ‘Δημόσιο Χρέος’, το οποίο χρόνο με τον χρόνο γινόταν όλο και πιο μεγάλο.

Σας θυμίζει κάτι;

Σήμερα, ζούμε τον παραλογισμό της ελληνικής οικονομίας σε παγκόσμιο επίπεδο. Το παγκόσμιο ΑΕΠ, δηλαδή όλα τα προϊόντα και οι υπηρεσίες που παράγουμε παγκοσμίως σε έναν χρόνο, είναι 80 τρισ. δολάρια, και το παγκόσμιο χρέος είναι 280 τρισ., δηλαδή χρωστάμε 3,5 φορές την αξία όλων των προϊόντων και υπηρεσιών που παράγονται.

Παραλογισμός.

Η αύξηση του χρέους, φυσικά, εξυπηρετούσε την ανάγκη των κρατών και των πλούσιων διαχειριστών τους να αυξάνουν συνεχώς την παραγωγή προϊόντων και υπηρεσιών, ώστε να αυξάνουν τα κέρδη τους, το οποίο δημιουργεί την απαίτηση να υπάρχει όλο και περισσότερο χρήμα στην οικονομία. Αυτά τα μαγικά χαρτάκια που λέγαμε πριν, ώστε να μπορούν να γίνουν οι συναλλαγές, οι αγορές και οι πωλήσεις αυτών των προϊόντων και υπηρεσιών.

Και πάει λέγοντας.

Γιατί σας τα λέω όλα αυτά; Γιατί θέλω να δείξω πόσο γελοία είναι. Πόσο έχουμε εξαπατηθεί, ώστε να σπαταλάμε την πολύ πραγματική ζωή μας για μαγικά ψηφιάκια στον υπολογιστή κάποιας εμπορικής τράπεζας ή για μαγικά χαρτάκια που βγαίνουν από έναν ακριβό εκτυπωτή στο υπόγειο μιας Κεντρικής Τράπεζας, ή ακόμα χειρότερα, από την δακτυλογράφηση μερικών ψηφίων σε ένα ψηφιακό αρχείο excel.

Το χρήμα, αυτό καθεαυτό, που κρατάει κανείς στο χέρι του, είναι παντελώς άχρηστο.

Ναι, άχρηστο. Όσα κατοστάευρα και να πετάξει κανείς σε ένα δέντρο, δεν πρόκειται να γίνει βιβλίο.

Κάντο πείραμα. Πάρε ένα τσουβάλι χαρτονομίσματα και κέρματα, και ρίξτα πάνω σε ένα δέντρο και πες του να γίνει εγκυκλοπαίδεια. Πάρε ένα δισ. ευρώ, σε 500ευρα, και πέτα τα σε ένα χωράφι και πες τα να γίνουν ελιές και ελαιόλαδο.

Αυτό που κάνει ένα βιβλίο ή το λάδι και τις ελιές, είναι η συνολική εργασία πολλών ανθρώπων μαζί. Στην περίπτωση του βιβλίου, κάποιος θα κόψει το δέντρο, κάποιος θα το μεταποιήσει σε σελίδες χαρτί, κάποιος θα σκεφτεί τις λέξεις που θα τυπωθούν, κάποιος θα το τυπώσει, κάποιος θα το δέσει, κάποιος θα το φέρει στο βιβλιοπωλείο της γειτονιάς σου και κάποιος άλλος εκεί θα το πουλήσει.

Η εργασία είναι αυτή που δίνει αξία σε κάτι, όχι το χρήμα. Εσύ, εγώ, εμείς, με την δουλειά μας, δίνουμε αξία στο χρήμα, όχι το αντίστροφο.

Ακόμα και όταν το χρήμα ήταν χρυσάφι, πάλι τελείως άχρηστο ήταν. Εντάξει, όχι τελείως, γιατί το χρυσάφι τουλάχιστον μπορεί να χρησιμοποιηθεί στην βιομηχανία για διάφορα πράγματα, στην οδοντιατρική κλπ.

Αλλά ως μέσα συναλλαγής, είναι άχρηστα και τα δύο, γιατί η πραγματική αξία βρίσκεται στην εργασία, όχι στο μέσο συναλλαγής όπως μας έχουν πείσει.

Πράγμα που μας οδηγεί στην συζήτηση που είχα με τους συναδέλφους οικονομολόγους, όπου τους είπα ότι το χρήμα δεν είναι τίποτε άλλο, παρά μια αφηρημένη φαντασιακή έννοια.

Άρα, αν αυτό που έχει αξία είναι η εργασία, και όχι το χρήμα, τι γίνεται όταν η τεχνολογική πρόοδος μπορεί να εξασφαλίσει τεράστια παραγωγή προϊόντων και υπηρεσιών, ανήκουστη στην ανθρώπινη ιστορία;

Τι γίνεται, όταν γι’ αυτή την παραγωγή χρειάζεται όλο και λιγότερους εργάτες για να παραχθούν όλα αυτά;

Και γιατί, αφού μπορούμε να παράξουμε ένα σκασμό πράγματα, υπηρεσίες και τρόφιμα, παράγουμε μόδα και τεχνολογικά μπιχλιμπίδια, ενώ έχουμε ακόμα ανθρώπους που δεν έχουν τίποτα και πεινάνε;

Αναπάντητα ερωτήματα. Αλλά θα έχει και συνέχεια ο παραλογισμός, οπότε βάζω μια τελεία εδώ, και τα υπόλοιπα μετά.

Από μια μακρινή ερημιά του κόσμου, γεμάτος απορίες και περιμένοντας τα χελιδόνια να μου απαντήσουν, με αγάπη,

Κώστας

(Φίλε Κώστα, οι περισσότεροι άνθρωποι είναι γεμάτοι βεβαιότητες και ξεχνούν πως η ζωή τους έχει γίνει αβίωτη επειδή ακριβώς δεν αμφισβήτησαν και δεν αμφισβητούν όλα αυτά που κάνουν τη ζωή τους αβίωτη. Αλλά η ανάγκη περιμένει στην γωνία και επιβάλλει πάντα τους δικούς της κανόνες. Να είσαι καλά. Την αγάπη μου.)

Το pitsirikos.net χρειάζεται τη βοήθειά σου

Στήριξε οικονομικά το pitsirikos.net, αν θεωρείς πως καλό είναι να υπάρχουν στην Ελλάδα και κάποιες φωνές που δεν δουλεύουν για τον Μαρινάκη, τον Αλαφούζο, τον Σαββίδη και τα άλλα παιδιά, οπότε μπορεί να διαβάσεις ή να ακούσεις κάτι διαφορετικό από αυτό που συμφέρει τους ολιγάρχες. Οι τρόποι στήριξης εδώ.

H αναδημοσίευση των κειμένων του pitsirikos.net επιτρέπεται μόνο κατόπιν άδειας. Επικοινωνήστε στο pitsiriko@gmail.com.