Το ταξίδι της γνώσης

Γεια σου, πιτσιρίκο μου!
Το πόντκαστ σας, με την Λίνα, έκανε το μυαλό μου να οργιάσει από ιδέες. Δυο κείμενα έβγαλα, μόνο από σημειώσεις που αποφάσισα να κρατήσω εκείνη την ώρα που το άκουγα.

Στο πόντκαστ τέθηκε ένα θέμα, αν θα καταφέρουμε ποτέ να συνεννοηθούμε, να επικοινωνήσουμε;

Σκεφτόμουν, λοιπόν, ότι υπάρχει κάποια στιγμή στην ζωή κάθε ανθρώπου, που αναρωτιέται για κάποια θεμελιώδη ερωτήματα που απασχολούν την ανθρωπότητα, όπως το γιατί είμαι εδώ, ποιό είναι το νόημα της ζωής, από πού προερχόμαστε, αν υπάρχει Θεός, τι είναι σημαντικό στην ζωή κλπ κλπ.

Πολλοί άνθρωποι δεν έχουν την δυνατότητα να εξερευνήσουν αυτά τα ερωτήματα, κυρίως λόγω της καταγωγής τους, και των συνθηκών ζωής που υπομένουν εξαιτίας της, ενώ αρκετοί, ενώ έχουν την δυνατότητα, επιλέγουν να μην την αξιοποιήσουν.

Αυτοί οι τελευταίοι, αρκούνται σε κάποιες έτοιμες και ξαναζεσταμένες, εξαιρετικά βολικές, και παρηγορητικές απαντήσεις.

Αυτή είναι η ζωή, σου λέει, αυτός είναι ο κόσμος, αυτός που μου είπαν οι γονείς μου και οι δάσκαλοι και οι παπάδες και οι πολιτικοί, και οι διαφημίσεις και το Facebook κλπ, κι εγώ πρέπει να βρω έναν τρόπο να επιβιώσω, αλλά και να ευημερήσω.

Ή μάλλον, να ευημερήσω, για να επιβιώσω.

Αυτή δεν είναι η επικρατέστερη θεωρία άλλωστε;

Εκεί, τελειώνει το ταξίδι της γνώσης. Στις έτοιμες απαντήσεις.

Γιατί η αλήθεια είναι ότι η σκέψη που παράγει ο καθένας μας, εξαρτάται από το τι βάζει μέσα στο κεφάλι του, από τα βιβλία που θα διαβάσει, την μουσική που θα ακούσει, τις ταινίες που θα δει, τους ανθρώπους με τους οποίους θα συνομιλήσει.

Ό,τι βάλεις εκεί μέσα, αυτό θα βγει σε σκέψη, σε λόγο, σε δράση.

Εκεί, στις έτοιμες απαντήσεις, τελειώνει και η επιθυμία να υποστηρίξεις οποιαδήποτε κοινωνική και πολιτική αλλαγή, γιατί έχεις ήδη απαντήσει ή, μάλλον, γιατί επέτρεψες στους άλλους που ήρθαν πριν από σένα, και τους οικείους σου, να απαντήσουν για σένα.

Όταν ένας άνθρωπος σταματά να επιδιώκει την γνώση, σταματά να επιδιώκει και την αυτοκριτική, την αυτογνωσία και την αυτοβελτίωση.

Γιατί ξέρει τις απαντήσεις σε όλα τα σημαντικά ερωτήματα, γιατί είναι σίγουρος για αυτά που ξέρει, και δεν χρειάζεται να μάθει κάτι, παρά μόνο σε θέματα τεχνικά, όπως το να μάθει πώς δουλεύει ένα smartphone ή πώς να γίνει πιο παραγωγικός υπάλληλος.

Σε αυτό το σημείο, σταματά να βιώνεται η ζωή ως ένα ταξίδι του πνεύματος μέσα στον χώρο, και βιώνεται απλά ως εξατομικευμένη βιολογική ύλη που θέλει να επιβιώσει με κάθε τρόπο, και να αναπαραχθεί.

Το ίδιο, βέβαια, κάνει και μια αμοιβάδα.

Τι σχέση έχουν, όμως, τα θεμελιώδη ερωτήματα της ζωής, θα πει κάποιος, με την κοινωνική αλλαγή;

Σε όσους επιλέξουν να δώσουν μια δική τους απάντηση στα σοβαρά και επίμονα ερωτήματα αυτής της ζωής, αυτό σημαίνει αρκετό διάβασμα, αρκετή σκέψη και, πολύ πιθανόν, αρκετό γράψιμο.

Όλοι αυτοί φτάνουν κάποια στιγμή σε ένα σημείο, που θα αναρωτηθούν και για ένα άλλο θεμελιώδες ερώτημα, το τι είναι καλό, και τι είναι κακό;

Πράγμα που θα τους οδηγήσει στην μελέτη της ηθικής. Και το αδιέξοδο που βρίσκουν όλοι όσοι μελέτησαν την φιλοσοφία της ηθικής, και δεν σταμάτησαν στην ηθική της επικρατούσας θρησκείας της χώρας τους, είναι ότι διαπιστώνουν ότι δεν υπάρχει μία ηθική.

Αυτό οδηγεί μετά στο συμπέρασμα ότι, αν δεν μπορεί να υπάρξει μια κοινή ηθική για όλους, ποιος είναι αυτός που καθορίζει το τι είναι επιτρεπτό σε μια κοινωνία;

Το πώς θα απαντήσει κάθε άτομο το ερώτημα αυτό, θα καθορίσει και την κοινωνική του ζωή, το πώς σχετίζεται με τους άλλους ανθρώπους γύρω του, τις προκαταλήψεις που θα επιλέξει να έχει, μέχρι και το τι υποστηρίζει πολιτικά, και πως ζει την ζωή του.

Και αυτό, γιατί το ερώτημα για το τι είναι επιτρεπτό σε μια κοινωνία, σε οδηγεί στα ερωτήματα για το τι είναι ελευθερία, τι είναι δικαιοσύνη, ποιές είναι οι σχέσεις εξουσίας μέσα σε μια κοινωνία, και αν υπάρχουν, ενδεχομένως, αλλά συστήματα εκεί έξω, με διαφορετικές σχέσεις εξουσίας από το υπάρχον σύστημα.

Και ο λόγος που οδηγείται κάνεις σε αυτά τα ερωτήματα, είναι ότι σίγουρα, αυτοί που έχουν τον έλεγχο και την ισχύ να επηρεάσουν μια ολόκληρη κοινωνία με τις αποφάσεις τους, καθορίζουν και το τι είναι επιτρεπτό και το τι όχι. Δεν είναι έτσι;

Καθορίζουν το ποιος έχει την πίτα και το μαχαίρι, και ποιος απλά περιμένει να φάει τα αποφάγια, ποιος σερβίρει, και ποιος πλένει τα πιάτα μέσα σε μια κοινωνία, και την θέση την δίκη σου μέσα σε αυτή.

Καθορίζουν αν είναι επιτρεπτή η φοροαποφυγή των πλουσίων, καθορίζουν αν είναι επιτρεπτό το Βασικό Εισόδημα, καθορίζουν αν είναι επιτρεπτό να υπάρχει ένα ναζιστικό κόμμα μιας εγκληματικής οργάνωσης στην Βουλή, αν είναι επιτρεπτό να έχει διατελέσει, ως πρωθυπουργός μιας χώρας, ένας μη εκλεγμένος τραπεζίτης, για το αν θα υποθηκευτεί η περιουσία ενός ολόκληρου λαού, ακόμα και των αγέννητων παιδιών του, για να σωθούν οι τράπεζες από την κατάρρευση, και άλλα πολλά.

Το δυστύχημα είναι ότι το ταξίδι της γνώσης είναι ένα μοναχικό ταξίδι.

Κανείς δεν μπορεί να το κάνει για σένα, ενώ επίσης, είναι σχεδόν αδύνατο να μοιραστείς πλήρως την δική σου γνώση με κάποιον άλλον, αφού, για να γίνει αυτό πλήρως, θα πρέπει να περιγράψεις τις ιδέες που μελέτησες, πώς τις ορίζεις, και πώς έφτασες στα συμπεράσματά σου, την διαδικασία της συνειδητής σκέψης σου δηλαδή, το οποίο, φυσικά, θα υποδείξει και τα κίνητρα σου.

Μια πολύπλοκη διαδικασία, χωρίς καμία πρακτικότητα.

Γιατί η πραγματικότητα είναι ότι δεν μπορείς να πείσεις κανέναν, ποτέ, για τίποτα.

Αυτό που μπορείς να κάνεις, είναι να μοιραστείς τις ιδέες σου, με την ελπίδα να τις αφομοιώσει ο άλλος, χωρίς να τις παρεξηγήσει, ή να τις απαξιώσει χωρίς καν να τις σκεφτεί, και αφού τις περάσει κόσκινο μέσα από ό,τι ήδη νομίζει ότι ξέρει, να καταλήξει στο ίδιο συμπέρασμα μαζί σου.

Δύσκολο.

Οι άνθρωποι πείθονται από μόνοι τους. Και το ταξίδι της γνώσης, για όσους το επιλέξουν, δεν τελειώνει ποτέ, γιατί όταν τελειώσει, αυτό σημαίνει πνευματικός θάνατος.

Ένα μυαλό που δεν αλλάζει, είναι ένα μυαλό που δεν ζει, ένας οργανισμός στάσιμος, που απλά φθείρεται, χωρίς να αναγεννάται.

Ίσως μέσα σε όλο αυτό το χάος, αυτό που χρειαζόμαστε επειγόντως, περισσότερο από οτιδήποτε άλλο, αν είναι να έχουμε ελπίδα ως κοινωνία για κάτι καλύτερο, αλλά και ως ανθρωπότητα -κάτι που επίσης διακυβεύεται στις μέρες μας-, είναι ένας νέος Διαφωτισμός.

Και μετά, μια κοινωνική επανάσταση. Από τις τεχνολογικές χορτάσαμε. Φτιάξαμε εργαλεία και μηχανές για να μας βοηθήσουν να υπερκεράσουμε τις αδυναμίες της βιολογίας μας, και στη διαδικασία, γίναμε μηχανές οι ίδιοι.

Άσε που, λαός δεν είσαι, αλλά γίνεσαι.

Γίνεσαι, όταν μια μεγάλη μερίδα του πληθυσμού απαιτήσει την εξουσία για να αυτοκυβερνηθεί, και να ελευθερωθεί από τα δεσμά που μας έχει επιβάλλει η Ιστορία.

Αλλά για να γίνει αυτό, χρειάζεται μια διαρκής θέληση για γνώση.

Ελπίζω μόνο, να έχουμε χρόνο.

Μάλλον, θα απογοητευτώ.

Από το μακρινό, φθινοπωρινό Αμστελόδαμο, με αγάπη,

Κώστας

Υ.Γ. Καλή επιτυχία με την παράσταση! Σπάστε πόδι, που λένε. Όχι το δικό σου, αρκετά υπέφερες, κάποιου άλλου.

(Φίλε Κώστα, θα θυμάσαι πως τον περασμένο χειμώνα έλεγα στα podcast που κάναμε πως δεν μπορώ να διαβάσω. Και από αυτό καταλάβαινα πως δεν είμαι και πολύ καλά. Ευτυχώς, το ξαναβρήκα. Κανείς δεν θα σε μάθει πόσο συναρπαστική είναι η γνώση και πόσο μαγική εμπειρία είναι το διάβασμα. Αυτό το μαθαίνουμε μόνοι μας· όσοι το μαθαίνουμε. Κώστα, ζούμε τη ζωή με τα εφόδια που έχουμε. Στο κείμενο ¨Πώς στρώθηκε ο δρόμος για το φασισμό¨, έγραφα ¨Κοίταξε τα cd που αγόρασες όλα αυτά τα χρόνια, τα βιβλία που διάβασες (αν διάβασες), θυμήσου τις ταινίες, τις θεατρικές παραστάσεις και τις συναυλίες που παρακολούθησες (αν παρακολούθησες), γιατί είναι αυτά τα όπλα με τα οποία θα αντιμετωπίσεις την χρεοκοπία. Αυτός είσαι.¨. Και στο κείμενο “Δεν έχουμε χούντα σήμερα επειδή μιλάμε ελεύθερα” έγραφα “Η ελευθερία της έκφρασης έχει να κάνει με το τι έχεις στο μυαλό σου. Αν στο μυαλό σου έχεις σκατά, θα εκφράσεις σκατά.”. Δεν ξέρω πόσοι άνθρωποι θέλουν να κάνουν φωτεινό το πέρασμά τους από τη ζωή ή θέλουν απλά να υπάρχουν και να περιφέρονται. Αυτό είναι προσωπική υπόθεση του καθενός. Αλλά καταλαβαίνω πως ακόμα και η Αριστερά σήμερα έχει γίνει χωροφύλακας σκέψεων και λέξεων. Αλλά, κατά τα άλλα, αυτοί είναι αντιφασίστες. Οπότε, μια χαρά τα λέμε μεταξύ μας στο μπλογκ, μακριά από την πολλή συνάφεια του κόσμου και τη χαβούζα των social media. Αλήθεια, έχεις προσέξει πως το τελευταίο διάστημα όλοι κάνουν podcast στα διάφορα ΜΜΕ; Και βέβαια, γνωρίζουν τα πάντα. Παντογνώστες. Κώστα, σε ευχαριστούμε. Και τα λέμε σύντομα. Την αγάπη μου.)

Το pitsirikos.net χρειάζεται τη βοήθειά σου

Στήριξε οικονομικά το pitsirikos.net, αν θεωρείς πως καλό είναι να υπάρχουν στην Ελλάδα και κάποιες φωνές που δεν δουλεύουν για τον Μαρινάκη, τον Αλαφούζο, τον Σαββίδη και τα άλλα παιδιά, οπότε μπορεί να διαβάσεις ή να ακούσεις κάτι διαφορετικό από αυτό που συμφέρει τους ολιγάρχες. Οι τρόποι στήριξης εδώ.

H αναδημοσίευση των κειμένων του pitsirikos.net επιτρέπεται μόνο κατόπιν άδειας. Επικοινωνήστε στο pitsiriko@gmail.com.