Δεν τους κυνηγάμε όπου τους πετύχουμε, γιατί μια μέρα ονειρευόμαστε να είμαστε στη θέση τους

Κομπανιέρο Πιτσιρίκο,
Ξεκινάω διορθώνοντας ένα μικρό τυπογραφικό στο προηγούμενο κείμενο.

Αμέσως πριν την Γαλλική Επανάσταση ήταν η 1η και όχι η 2η Βιομηχανική Επανάσταση. Δικό μου λάθος.

Βέβαια, τα εργοστάσια δεν ξεφύτρωσαν ξαφνικά τον 19ο αιώνα. Όπως επίσης και οι μηχανές. Όπως επίσης και ο καπιταλισμός.

Αν και κάποια στιγμή πέρσι είχα γράψει για τις βιομηχανικές επαναστάσεις, γιατί όχι, ας τα ξαναπούμε.

Βέβαια, η ουσία σε όσα είπε ο Κώστας, είναι ποιος τελικά απολαμβάνει την μερίδα του λέοντος από τα οφέλη τους, και ποιος πληρώνει το τίμημά τους, αλλά αυτά μάλλον θα απασχολήσουν μια από τις επόμενες γενιές, εμάς δεν μας καίγεται καρφί ιδιαίτερα.

Κατ’ αρχάς τι είναι η Βιομηχανική Επανάσταση; Ακούνε πολλοί άνθρωποι για την τέταρτη, αλλά ξέρουν και τι είναι;

Συνοπτικά, κάθε Βιομηχανική Επανάσταση παντρεύει μια σειρά από καινούριες τεχνολογίες που αλλάζουν σημαντικά τη διαδικασία της παραγωγής και συμπαρασύρουν όλα τα υπόλοιπα. Με λίγα λόγια, οι πλουτοπαραγωγικές δραστηριότητες καθορίζουν σχεδόν σε απόλυτο βαθμό όλες τις κοινωνικοπολιτικές εξελίξεις.

Ο Κώστας ανέφερε πολύ σωστά ως παράδειγμα τις μηχανές εσωτερικής καύσης, οι οποίες ώθησαν τη Β΄ Βιομηχανική Επανάσταση.

Επιγραμματικά τώρα, γιατί είναι ένα τεράστιο θέμα που ούτε τότε επέκτεινα, ούτε τώρα βλέπω να το κάνω, δεν γράφουμε δα και κάποια διατριβή, ας γράψω τι συνέβη σε κάθε Βιομηχανική Επανάσταση και με ποιον τρόπο τις ξεχωρίζουμε σε Α’, Β’ κτλ.

Στην Α΄ μηχανοποιήθηκε η παραγωγή -των πρώτων «εργοστασίων» (περισσότερο μικρομεσαία καταστήματα ήταν αλλά μην επεκταθούμε για τις μανιφακτούρες) που άρχισαν να προκύπτουν με την έλευση του καπιταλισμού κατά το 13ο-14ο αιώνα-, άρχισε να χρησιμοποιείται ο ατμός ως μορφή ενέργειας και ουσιαστικά μιλάμε για την πρώτη εκβιομηχάνιση της Ιστορίας, εξ’ ου και ο όρος Βιομηχανική Επανάσταση.

Όπως σ’ όλες τις Βιομηχανικές Επαναστάσεις, δεν ήταν μια άμεση διαδικασία, αλλά χρειάστηκαν ολόκληρες δεκαετίες (από τα μέσα του 18ου αιώνα ως σχεδόν τα μέσα του 19ου).

Αλλά, το σημαντικότερο χαρακτηριστικό τους αποσιωπάται: είναι εξαιρετικά βίαιες. Δεν μιλάμε για μια ομαλή μετάβαση από μια εποχή σε άλλη, αλλά για μεταβατικά στάδια του συστήματος που οδηγούν σε βίαιες και τεράστιες κοινωνικές αναταράξεις.

Μόνο κατά τη διάρκεια της Α’ είχαμε τη Γαλλική Επανάσταση και την ανεξαρτητοποίηση των ΗΠΑ· μεταξύ άλλων. Ακόμα και η ίδια η έλευση του καπιταλισμού οδήγησε ουσιαστικά στον Εκατονταετή Πόλεμο στην Ευρώπη. Ουσιαστικά σε οποιαδήποτε αλλαγή στην παραγωγική διαδικασία ή στον τρόπο επίτευξης των κερδών, η ελίτ οργιάζει και ασκεί τρομερή βία για να επιτευχθεί ο ένας και μοναδικός της σκοπός, να συνεχίσει να ελέγχει τα μέσα παραγωγής.

Γι’ αυτό και ανάμεσα στις Βιομηχανικές Επαναστάσεις, αλλά και κατά τα πρώτα τους βήματα, δημιουργείται κάτι σαν κενό στην Ιστορία -που μόνο κενό δεν είναι- ενώ και σε όλη τους τη διάρκεια η βία που ασκείται από τα υψηλά στρώματα στα χαμηλά είναι συνεχής και έντονη.

Μπορεί να μην ονομάζουμε Ύφεση το διάστημα πριν και μετά την Γαλλική Επανάσταση, όπως κάνουμε αργότερα σε άλλες ιστορικές περιπτώσεις, αλλά ουσιαστικά όλα τα χρόνια από το 1760 μέχρι την κορύφωσή της, ήταν ένα τέτοιο κενό.

Η Β΄ Βιομηχανική Επανάσταση ξεκινάει στο αμέσως επόμενο («κενό») -δηλαδή κυρίως κατά την μεγάλη Ύφεση του 1870-1896, η οποία είχε ουσιαστικά ξεσπάσει πολλές δεκαετίες νωρίτερα- στην διάρκεια της οποίας ένας γνωστός μούσιας της Ιστορίας έγραψε την πρώτη σημαντική ανάλυση του «νέου» αυτού βιομηχανικού κόσμου που αναδυόταν.

Στη Β΄ -κατά σειρά- Βιομηχανική Επανάσταση περνάμε στη γραμμή παραγωγής, η οποία οδηγεί στη μαζική παραγωγή προϊόντων, ο ατμός αντικαθίσταται από τον ηλεκτρισμό, αλλά και τα ορυκτά καύσιμα (κυρίως πετρέλαιο), τελειοποιήθηκαν παράλληλα οι περίφημες μηχανές εσωτερικής καύσης, και τέλος οδηγούμαστε στην περίφημη αστική δημοκρατία (καλά, όχι όλοι) και στο σύγχρονο αστικό περιβάλλον.

Να προσθέσουμε, επίσης, ότι πέραν των εργατικών κινημάτων που άρχισαν να αναδύονται σιγά-σιγά από τις αρχές του 19ου αιώνα, παράλληλα με την ιδέα της καταστροφής του φυσικού κόσμου από την βιομηχανοποίηση (αν και ούτε εγώ συμφωνώ με την αόριστη απόδοση ευθυνών γενικά στον άνθρωπο), στη διάρκεια της Β’ Βιομηχανικής Επανάστασης εκφράζεται για πρώτη φορά η επιστημονική αντίληψη ότι τα αέρια που εκπέμπουν οι βιομηχανίες αλλάζουν το κλίμα του πλανήτη.

Και εκτός αυτού, η μετάβαση από τον ατμό στο πετρέλαιο, για παράδειγμα, οδήγησε σε νέους συσχετισμούς δυνάμεων και σε νέες αυξημένες ανάγκες (που περισσότερο είναι η απληστία των πλούσιων για τις νέες ευκαιρίες που ανοίγουν όλοι αυτοί οι ενεργειακοί πόροι).

Η Βρετανική Αυτοκρατορία ξεχύνεται στη Μέση Ανατολή για τον έλεγχο πετρελαϊκών κοιτασμάτων, οι ΗΠΑ αναδύονται για πρώτη φορά ως υπερδύναμη -όλα αυτά έχουν να κάνουν με τις αστικές τάξεις της εκάστοτε χώρας, αλλά μην το βαρύνουμε-, διεκδικώντας επιτυχώς νέα εδάφη στη Λατινική Αμερική και τον Ειρηνικό από τους Ισπανούς, και οι μεγάλες ευρωπαϊκές χώρες πασχίζουν να ελέγξουν την αφρικανική ήπειρο και την Ασία. Η Αποικιοκρατία -που ξεκίνησε ο ίδιος ο καπιταλισμός- «εκσυγχρονίζεται» και τελικά οδηγεί αναπόφευκτα στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, μερικές δεκαετίες αργότερα, ο οποίος ξέσπασε για μια σιδηροδρομική γραμμή (Βερολίνο-Βαγδάτη) που απειλούσε ευθέως τη γαλλική και αγγλική οικονομία, δηλαδή τους πλούσιους των δυο αυτών κρατών, καθώς θα έδινε πρόσβαση στους Γερμανούς προς τις πετρελαϊκές πηγές της Μέσης Ανατολής.

Μπορούμε να πούμε, για μην το υπερ-αναλύουμε, ότι η Β΄ Βιομηχανική Επανάσταση θεμελιώνει ουσιαστικά τη Δύση και τον …μοντέρνο δυτικό τρόπο ζωής με όλα του τα “ωραία”.

Ο φόρος αίματος ξεπερνάει αυτόν της πρώτης, κατά πολύ, αλλά δεν μπορεί να συγκριθεί με τον φόρο που θα πληρώσει η ανθρωπότητα στην επόμενη Βιομηχανική Επανάσταση.

Όπως είπα παραπάνω, ο κόσμος σήμερα δεν αντιλαμβάνεται ότι όλες αυτές οι αλλαγές συντελούνται βίαια. Όχι γιατί δεν γίνεται αλλιώς, αλλά επειδή η ελίτ κυριαρχεί δια της βίας. Η βία μπορεί να πάψει κάποτε να είναι η μαμή της Ιστορίας, αλλά είναι σίγουρα ο μόνος τρόπος να διατηρείται αναλλοίωτη η δομή μιας ιεραρχικής κοινωνίας, δηλαδή να συντηρείται η εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο και τα προνόμια που αυτή αποφέρει στον εκμεταλλευτή.

Η Γ΄ Βιομηχανική Επανάσταση ξεκινάει στο νέο «κενό», δηλαδή με την Μεγάλη Ύφεση της δεκαετίας του ’30, την άνοδο των φασιστικών κινημάτων -που δεν ήταν τίποτε άλλο απ’ το νέο λογότυπο στην φανέλα του καπιταλισμού- και τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η γραμμή παραγωγής ημι-αυτοματοποιείται (αυτοματισμοί), εμφανίζονται οι πρώτοι υπολογιστές και τα πρώτα ηλεκτρονικά, εμφανίζεται η πυρηνική ενέργεια, ασχέτως αν δεν ζήσαμε τελικά την …Ατομική Εποχή που υποσχέθηκε η αμερικανική ελίτ τη δεκαετία του ’50, λόγω του δικαιολογημένου φόβου των κοινωνιών για τα πυρηνικά. Ο κόσμος «αλλάζει» για άλλη μια φορά, ειδικά μετά την κτηνωδία του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, εμφανίζεται το αμερικάνικο …όνειρο, χωρίς όμως να αλλάξει στον πυρήνα του το σύστημα (οι ίδιοι κερδίζουν, οι ίδιοι χάνουν). Το τρίτο …υπερατλαντικό ταξίδι του καπιταλισμού ολοκληρώνεται με τον νεοφιλελευθερισμό ως πολιτικό δόγμα, την «μετακόμιση» της οικονομίας από τα εργοστάσια στους ουρανοξύστες, την πτώση των ανατολικών καθεστώτων -δεν το εξηγώ, θα τελειώσω αύριο- και τον πόλεμο κατά της …τρομοκρατίας, που δεν είναι τίποτε άλλο από το business as usual.

Και φτάνουμε στο τελευταίο «κενό» -μέχρι το επόμενο- αυτό που ζούμε από το 2008 μέχρι τις μέρες μας, και το οποίο προετοιμάζει την βίαιη έλευση της Δ΄ Βιομηχανικής Επανάστασης. Και λέω βίαιη, γιατί αποκλείεται να είναι κάτι άλλο. Ξέρουμε ήδη και τι θα περιέχει. Η γραμμή παραγωγής αυτοματοποιείται πλήρως -δηλαδή η ανθρώπινη εργασία αντικαθίστανται από έξυπνες μηχανές (τεχνητή νοημοσύνη)-, τα πάντα διασυνδέονται μεταξύ τους (Ίντερνετ, υπολογιστικά δίκτυα) και τα ορυκτά καύσιμα δίνουν τη θέση τους στην νέα, πράσινη ενέργεια των ηλιακών πάνελ και των ανεμογεννητριών. Για άλλη μια φορά, απαιτούνται νέα υλικά, νέες κατακτήσεις, νέες γεωτρήσεις. Μόνο οι τσέπες δεν αλλάζουν. Στις ίδιες θα πάνε πάλι· δεν βάζουμε μυαλό με τίποτα. Αυτή η περίοδος είναι η αρχή της, και όλη αυτή η διαδικασία θα κρατήσει υποθετικά μέχρι την Ε΄ Βιομηχανική Επανάσταση, αν αντέξει τόσο ο πλανήτης, η οποία μάλλον θα σηματοδοτήσει το πέρασμα στο διάστημα και τα τρισεκατομμύρια που κάθονται στους αστεροειδείς. Εν πάση περιπτώσει κατά την Δ΄ λογικά θα εμφανιστούν και άλλες τεχνολογίες ώστε στο επόμενο κείμενο, σε 50-60 χρόνια, να τις συμπεριλάβουμε.

Η ερώτηση που πρέπει να κάνουμε είναι προφανής. Ως πότε, ωρέ παλικάρια, θα μας δουλεύουν στα ψιλά;

Γιατί όλη αυτή η πρόοδος δεν αφορά το σύνολο των ανθρώπων.

1 δισεκατομμύριο άνθρωποι σήμερα δεν έχουν ζήσει τον ηλεκτρισμό της Β΄ Βιομηχανικής Επανάστασης.

Δεν πρόκειται περί παρεξήγησης, η ελίτ είναι αυτή που προοδεύει εις βάρος των υπόλοιπων ανθρώπων και του πλανήτη.

Μας αρκεί φαίνεται το ξεροκόμματο που μας πετάει, για να μην γκρινιάζουμε ή για να τρέχουμε να τις κουβαλάμε τα μπετόνια που κλέβουμε από κάτι χώρες που δεν ξέρουμε ούτε που πέφτουν στο χάρτη, αλλά σε κάθε περίπτωση όλα αυτά γίνονται για τα μάτια των …γαλαζοαίματων.

Εμείς, από την άλλη, δεν θέλουμε ίση αναδιανομή του πλούτου, δεν θέλουμε ένα άλλο σύστημα δομημένο από τον άνθρωπο για τον άνθρωπο, δεν θέλουμε να συμμετέχουμε όλοι σε όλες τις αποφάσεις, δεν θέλουμε να καταργηθεί η εργασία, γιατί μάλλον γουστάρουμε να έχουμε αφεντικά, δεν θέλουμε και να μας κάψουν ζωντανούς, οπότε δεν ξέρω τι σκατά θέλουμε.

Ναι, ο Κώστας έχει δίκιο, μας επιβλήθηκαν τα πάντα με τη βία, αλλά η ευθύνη της ανοχής δεν μας βαραίνει απλά, είναι ασήκωτη η άτιμη.

Γιατί αν δεν αντισταθούν ούτε τα ίδια τα θύματα της βίας στη βία που δέχονται, τότε ποιος;

Είναι τέτοια αυτή η ευθύνη που δεν χρειάζεται να κάνουμε κάτι άλλο για να βγάλουμε τα μάτια μας. Αρκεί μόνο αυτό για να μας καταστήσει κάπως συνυπεύθυνους για ό,τι συμβαίνει.

Την ευθύνη που έχει κάθε άνθρωπος να μην αποδεχθεί, de facto, ότι η ζωή του δεν έχει την παραμικρή αξία.

Φυσικά δεν είναι πάντα εύκολο να αντιδράσεις, και το να ρωτάς “γιατί δεν πολεμάει” είναι σαν να αναρωτιέσαι βλακωδώς γιατί το εκάστοτε θύμα δεν αντιδρούσε τόσα χρόνια, αλλά είπε ποτέ κανένας ότι είναι εύκολο;

Αλλού το πάω. Είναι μόνο αυτός ο λόγος (πόσο δύσκολο είναι);

Ή μήπως εξοικειωθήκαμε και κάπου στην ιδέα ότι θα είμαστε για πάντα τα θύματά τους, οπότε όσα φάμε και όσα πιούμε;

Γιατί αναρωτιέμαι, πώς γίνεται να είμαστε πολύ περισσότεροι τους, μιλάμε για 14 εκατομμύρια ανθρώπους -να τους κάνουμε 140;- και απέναντι τους στέκονται 8 δισεκατομμύρια διάολε, αλλά οι δισεκατομμυριούχοι και οι εκατομμυριούχοι έφτασαν να είναι οι πιο ασφαλείς κάτοικοι του πλανήτη.

Ο Μπέζος κινδύνεψε φέτος περισσότερο να χάσει τη ζωή του από το ταξίδι που έκανε στο διάστημα. Όχι επειδή η περιουσία του ξεπερνάει αυτήν ολόκληρων κρατών.

Λέει πολλά αυτό. Για εμάς.

Και όταν διάβασα τον Τσε Γκεβάρα να λέει «δεν υπάρχουν απελευθερωτές, μόνοι τους απελευθερώνονται οι άνθρωποι» συνειδητοποίησα κάτι που πόνεσε πολύ.

Ότι, αν απελευθερώνονται μόνοι τους οι άνθρωποι, τότε μάλλον ανέχονται και την υποδούλωσή τους. Προσέξτε, όχι ότι είναι υπεύθυνοι για τα βάσανά τους, η επικυριαρχία πάντα δίνει το πλεονέκτημα σε αυτόν που την ασκεί, αλλά υπεύθυνοι που δεν αντιδρούν σ’ αυτήν, και ακόμα περισσότερο εκείνοι που έφτασαν ακόμα και στο χυδαίο σημείο να την επευφημούν όλη αυτή την κτηνωδία, να επευφημούν δηλαδή τον μπάτσο που βάζει το γόνατο στο λαιμό.

Η ελίτ την δουλειά της έκανε. Τώρα, αν εμείς δεν κάνουμε τη δικιά μας, δεν μας φταίει κανένας άλλος.

Γιατί αυτό που βλέπει κανείς σήμερα σε όλο τον κόσμο είναι μια τρομαχτική απάθεια. Ασχέτως της καταστολής, ασχέτως του βαθμού συμμετοχής μας στις αποφάσεις τους -μην αυταπατάστε, ο βαθμός συμμετοχής μας είναι μηδενικός, όπου και αν διαμένουμε-, ασχέτως τι και πόσα καταλαβαίνουμε.

Είμαστε κάπως ακίνδυνοι. Αυτή είναι η αλήθεια. Γι’ αυτό συζητούν μόνοι τους. Γι’ αυτό αγοράζουν συνεχώς όπλα. Όχι από φόβο, αλλά επειδή πιστεύουν ότι θα αντέξουν. Ειλικρινά, τους βλέπετε φοβισμένους;

Γι’ αυτό συζητάμε, ό,τι συζητούσαν οι παλιότεροι. Γιατί δεν το έχουμε αποφασίσει να τους περάσουμε σουβλάκι. Το είπε και ο Πιτσιρίκος, αυτή η ρημάδα η ελπίδα μας κατέστρεψε και συνεχίσει να μας καταστρέφει.

Εδώ πάνε πολιτικοί και λένε σε πυρόπληκτους “μην τα βλέπετε όλα αρνητικά, να τα βλέπετε όλα με θετική ματιά”, και απέναντι δεν ακούγεται κιχ.

Δεν τους κυνηγάμε όπου τους πετύχουμε, γιατί μια μέρα ονειρευόμαστε να είμαστε στη θέση τους.

Και το ξέρουν αυτό. Αυτό, ειπώθηκε από έναν τύπο σε παλιό ντοκιμαντέρ του Μουρ, ο οποίος δούλευε στο χρηματοπιστωτικό τομέα, στην ερώτηση του δεύτερου «γιατί δεν εξεγείρονται οι πολίτες κατά της Wall Street». Το ξέρουν ότι πολλοί άνθρωποι προτιμούν να βλέπουν το τυρί και όχι τη φάκα.

Γιατί οι προλετάριοι, αντί να ενωθούν, ονειρεύονται να γίνουν μια μέρα πλουσιότεροι από τον διπλανό τους.

Με εκτίμηση,

Άρης

Υ.Γ. Συγγνώμη, που το έκλεισα λίγο άτσαλα, δεν πουλάω εξυπνάδες ή κάτι τέτοιο. Για την ακρίβεια, πιστεύω στους ανθρώπους, πιστεύω ότι εφόσον το θελήσουν θα αλλάξουν πραγματικά τον κόσμο και την ίδια τη ζωή. Αλλά δεν νομίζω ότι το θέλουν. Ακόμα. Προς το παρόν. Και η ζωή δεν σταματάει να μας περιμένει, οπότε έχουμε και μια ζωή να ζήσουμε. Το λέω, επειδή, εμείς φάγαμε μερικά χρόνια περιμένοντας εξεγέρσεις που ποτέ δεν έρχονται. Δεν κάνουμε κάτι διαφορετικό από κάθε άλλον άνθρωπο που κατοικεί στον πλανήτη Γη αυτή τη στιγμή. Κάνουμε ό,τι κάνουν όλοι. Περιμένουμε τον …Γκοντό. Ορίστε, γράφοντας για τις Βιομηχανικές Επαναστάσεις, θυμήθηκα και αυτό που είχες γράψει τότε -μνήμη που την έχω- αυτή τη φορά το έψαξα και το βρήκα όπως το είχες γράψει: «Ένα από τα πράγματα που έχω δει στη ζωή μου –και δεν μπορώ να ξεχάσω με τίποτα- είναι αυτό που συμβαίνει όταν ένα πουλί βρίσκεται στο κλουβί και ανοίγει η πόρτα του κλουβιού. Τα περισσότερα πουλιά δεν περνάνε ποτέ την πόρτα του κλουβιού. Ούτε καν προσέχουν πως είναι ανοιχτή. Ή κάνουν πως δεν το προσέχουν. Ελάχιστα πουλιά περνούν την πόρτα και πετούν μακριά. Στην ελευθερία. Κάποιοι υποστηρίζουν πως αυτά είναι τα πουλιά που δεν γεννήθηκαν σε καθεστώς αιχμαλωσίας. Όχι πάντα. Υπάρχουν και κάποια άλλα πουλιά που περνούν την πόρτα, πετούν λίγο δεξιά κι αριστερά, και επιστρέφουν στο κλουβί. Αυτά τα πουλιά μου μαυρίζουν τα σπλάχνα.»

(Φίλε Άρη, δίνε πόνο. Άρη, θέλει αρετή και τόλμη η ελευθερία. Και βασικά, θέλει να επιθυμεί κάποιος την ελευθερία. Να είσαι καλά. Την αγάπη μου.)

Το pitsirikos.net χρειάζεται τη βοήθειά σου

Στήριξε οικονομικά το pitsirikos.net, αν θεωρείς πως καλό είναι να υπάρχουν στην Ελλάδα και κάποιες φωνές που δεν δουλεύουν για τον Μαρινάκη, τον Αλαφούζο, τον Σαββίδη και τα άλλα παιδιά, οπότε μπορεί να διαβάσεις ή να ακούσεις κάτι διαφορετικό από αυτό που συμφέρει τους ολιγάρχες. Οι τρόποι στήριξης εδώ.

H αναδημοσίευση των κειμένων του pitsirikos.net επιτρέπεται μόνο κατόπιν άδειας. Επικοινωνήστε στο pitsiriko@gmail.com.