Ανταπόκριση: Collectief Κapitaal

Πιτσιρίκο, φίλες και φίλοι του λόγου και της τέχνης καλησπέρα,
Καιρό έχω να σας γράψω, αλλά δεν είχα κάτι άξιο λόγου. Σήμερα το πρωί, όμως, διάβασα μια συνέντευξη που μου κίνησε το ενδιαφέρον.

Ο δημοσιογράφος της συνδρομητικής online εφημερίδας De Correspondent πήρε συνέντευξη από την Shasha (Shanayda), σ’ ένα άρθρο με τίτλο “Η εμπειρία της Shasha μετά από 8 μήνες βασικού εισοδήματος: Αν έχεις την δυνατότητα να αποτύχεις, τότε μπορείς να πας μπροστά”. Η συνέντευξη δεν είναι σύντομη, οπότε θα απομονώσω και θα αποδώσω τα σημεία που μου φάνηκαν πιο ενδιαφέροντα.

H Shasha, κάτοικος Άμστερνταμ είναι σήμερα 31 ετών, με δύο μικρές κόρες. Το 2020 διαγνώστηκε με μηνιγγίτιδα και εγκεφαλίτιδα. Αρχικά, τα συμπτώματα ήταν πονοκέφαλος και κούραση. Είχε νοσηλευτεί και ήταν αναίσθητη για τρεις μέρες. Μέχρι σήμερα, είναι άγνωστο πώς κόλλησε.

Αφού ξεπέρασε τον κίνδυνο, ήθελε απλώς να ζήσει. Να ανακαλύψει τι είναι σημαντικό γι’ αυτήν και να προσφέρει στον κόσμο. Άλλαξε και άρχισε να σκέφτεται πιο βαθιά γύρω από την προσωπικότητά της.

Αναρρώνοντας, οι γιατροί της συνέστησαν πολλή ξεκούραση. Αυτό όμως ήταν δύσκολο. Πριν αρρωστήσει, η Shasha είχε ξεκινήσει να σπουδάζει part-time και παράλληλα δούλευε σε ένα διαγνωστικό κέντρο για κορωνοϊό. Έπαιρνε 1100 ευρώ το μήνα και, όταν αρρώστησε, έπαιρνε επίδομα το 70% του ποσού αυτού. Με το νοίκι να τρέχει και δύο παιδιά, τα λεφτά αυτά δεν ήταν αρκετά. Επιπλέον, είχε νευρολογικά προβλήματα που ήταν ένα επιπλέον εμπόδιο στο να τακτοποιήσει τα οικονομικά της: ξεχνούσε και μπερδευόταν. Άρχισε να συσσωρεύει χρέη και ένιωθε άσχημα που δεν μπορούσε να προσφέρει όσα ήθελε στις κόρες της.

Ένιωθε άσχημα γιατί δεν ήταν πλέον σε θέση να προσφέρει στους γύρω της: ήταν συχνά κουρασμένη και αδύναμη. Από μικρή είχε μάθει να συνεισφέρει οικονομικά στην οικογένειά της. Τώρα που δεν μπορούσε πια να φροντίσει τη δική της οικογένεια, της κόστιζε. Της άρεσε να φροντίζει τους γύρω της, τώρα, όμως, που χρειαζόταν αυτή βοήθεια, ένιωθε την περηφάνεια της να χάνεται, ένιωθε χάλια.

Όπως είναι φυσικό, φοβόταν να ανοίξει το γραμματοκιβώτιό της ή να επικοινωνήσει με τις κοινωνικές υπηρεσίες. Και κάπου εκεί, έρχεται και το στίγμα ότι “το προκάλεσες μόνη σου στον εαυτό σου, έπρεπε να ζητήσεις πιο ενεργά βοήθεια”. Φυσικά, οι υπηρεσίες, πότε δεν σήκωναν το τηλέφωνο, και πότε την ανέθεταν σε νέο υπάλληλο, οπότε έπρεπε να δικαιολογήσει την κατάστασή της από την αρχή. Η κοπέλα που πριν λίγο ήθελε απλά να ζήσει, τώρα έτρεμε τους λογαριασμούς.

Τυχαία έμαθε για την Collectief Kapitaal, ένα πείραμα που συγκέντρωνε χρήματα από δωρεές πολιτών και τις διοχέτευσε σε πέντε τυχαία επιλεγμένα άτομα χαμηλού εισοδήματος στην γειτονιά της Shasha. Καθένας από τους πέντε πήρε 1000 ευρώ για οχτώ μήνες. Το βασικό κριτήριο ήταν να νιώθουν ανασφάλεια, χωρίς καμία άλλη δέσμευση για το τι θα κάνουν με τα χρήματα αυτά.

Τα 1.000 ευρώ έκαναν τεράστια διαφορά στη ζωής της Shasha. Όχι με κάποιο δραματικό και ριζοσπαστικό τρόπο, αλλά με χίλια μικρά βήματα. Όταν το σχολείο των παιδιών της της έστειλε ένα τιμολόγιο για να συμμετάσχουν στην εκδρομή, απλά πλήρωσε τα λεφτά με χαρά· δεν χρειάστηκε να την στοιχειώνει η απόφασή της όλη την εβδομάδα, για το αν πραγματικά είχε το περιθώριο να τα δώσει ή όχι. Άφησε το πόστο της στο εξεταστικό κέντρο, μια δουλειά που της προκαλούσε άγχος. Είχε το χρόνο να κάνει αιτήσεις αλλού και την δέχτηκαν στη τοπική βιβλιοθήκη, ένα χώρο που ένιωθε άνετα από μικρή. Μπόρεσε να δεχτεί κι αυτή με τη σειρά της την προσφορά τους, αν και τα χρήματα ήταν λιγότερα. Μπόρεσε να δουλεύει τέσσερις μέρες την εβδομάδα, κρατώντας την Παρασκευή για τον εαυτό της: είχε το χρόνο και την ευκαιρία να είναι μόνη της, όταν οι κόρες της ήταν στο σχολείο, για να σκεφτεί και να σχεδιάσει τη ζωή της.

Πάνω απ’ όλα, κατά τη Shasha, αυτά τα 1000 ευρώ της έδωσαν το περιθώριο να πειραματιστεί και να αποτύχει. Όταν έχεις δύο μικρά παιδιά, δεν σε παίρνει να πάρεις μια λάθος απόφαση και η ευθύνη σε παραλύει. Δεν τολμάς να πας μπροστά υπό το φόβο της αποτυχίας. Όμως, αν δεν τολμήσεις, δεν μπορείς και να ξεφύγεις από την κατάσταση που βρίσκεσαι.

Η Shasha αστειεύεται ότι, αν και στην αρχή ένιωθε άσχημα αν δεν ξόδευε πολύ σοφά αυτά τα 1000 ευρώ, τελικά πήγε στα Zara κάποια στιγμή. Όμως, παρατηρεί ότι, όσο δεν είχε τα χρήματα να το κάνει, ήθελε να τα ξοδέψει τόσο πολύ! Τώρα που τα έχει, απλά τα αφήνει στην άκρη, ξέροντας ότι μπορεί να πάει στα Zara όποτε θέλει. Αν μπορείς να αγοράσεις κάτι, τότε δεν χρειάζεται απαραίτητα να το κάνεις κιόλας.

Για τη Shasha ήταν σημαντικό ότι στην Collectief Kapitaal είχε ένα πρόσωπο με το οποίο μπορούσε να μιλήσει και να έχει προσωπική επαφή, την Denise. Έκανε τη διαφορά ανάμεσα σε ένα απρόσωπο κρατικό ίδρυμα που μπορούσε να χορηγήσει λεφτά αλλά και να τα πάρει πίσω οποιαδήποτε στιγμή. Η Denise ξόρκιζε το φόβο αυτό και την έκανε να νιώθει ότι δεν πρόκειται για κρατικό χρήμα, το οποίο είναι όσο επικίνδυνο να αγγίξεις (σ.σ. Στην Ολλανδία τα προγράμματα κοινωνικής βοήθειας έχουν πολλές ρήτρες και ποινές σε περίπτωση μη συμμόρφωσης). Η Denise την βοηθούσε να μην νιώθει σαν εγκληματίας που παίρνει τα χρήματα αυτά, ακόμα κι αν τα δικαιούτο. Αλλά και η Shasha βοήθησε την Denise στις αρχές του προγράμματος να την καταλάβει καλύτερα αυτή και τις ανάγκες της.

Μέσα από τη διαδικασία αυτή έγινε εμφανές πόσο μεγάλο ρόλο παίζουν τα χρήματα στην κοινωνία. Πολλοί λένε ότι τα χρήματα δεν αγοράζουν την ευτυχία, αλλά τα χρήματα είναι παντού. Για παράδειγμα, όταν οι φίλοι της από το πανεπιστήμιο στέλνουν μήνυμα στη Shasha “πάμε για ποτό;”, η συγκυρία είναι πρωτίστως μία για να ενισχυθούν οι δεσμοί φιλίας. Όμως, υπάρχει η υπόνοια ότι, αν πας, πρέπει να αγοράσεις ποτό. Αν δεν σκοπεύεις να αγοράσεις ποτό, δεν πηγαίνεις, γιατί δεν θα ζητιανέψεις για ένα ποτό. Όμως, έτσι θα χάσεις την ευκαιρία να βρεθείς με τους συμμαθητές σου.

Επισημαίνει, επίσης, ότι το χρήμα επηρεάζει την αλληλεγγύη και το αίσθημα κοινότητας, γιατί ενισχύει τις σχέσεις εξουσίας. Μπορεί κάποιος να θέλει να βοηθήσει, όμως δεν αντιλαμβάνεται τις ίδιες του τις προθέσεις: αν σου ζητήσουν λεφτά στο δρόμο, με κάποια δικαιολογία, αμέσως προσπαθείς να σκεφτείς τους λάθος τρόπους που μπορεί να ξοδευτούν αυτά τα λεφτά. Το σωστό, όμως, είναι να αποφασίσεις να θέλεις να δώσεις τα χρήματα ή όχι· το τι θα κάνει μ’ αυτά αυτός που τα ζητάει δεν είναι δική σου υπόθεση. Η προκατάληψη αυτή υπάρχει σε όλους, ακόμα και στη Shasha, ακόμα και μετά από αυτά που πέρασε. Είναι τόσο ισχυρή η πεποίθηση στην κοινωνία ότι, όταν δίνεις λεφτά, νομίζεις ότι είσαι καλύτερος από αυτόν που τα παίρνει και, φυσικά, έχεις ισχύ πάνω του. Δεν αρκεί μόνο να μοιράσεις λεφτά, πρέπει να το κάνεις συνειδητά, χωρίς ψιλά γράμματα και αστερίσκους.

Πρέπει να εμπιστευτείς αυτόν που θα πάρει τα λεφτά και να εμπιστευτείς τον εαυτό σου ότι το κάνεις από αγάπη, ανθρωπιά και αλληλεγγύη. Όχι από μια θέση εξουσίας με στόχο να μειώσεις τον παραλήπτη ή να εξυψώσει τον εαυτό σου. Κι αυτός που παίρνει τα λεφτά πρέπει να πιστέψει ότι αυτός που τα δίνει το εννοεί αλλά και να είναι σε θέση να φανταστεί τον εαυτό του στον αντίποδα. Πρέπει η Shasha να μπορεί να φανταστεί ότι θα έδινε αυτή στην Denise 1000 ευρώ. Γιατί όλοι είναι ίσοι και όλοι είναι ευάλωτοι. Γιατί από τη μια στιγμή στην άλλη, η ζωή αλλάζει.

Κάπου εδώ, η συνέντευξη τελειώνει. Στα σχόλια, πολλοί επισημαίνουν ότι το παραπάνω δεν είναι ένα πείραμα ενιαίου βασικού εισοδήματος. Δεν είναι ούτε ενιαίο (μόνο πέντε άτομα το πήραν), ούτε βασικό (1000 ευρώ δεν φτάνουν για νοίκι στο Άμστερνταμ), ούτε μόνιμο (η Shasha ήξερε ότι θα το παίρνει μόνο για 8 μήνες). Όμως, αυτό είναι μάλλον λάθος του δημοσιογράφου. Στην ιστοσελίδα της Collectief Kapitaal δεν βρήκα αναφορά στο UBI.

Άλλη σωστή επισήμανση είναι ότι υπήρχε κι άλλο ένα κριτήριο για να πάρουν αυτοί οι πέντε βοήθεια: δεν έπρεπε να λαμβάνουν κρατικά επιδόματα, κι αυτό γιατί αυτό το επιπλέον εισόδημα θα ακύρωνε τα επιδόματα και θα περίπλεκε πάρα πολύ τη φορολογική και νομική τους κατάσταση.

Το όλο εγχείρημα χρειάστηκε δύο χρόνια να προετοιμαστεί. Στο τέλος του έτους η Collectief Kapitaal θα εκδόσει μια έκθεση με τα ευρήματά της.

Πηγή πρωτοτύπου (συνδρομητικό, στα Ολλανδικά): https://decorrespondent.nl/13444/wat-shasha-31-ervoer-na-8-maanden-basisinkomen-als-je-de-kans-krijgt-om-te-falen-kom-je-verder/

Με αγάπη από την ανοιξιάτικη Ουτρέχτη,

Γιώργος

(Φίλε Γιώργο, έκανες πολύ καλά που έγραψες αυτό το πολύ ουσιαστικό κείμενο, που μας αφορά σχεδόν όλους. Για όλους σχεδόν τους ανθρώπους υπάρχουν περίοδοι, όπως αυτή που βρέθηκε η Sasha. Εγώ, πάντως, βρέθηκα και ένιωσα το αδιέξοδο, ενώ έφτασα πολύ κοντά στο να πάρω μια απόφαση που θα με αρρώσταινε. Με έσωσε μια αναγνώστρια του μπλογκ. Γιώργο, είμαι βέβαιος πως το Βασικό Εισόδημα θα λύσει -αρχικά- το πρόβλημα της πείνας και της φτώχειας, ενώ θα κάνει τους ανθρώπους πιο ελεύθερους. Φυσικά, αναφέρομαι στο Βασικό Εισόδημα χωρίς προϋποθέσεις, για όλους τους κατοίκους του πλανήτη. Στο βιβλίο του “Ουτοπία για ρεαλιστές”, που έγινε best seller, ο Ρούτγκερ Μπρέγκμαν εξηγεί πολύ καλά ποια είναι η διαφορά του Βασικού Εισοδήματος από τα επιδόματα, και γιατί τα χρήματα πρέπει να δίνονται απευθείας σε όλους τους πολίτες, χωρίς προϋποθέσεις και εξηγήσεις. Βέβαια, θα πρέπει να το απαιτήσουν και οι πολίτες -ώστε να είναι αξιοπρεπές-, γιατί προβλέπω να δίνουν το Βασικό Εισόδημα οι κυβερνήσεις, επειδή δεν θα γίνεται αλλιώς. Να είσαι καλά. Την αγάπη μου.)

Το pitsirikos.net χρειάζεται τη βοήθειά σου

Στήριξε οικονομικά το pitsirikos.net, αν θεωρείς πως καλό είναι να υπάρχουν στην Ελλάδα και κάποιες φωνές που δεν δουλεύουν για τον Μαρινάκη, τον Αλαφούζο, τον Σαββίδη και τα άλλα παιδιά, οπότε μπορεί να διαβάσεις ή να ακούσεις κάτι διαφορετικό από αυτό που συμφέρει τους ολιγάρχες. Οι τρόποι στήριξης εδώ.

H αναδημοσίευση των κειμένων του pitsirikos.net επιτρέπεται μόνο κατόπιν άδειας. Επικοινωνήστε στο pitsiriko@gmail.com.