Η τυραννία του ρολογιού

Αγαπημένε μου Πιτσιρίκο,
Για τα δύο τρίτα των δισεκατομμυρίων αυτού του πλανήτη, η ερώτηση “γιατί να δουλεύει κανείς;”, είναι μία ρητορική ερώτηση.

Στην Δύση είναι μια άλλη ιστορία. Στις δυτικές κοινωνίες, ένα τεράστιο κομμάτι των θέσεων εργασίας, των υπηρεσιών και των βιομηχανιών θα μπορούσαν κάλλιστα να ακυρωθούν, χωρίς αυτό να σημαίνει απαραίτητα την πτώση του βιοτικού μας επιπέδου.

Για τους άπιστους εκεί έξω, η πραγματική ερώτηση θα έπρεπε να είναι “τι είναι αυτό που θα διατάρασσε την ζωή μας περισσότερο, μία απεργία των αγροτών, των εργαζομένων στα μέσα μαζικής μεταφοράς και του προσωπικού καθαριότητας, ή μία απεργία των χρηματιστών, των ασφαλιστών, των τραπεζιτών, των τηλεπαρουσιαστών, των δημοσιοσχετιστών, των επικοινωνιολόγων και των διαφημιστών;”

Αυτή είναι μια επίσης ρητορική ερώτηση.

Η αλήθεια είναι, ότι, εξαιτίας της ανάπτυξης της τεχνολογίας και των αυτοματισμών, ένα τεράστιο κομμάτι της βιομηχανικής παραγωγής έχει παραγκωνιστεί πλήρως, δίνοντας την θέση του σε μορφές εργασίας οι οποίες ουδεμία σχέση έχουν με τον υλικό κόσμο, ή με τους ανθρώπους, αλλά έχουν τεράστια σχέση με την απληστία και τον πόλεμο, την μιζέρια των δύο τρίτων του πλανήτη, καθώς επίσης και με το να κρατηθεί ένα τεράστιο μέρος της κοινωνίας απασχολημένο με κάθε κόστος, και φρόνιμο.

Και από κει που η υπόσχεση της τεχνολογίας ήταν πάντοτε να απαλλάξει τον άνθρωπο από την εργασία, η απληστία των καπιταλιστών έχει δημιουργήσει μια κοινωνία, όπου, όσο αναπτύσσεται η τεχνολογία, τόσο περισσότερο χρειάζεται να δουλεύουμε.

Και η ζωή μπορεί να μας προσπερνάει, αλλά δεν βαριέσαι, από ανάπτυξη πάμε μπόμπα.

Οι περισσότεροι άνθρωποι στις δυτικές κοινωνίες βρίσκονται λοιπόν στη δυσάρεστη θέση να απασχολούνται σε εργασίες τις οποίες γνωρίζουν ότι είναι παντελώς άχρηστες, τόσο για τους ίδιους όσο και για το κοινωνικό σύνολο.

Την δεκαετία του ‘30, ένας από τους μεγαλύτερους οικονομολόγους του 20ού αιώνα, ο John Maynard Keynes, είχε προβλέψει ότι χώρες με τεχνολογική υπεροχή του επιπέδου που ήταν τότε οι Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής και η Μεγάλη Βρετανία, θα μπορούσαν μέχρι το τέλος του αιώνα να δημιουργήσουν τις συνθήκες ώστε να μη χρειάζεται να δουλεύουν οι εργαζόμενοι πάνω από 15 ώρες την εβδομάδα. Αν κοιτάξει κανείς το θέμα αυτό με τεχνολογικούς όρους, θα ήταν εύκολο να συμπεράνει ότι είμαστε παραπάνω από ικανοί να το καταφέρουμε αυτό την σήμερον ημέρα.

Το μόνο εμπόδιο που μας σταματά, είναι τα κέρδη των πλουσίων.

Παρ’ όλα αυτά, ο Keynes φαίνεται να έπεσε τελείως έξω, γιατί, σε αντίθεση με τις προβλέψεις του, στο ενδιάμεσο οι ιδιοκτήτες κεφαλαίου χρησιμοποίησαν όλη τους τη δημιουργικότητα, την εξουσία και την πολιτική τους επιρροή, για να μας αναγκάσουν να δουλεύουμε ακόμα περισσότερο. Για να το καταφέρουν αυτό, χρειάστηκε να δημιουργήσουν εκατοντάδες χιλιάδες θέσεις εργασίας οι οποίες στην ουσία είναι για εμάς και για την κοινωνία παντελώς άχρηστες, αλλά οι οποίες τους εξασφαλίζουν τεράστια κέρδη, όσο μας βυθίζουν ακόμα περισσότερο στην εργασιακή ανασφάλεια, το χρέος, την κόπωση της υπερεργασίας, και την κατάθλιψη.

Και έτσι, τεράστια κομμάτια του πληθυσμού της Δύσης σπαταλούν την ζωή τους απασχολούμενοι σε δραστηριότητες τις οποίες, αν τους ρωτήσει κανείς, θα σου απαντούσαν ότι, ακόμα και αν δεν τις έκαναν, δεν θα άλλαζε τίποτα στην κοινωνία, παρά μόνο τα κέρδη του αφεντικού και η ικανότητά τους να πληρώνουν λογαριασμούς ώστε να διατηρούν το δικαίωμά τους στο να μην πεινάνε και να μην τους πετάξουν στον δρόμο.

Και αυτό, το ονομάζουμε δημοκρατία. Υπέροχα.

Φυσικά, η ηθική και πνευματική ζημιά ως αποτέλεσμα αυτής της κατάστασης είναι για όλους μας τεράστια. Είναι μία πληγή που φαγουρίζει συνεχώς την συλλογική μας ψυχή. Αλλά, παρ’ όλα αυτά, κανείς δεν φαίνεται να θέλει να το συζητήσει.

“Και τι να κάνουμε, ρε φίλε;”

“Τίποτα δικέ μου. Ό,τι έκανες και χθες. Μια χαρά θα πάει.”

Στην εποχή του metoo, οι φεμινίστριες και οι φεμινιστές μονοπωλούν τον διάλογο της ισότητας σε σημαντικά θέματα μεν, όπως η παρενόχληση, η κακοποιητική συμπεριφορά και η εργασιακή ισότητα, αλλά ξεχνούν συστηματικά να αναφερθούν στις δισεκατομμύρια ώρες απλήρωτης εργασίας που χρειάζονται για να διατηρηθεί η ζωή.

Τα πάντα, από την φροντίδα των παιδιών και των γηραιότερων, την καθαριότητα, την νοικοκυρική, και γενικότερα την εργασία που ιστορικά ήταν αποκλειστικά καθήκον των γυναικών. Απλήρωτη εργασία, την οποία πολλοί οικονομολόγοι εκτιμούν ότι σήμερα υπερβαίνει τα 10 τρισεκατομμύρια δολάρια κάθε χρόνο, παγκοσμίως.

Ναι, τρισεκατομμύρια.

Βέβαια, κανείς τους δεν βγαίνει στα παράθυρα να πει ότι οι μόνοι που δουλεύουν χωρίς να πληρώνονται είναι οι εθελοντές και οι σκλάβοι, και ότι οι γυναίκες δεν είναι τίποτα από τα δύο. Μάλλον φοβούνται μην τους περάσουν για αναρχικούς.

Καμία τεχνολογική ανάπτυξη δεν θα μπορούσε να υπάρξει, καμία βιομηχανική παραγωγή δεν θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί, μάλιστα, αν το καλοσκεφτεί κανείς, η οικονομία ολόκληρη θα κατέρρεε, αν ξαφνικά οι γυναίκες αποφάσιζαν να σταματήσουν να δουλεύουν για το τίποτα.

Η προσφορά τους αυτή έδωσε την δυνατότητα στην τάξη των ιδιοκτητών κεφαλαίου να δημιουργήσουν τις οικονομικές συνθήκες που υπερέβαιναν την άμεση σχέση εργασίας-κεφαλαίου, αφού είναι εύκολο να φανταστεί κανείς κάποιους εργάτες να σταματούν να δουλεύουν τα μηχανήματα ενός εργοστασίου, κάποιους υπαλλήλους ενός γραφείου να σταματούν να δουλεύουν τα πλήκτρα των υπολογιστών, αλλά είναι αδιανόητο να φανταστεί κανείς τις γυναίκες να σταματούν να μαγειρεύουν, να καθαρίζουν, να πλένουν, να φροντίζουν τους γηραιότερους, τους αρρώστους, και να διαπαιδαγωγούν τα παιδιά.

Κάτι τέτοιο, άλλωστε, ενώ θα ήταν απάνθρωπο να γίνει από την πλευρά των γυναικών, φαίνεται να μην θεωρείται καθόλου απάνθρωπο για τους καπιταλιστές να συνεχίζουν να εκμεταλλεύονται.

Είναι επιτακτική ανάγκη να φανταστούμε έναν καλύτερο κόσμο από αυτόν τον παραλογισμό που βιώνουμε καθημερινά. Αν με ρωτούσε κάποιος να δώσω μία απάντηση, μία λύση σε αυτό το πρόβλημα, αυτή θα ήταν η ολοκληρωτική αυτοματοποιηση και η δημιουργία ενός κομμουνισμού…της πολυτελείας.

Αυτό σημαίνει την πλήρη αυτοματοποίηση οποιασδήποτε εργασίας μπορεί να αυτοματοποιηθεί, και την κοινή ιδιοκτησία της αυτοματοποιημένης αυτής εργασίας.

Και μπορεί το Ενιαίο Βασικό Εισόδημα να θεωρείται μία υπερβολή από πολλούς, ή μια ουτοπία για τις ήδη πλούσιες και ακριβές ζωές του δυτικού κόσμου, αλλά με μόλις 2 δολάρια την ημέρα παραπάνω τα δύο τρίτα του παγκόσμιου πληθυσμού θα μπορούσαν να απαλλαγούν για πάντα από την ακραία φτώχεια.

Αυτό, δεν είναι καθόλου ουτοπία. Είναι επιτακτική ανάγκη, και εύκολα πραγματοποιήσιμο.

Και για όσους φίλους αυτό δεν είναι αρκετό, όπως και για μένα, θα μπορούσαμε να μπήξουμε το μαχαίρι ακόμα πιο βαθιά στο κόκκαλο του καπιταλιστή με την αναδιανομή της ιδιωτικής γης, του χρόνου, και των πόρων που έχουν υφαρπαγεί από τους ιδιοκτήτες κεφαλαίου μέσω της αποικιοκρατίας, του παγκοσμιοποιημένου νεοφιλελεύθερου καπιταλισμού, και της σκλαβιάς.

Είναι πασιφανές ότι υπάρχει μία τρομερή αφθονία αγαθών και πλούτου που είναι αρκετός για όλους μας, αν διαμοιραζόταν με βάση τις ανάγκες μας, παρά με την ικανότητά μας να εκμεταλλευόμαστε ο ένας τον άλλον.

Είναι εύκολο για μένα να φανταστώ, αλλά ταυτόχρονα πολύ δύσκολο να σκεφτώ τον τρόπο που θα οδηγούσε σε έναν κόσμο όπου οι άνθρωποι δεν θα χρειαζόταν να πουλούν την εργασία τους σε πλούσιους και παχουλούς καπιταλιστές και “αυτοδημιούργητους” απατεώνες, έναν κόσμο χωρίς τις βάναυσες και άχρηστες μισθωτές εργασίες μας, ακόμα και έναν κόσμο χωρίς χρήμα –τουλάχιστον όχι όπως το αντιλαμβανόμαστε σήμερα– και την αντικατάσταση αυτού του σάπιου, ηλίθιου, και παράλογου κόσμου με έναν κόσμο όπου θα μπορούσαμε να απολαύσουμε την ανθρώπινη δραστηριότητα πέρα από την λογική του κέρδους, όπου θα μπορούσαμε να εξερευνήσουμε εκ βαθέων την ανθρώπινη δημιουργικότητα, τις δυνάμεις μας, τις ικανότητες μας, και τον εσωτερικό μας κόσμο.

Η μισθωτή εργασία μας δένει χειροπόδαρα σε επαναλαμβανόμενες δραστηριότητες και ανούσιους ρόλους, αλλά αν μπορούσαμε να κατευθύνουμε αυτή την δύναμη σε δραστηριότητες που διατηρούσαν τη ζωή, παρά τα κέρδη των πλουσίων, τότε δεν θα ήταν καθόλου δύσκολο να φανταστεί κανείς έναν κόσμο όπου θα μπορούσαμε να εξερευνήσουμε πραγματικά την ικανότητά μας να ζούμε μαζί αρμονικά.

Όπως είπε και ο αγαπημένος μου Bertrand Russell στο καταπληκτικό του έργο “Επαινώντας την Τεμπελιά”, το οποίο είχε δημοσιευθεί το 1932, “η ηθική της εργασίας είναι ηθική των σκλάβων, και ο σύγχρονος κόσμος δεν έχει ανάγκη από σκλαβιά”.

Η τεμπελιά του Russell δεν ήταν φυσικά το να κοιτάμε το ταβάνι –αν και αυτό θα είχε πολλά περισσότερα οφέλη από τις δουλειές που κάνουμε σε καθημερινή βάση–, αλλά το να απαλλαγούμε από την άχρηστη μισθωτή εργασία.

Ο ιδιοφυής μαθηματικός και φιλόσοφος θεωρούσε πως είναι κάτι παραπάνω από δυνατό να δημιουργήσουμε μία κοινωνία όπου μόλις ένα πολύ μικρό κομμάτι της ημέρας μας θα απασχολούνταν από την απαραίτητη εργασία που χρειάζεται για να διατηρηθεί μια κοινωνία ελεύθερων ανθρώπων, οδηγώντας έτσι σε ένα κόσμο όπου θα υπερίσχυε η ευτυχία και η χαρά της ζωής, η οποία θα αντικαθιστούσε τα σπασμένα μας νεύρα, την κούραση, και την δυσπεψία μας.

Θεωρούσε παραπάνω από δυνατό την δημιουργία ενός κόσμου όπου άνδρες, γυναίκες και παιδιά θα είχαν τη δυνατότητα, την ευκαιρία για μια χαρούμενη ζωή, και εξαιτίας αυτής της χαράς, θα μπορούσαν να δημιουργήσουν τις κατάλληλες συνθήκες για μία κοινωνία με περισσότερη καλοσύνη, λιγότερες διακρίσεις, λιγότερη καχυποψία, και λιγότερο φόβο.

Δυστυχώς, ένα από τα μεγάλα εμπόδια για την πραγματοποίηση αυτού του ονείρου είναι οι ίδιοι οι εχθροί του καπιταλισμού, η Αριστερά. Ακόμα και η ριζοσπαστική αριστερά της αναρχίας φαίνεται να ξέχασε ότι ο αγώνας για τον σοσιαλισμό δεν είναι ο αγώνας για καλύτερους μισθούς, καλύτερα τεχνολογικά επιτεύγματα και πλήρη απασχόληση. Είναι ο αγώνας για την ελευθερία του καθενός μας να διαθέσει τον χρόνο της ζωής του όπως θέλει ο ίδιος.

Η χειραφέτηση δεν είναι αποτέλεσμα της καταναγκαστικής εργασίας, αλλά της δυνατότητάς μας να απαλλαγούμε από κάθε κοινωνικό καταναγκασμό.

Γιατί ο χρόνος δεν είναι λεφτά. Ο χρόνος είναι η ζωή μας. Και για να καταφέρουμε κάποτε να απαλλαγούμε από τον σύγχρονο παραλογισμό του σύγχρονου καπιταλιστικού συστήματος, αυτό σημαίνει ότι θα πρέπει κάποια στιγμή να καταφέρουμε να βρούμε την δύναμη και το θάρρος να σπάσουμε επιτέλους την τυραννία του μεγάλου μας αφέντη, του ρολογιού.

Από μια άλλη μακρινή ερημιά του κόσμου, με αγάπη,

Κώστας

(Φίλε Κώστα, πολλοί είχαν προβλέψει πως τον 21ο αιώνα, οι άνθρωποι -στις δυτικές χώρες τουλάχιστον- δεν θα χρειαζόταν να δουλεύουν πάνω από 15 ώρες την εβδομάδα. Και πράγματι, δεν χρειάζεται. Αντί να συμβεί όμως αυτό, όλοι δουλεύουν περισσότερες ώρες -τώρα δουλεύουν και από τα κινητά ακόμα περισσότερες ώρες, χωρίς να το αντιλαμβάνονται-, ενώ δουλεύουν πια και οι γυναίκες, που ήθελαν κι αυτές να γίνουν δούλες σαν τους άνδρες, γιατί όλοι πρέπει να έχουμε το “δικαίωμα” στη σκλαβιά. Δεν ξέρω πώς κατάφεραν να πείσουν τόσα δισεκατομμύρια ανθρώπους πως η δουλειά είναι καλό πράγμα, ενώ οι ίδιοι δεν δουλεύουν. Κώστα, τα έχει γράψει υπέροχα και απλά ο Ρούτγκερ Μπρέγκμαν στο “Ουτοπία για ρεαλιστές”. Μπορεί ο Μπρέγκμαν να μην έχει το τεράστιο και πρωτοποριακό μυαλό του Μπέρτραντ Ράσελ -αξίζει κάποιος να διαβάσει όλα τα βιβλία του- αλλά εξηγεί με πολύ δυνατά παραδείγματα και ιστορικές αναφορές ποιοι πρέπει να είναι σήμερα οι στόχοι της ανθρωπότητας. Είναι εξαιρετικές οι αναφορές του στην απεργία των υπαλλήλων καθαριότητας στη Νέα Υόρκη, σε σύγκριση με την απεργία των τραπεζικών υπαλλήλων στην Ιρλανδία, και το τι συνέπειες είχε η κάθε απεργία στις ζωές των ανθρώπων. Ναι, τα σκουπίδια είναι σημαντικότερα από τις τράπεζες. Είναι ντροπή να υπάρχει φτώχεια και πείνα σήμερα, γιατί έχουμε πια στα χέρια μας όλα τα εργαλεία για να μη συμβαίνει αυτό. Λείπει μόνο η απόφαση. Αν υπάρξει η απόφαση, αύριο το πρωί δεν θα υπάρχει πείνα πουθενά στον πλανήτη. Να είσαι καλά. Την αγάπη μου.)

Το pitsirikos.net χρειάζεται τη βοήθειά σου

Στήριξε οικονομικά το pitsirikos.net, αν θεωρείς πως καλό είναι να υπάρχουν στην Ελλάδα και κάποιες φωνές που δεν δουλεύουν για τον Μαρινάκη, τον Αλαφούζο, τον Σαββίδη και τα άλλα παιδιά, οπότε μπορεί να διαβάσεις ή να ακούσεις κάτι διαφορετικό από αυτό που συμφέρει τους ολιγάρχες. Οι τρόποι στήριξης εδώ.

H αναδημοσίευση των κειμένων του pitsirikos.net επιτρέπεται μόνο κατόπιν άδειας. Επικοινωνήστε στο pitsiriko@gmail.com.