Αγάπη ή Μίσος;

Που λες, Πιτσιρίκο, είδα χτες μια ταινία του Spike Lee, το “Do the Right Thing”, του 1989, ελληνική απόδοση “Κάνε το Σωστό”. Ξεκίνησα να σου γράψω γι’ αυτήν, αλλά με έπιασε λογοδιάρροια και το άφησα για απόψε. Η ταινία έχει να κάνει με τη ζέστη. Τη ζέστη στα σπίτια μας; Τη ζέστη στους δρόμους; Τη ζέστη στα μυαλά μας; Όπως το πάρει κανείς, πάντως σίγουρα την αφόρητη ζέστη, αυτή που δε δείχνει να υποχωρεί και που κάνει τους ανθρώπους να συμπεριφέρονται όλο και πιο αλλόκοτα.

Ο Σπάικ Λι είναι ιδιάζουσα περίπτωση σκηνοθέτη. Έχει ασχοληθεί με διάφορα πράματα· για παράδειγμα, εκτός από ταινίες, έχει κάνει τη σκηνοθεσία σε πολλά video clip. Γενικά, απ’ ό,τι έχω καταλάβει, δεν είναι από τους ανθρώπους που βάζουν κώλo κάτω.

Τη συγκεκριμένη ταινία την έκανε σχετικά πιτσιρικάς. Φαίνεται ότι είναι πρωτόλεια, δεν έχει σαφή ειρμό και ρυθμό, έχει περισσότερο τη φιλοσοφία “να μαζευτούμε 5 φίλοι να κάνουμε κάτι και να περάσουμε καλά”.

Οι διάλογοι είναι αυτοσχεδιαστικοί σε μεγάλο βαθμό, και υπάρχει μια διάχυτη αίσθηση πως κάθε σκηνή -εκτός βέβαια από την αρχική- γυριζόταν μόνο μια φορά και τέρμα. Όπως και να ‘χει, η ταινία είχε κανονική παραγωγή, budget κλπ.

Παρ’ όλη τη φαινομενική χαλαρότητα στο πώς κυλάει το έργο, όλοι οι ηθοποιοί “ιδρώνουν τη φανέλα”, ενώ η παρουσίαση των γεγονότων μέσω της αλληλεπίδρασης του σκηνικού με την κίνηση της κάμερας δίνει μια πινελιά μαγείας σε αυτό που δέχεται ο θεατής. Η χρήση της -υπέροχης- μουσικής, με έμφαση στη μαύρη δισκογραφία, αν και είναι συνεχόμενη, δείχνει σαν να είναι ενσωματωμένη στους ρυθμούς της γειτονιάς και γι’ αυτό δεν ξενίζει. Η ύπαρξη του community radio βοηθάει σε αυτό.

Η ταινία παρουσιάζει με χαλαρό τρόπο τη ζωή σε μια γειτονιά του Μπρούκλιν που βυθίζεται σε κύμα καύσωνα.

Οι σχέσεις των ανθρώπων απεικονίζονται με βάση τη φυλή, το φύλο, την ηλικία, τα διάφορα στιλ. Ανήκουν όλοι περίπου στην ίδια τάξη, στην από κάτω. Προστριβές που υποβόσκουν βγαίνουν συνέχεια στην επιφάνεια, καθώς η αύξηση της θερμοκρασίας κάνει τα μόρια να δονούνται ολοένα και πιο βίαια. Όλοι παρουσιάζονται ηθελημένα ή άθελα εγκλωβισμένοι στα σαφή όρια της γειτονιάς τους, όπως το νερό στη χύτρα.

Η έναρξη της ταινίας είναι από τις πιο δυνατές που έχω δει. Μπορεί κάποιος να βαρεθεί την υπόλοιπη ταινία, αλλά πρέπει οπωσδήποτε στην αρχή να βάλει τον ήχο στο τέρμα και να απολαύσει την αφιονισμένη μαινάδα που χτυπιέται στο ρυθμό του “Fight the Power”. Η σκηνή αποτελεί προϊόν κακοποίησης, αφού ο Λι βασάνισε για πάρτη μας την κοπέλα επί 8 συνεχόμενες ώρες για να φτιάξει ένα κλιπάκι 4-παρά-κάτι λεπτών. Το μίσος στο βλέμμα της ηθοποιού για το σκηνοθέτη της, υπό τους ήχους των Public Enemy, είναι αυτό που λείπει από όλους μας για οτιδήποτε μας καταπιέζει.

Ο Λι έχει ασχοληθεί πολύ με το φυλετικό πρόβλημα στις ΗΠΑ, πολλές ταινίες του έχουν να κάνουν με αυτό. Έτσι και σε αυτήν, προσπαθεί να σκιαγραφήσει το πώς αντιμετωπίζεται η διαφορετικότητα από τα υποκείμενα που δεν έχουν ικανό λόγο στη διαμόρφωση της ζωής τους.

Οι χαρακτήρες του δείχνουν να έχουν χαρακτηριστικά της αφήγησης του Μπρεχτ, δηλαδή ο καθένας τους εκφράζεται σαν καρικατούρα και εκπροσωπεί μια ολόκληρη κατηγορία ανθρώπων, αντί να λειτουργεί σε ατομικό επίπεδο. Ο Λι δεν αφήνει καμιά ασάφεια για το πόσο υπαρκτός και καταστροφικός είναι ο ρατσισμός στην Αμερική, στο τέλος αφιερώνει την ταινία στις οικογένειες δολοφονημένων μαύρων.

Παρ’ όλα αυτά, δε φαίνεται να παίρνει κάποια καθολική θέση για το θέμα της βίας ως απάντηση στο ρατσισμό. Ίσως γιατί στο παραπλανητικό ερώτημα “είσαι υπέρ ή κατά της βίας;” απαντάει με την ερώτηση “της βίας ενάντια σε ποιους;”. Έτσι εκλαμβάνω και την παράθεση στο τέλος δυο “αντιφατικών” κειμένων από τα δύο σημαντικότερα σύμβολα του μαύρου κινήματος:

“Η βία ως τρόπος για την επίτευξη φυλετικής δικαιοσύνης είναι και άσκοπη και ανήθικη. Είναι άσκοπη, γιατί πρόκειται για μια φθίνουσα σπείρα που τελειώνει με την καταστροφή για όλους. Ο παλιός νόμος του “οφθαλμός αντί οφθαλμού” μάς αφήνει όλους τυφλούς. Είναι ανήθικη, γιατί επιζητά τον εξευτελισμό του αντιπάλου, αντί για την κατάκτηση της κατανόησής του· επιζητά να διαλύσει, αντί να μεταβάλει. Η βία είναι ανήθικη, γιατί ευδοκιμεί στο μίσος και όχι στην αγάπη. Καταστρέφει την κοινότητα και καθιστά την αδελφοσύνη αδύνατη. Αφήνει την κοινωνία να μονολογεί, αντί να συζητά. Η βία καταλήγει στην αυτοεξόντωση. Δημιουργεί πίκρα στους επιζήσαντες και βαρβαρότητα στους καταστροφείς.”
Martin Luther King, Jr.

“Πιστεύω πως υπάρχουν πολλοί καλοί άνθρωποι στην Αμερική, αλλά υπάρχουν και πολλοί κακοί άνθρωποι στην Αμερική, και οι κακοί είναι αυτοί που μοιάζει να έχουν όλη τη δύναμη και να είναι στις θέσεις αυτές όπου μπορούν να μπλοκάρουν τα πράγματα που εσύ κι εγώ χρειαζόμαστε. Καθώς αυτή είναι η κατάσταση, εσύ κι εγώ πρέπει να διατηρήσουμε το δικαίωμα να κάνουμε ό,τι είναι απαραίτητο για να φέρουμε ένα τέλος σ’ αυτή την κατάσταση, και αυτό δε σημαίνει ότι συνηγορώ υπέρ της βίας, αλλά την ίδια στιγμή δεν είμαι και εναντίον της χρήσης της σε αυτοάμυνα. Δεν το ονομάζω καν βία, όταν πρόκειται για αυτοάμυνα, το αποκαλώ νοημοσύνη.”
Malcolm X

Κώστας από το Μπρούκλιν

(Αγαπητέ Κώστα, την έχω δει την ταινία πριν από πολλά χρόνια, οπότε να την ξαναδώ. Όσο για τη βία, είναι παντού, είτε την καταδικάζει κάποιος, είτε όχι. Και η πιο άγρια βία είναι η βία της αδιαφορίας. Και αυτή τη βία της αδιαφορίας δεν την καταδικάζει κανείς. Σήμερα παρακολουθούμε τη γενοκτονία των Παλαιστινίων με αδιαφορία. Η βία της αδιαφορίας. Να είσαι καλά. Την αγάπη μου.)

Το pitsirikos.net χρειάζεται τη βοήθειά σου

Στήριξε οικονομικά το pitsirikos.net, αν θεωρείς πως καλό είναι να υπάρχουν στην Ελλάδα και κάποιες φωνές που δεν δουλεύουν για τον Μαρινάκη, τον Αλαφούζο, τον Σαββίδη και τα άλλα παιδιά, οπότε μπορεί να διαβάσεις ή να ακούσεις κάτι διαφορετικό από αυτό που συμφέρει τους ολιγάρχες. Οι τρόποι στήριξης εδώ.

H αναδημοσίευση των κειμένων του pitsirikos.net επιτρέπεται μόνο κατόπιν άδειας. Επικοινωνήστε στο pitsiriko@gmail.com.