Ήταν η ωραία Ελένη …άνθρωπος;
Αγαπητέ πιτσιρίκο
σε παρακολουθώ χρόνια και σου στέλνω πρώτη φορά κείμενό μου. Το έχω ανεβάσει στο δικό μου μπλογκ που το έχω να ξεθυμαίνω όταν χτυπάει η βαλβίδα κόκκινο.
Θα ήθελα να σε ενοχλήσω εσένα και τους αναγνώστες σου με τις σκέψεις μου για το θέμα που ξεσήκωσε πολύ φωνή πάλι καθώς θεωρείται ανεπίτρεπτο μια μαύρη ηθοποιός να παίξει την ωραία Ελένη στην Οδύσσεια:
Ήταν η ωραία Ελένη… άνθρωπος;
Δεν έχει επιβεβαιωθεί καν η πληροφορία ότι η Λουπίτα Νιόνγκο (Lupita Nyong’o) θα υποδυθεί την Ωραία Ελένη στην Οδύσσεια του Νόλαν (όχι του Ομήρου) και έχει ξεσπάσει επανάσταση στα κοινωνικά μέσα δικτύωσης. Παρατηρείται μια έντονη κριτική, η οποία στρέφεται κυρίως κατά της λεγόμενης «woke ατζέντας», η οποία θεωρείται ότι καταστρέφει την ψευδαίσθηση μιας φυλετικής ανωτερότητας. Ωστόσο, δεν υφίσταται καμία οργανωμένη «woke ατζέντα». Είναι ένας θολός όρος που χρησιμοποιείται για να καθορίζει ως εχθρό όποιον επιθυμούμε κάθε φορά. Έτσι, όποια κοινωνικοπολιτική θέση δεν μας αρέσει, τη βαφτίζουμε woke και της επιτιθέμεθα με μένος.
Ας πάμε, όμως, στο προκείμενο. Οι αντιδράσεις εστιάζουν στο ότι η Ωραία Ελένη δεν ήταν μαύρη και άρα διαστρεβλώνεται η ιστορία. Είναι απαραίτητο, όμως, να διευκρινιστεί ότι η Ωραία Ελένη ΔΕΝ ήταν υπαρκτό πρόσωπο. Ο Τρωικός πόλεμος μάλλον βασίζεται σε πραγματικό γεγονός που συνέβη περί το 1300 π.Χ.(Ύστερη Εποχή του Χαλκού). Στο μυθιστόρημά μου «Στις πύλες του Άδη» αναφέρω κάποια στοιχεία που το στηρίζουν ως γεγονός. Οι Χετταίοι όντως είχαν διαμαρτυρηθεί στον ηγέτη των Αχιγιάβα (Αχαιοί) (επιστολή Manapa-Tarhunta ή Tawagalawa) για τις παράλιες επιδρομές του αδελφού του (Αγαμέμνων – Μενέλαος;). Υπάρχει αιγυπτιακή πλάκα που το αναφέρει. Επίσης, η επίθεση των λαών της θάλασσας στην Αίγυπτο που αναφέρεται σε αιγυπτιακές ιστορικές αναφορές(επιγραφές του Medinet Habu του Ραμσή Γ’, Στήλη του Μερνεπτά), καταγράφεται και στην Οδύσσεια (εξιστορείται στον Τηλέμαχο, όταν αυτός πάει στην Σπάρτη ψάχνοντας για την τύχη του Οδυσσέα).
Τα έπη δημιουργούνται περίπου το 700 π.Χ., δηλαδή 500-600 χρόνια μετά τα ιστορικά γεγονότα, και αποτελούν μυθοπλασία. Είναι ποιήματα για τέρψη, αναψυχή, καθοδήγηση και διδασκαλία. Γι’ αυτό περιλαμβάνουν συνεχείς παρεμβάσεις των θεϊκών δυνάμεων. Μάλιστα, η βασική αιτία του πολέμου ήταν οι ίδιοι οι θεοί, αφού η Αφροδίτη έδωσε ως έπαθλο στον Πάρη την ωραιότερη γυναίκα στον κόσμο, με αντάλλαγμα το μήλο της Έριδος. Στον μύθο, η Έρις, η θεότητα της διχόνοιας, δεν εκλήθη στους γάμους του Πηλέα και της Θέτιδος (των γονέων του Αχιλλέα) και για εκδίκηση άφησε ένα χρυσό μήλο με τη χάραξη «τῇ καλλίστῃ». Στη διαμάχη που ξέσπασε μεταξύ Ήρας, Αθηνάς και Αφροδίτης, επιλέχθηκε ως κριτής ο Πάρης.
Η ουσία είναι ότι η επίκληση της ιστοριομυθολογικής ακρίβειας είναι προσχηματική. Αν υπήρχε πραγματική ευαισθησία, θα είχε εκδηλωθεί, όταν στην ταινία «300» ο Ξέρξης εμφανιζόταν ως μια ανδρόγυνη, γιγάντια φιγούρα, οι Έφοροι ως μια κάστα λεπρών γερόντων που χρηματίστηκε από τους Πέρσες και η βασίλισσα Γόργω εξαναγκαζόταν σε συνεύρεση για να σταλούν ενισχύσεις. Επίσης, δεν υπήρξαν διαμαρτυρίες όταν ο Εφιάλτης παρουσιάστηκε ως Λακεδαιμόνιος γκροτέσκα φιγούρα, ούτε για την εμφάνιση ρινόκερων, βομβών και τεράτων στην οθόνη. Εκεί η ακρίβεια δεν θεωρήθηκε σημαντική, διότι το αποτέλεσμα κολάκευε μια συγκεκριμένη αντίληψη περί πολεμικής αρετής.
Την ίδια την «πολεμική αρετή» την καταβαραθρώνει ο ίδιος ο Όμηρος. Όταν ο Οδυσσέας συναντά στον Άδη τον Αχιλλέα, τον μεγαλύτερο πολεμιστή, η απάντηση του τελευταίου είναι ισοπεδωτική: «Καλύτερα δούλος σε φτωχό αφέντη παρά βασιλιάς στον Άδη».
Η μελέτη των αρχαίων τραγωδιών και των φιλοσοφικών κειμένων καταδεικνύει ότι τα έργα που άντεξαν στον χρόνο εξέφραζαν πανανθρώπινες αξίες. Υπάρχει μία μόνο φυλή στο ανθρώπινο είδος: η ανθρώπινη φυλή. Ο ήρωας της τραγωδίας είναι ο άνθρωπος που συνειδητοποιεί την ύπαρξή του και το αναπόφευκτο τέλος της. Αυτή η δεινή πραγματικότητα δημιουργεί την τραγικότητα του ανθρώπου, ανεξαρτήτως καταγωγής ή χρώματος δέρματος.
Όσοι ισχυρίζονται ότι διαστρεβλώνεται η ιστορία, σφάλλουν και αμφιβάλλω αν τα έχουν καν διαβάσει. Προσωπικά, έχω διαβάσει τουλάχιστον τρεις φορές τα έπη και επιπλέον 4-5 βιβλία με αναλύσεις πάνω σε αυτά (κυρίως του Μαρωνίτη) και αυτό που καταλαβαίνω είναι ότι αυτού του μεγέθους τα έργα μιλάνε για τον άνθρωπο. όχι τον λευκό άνθρωπο, όχι τον Έλληνα. Για τον άνθρωπο. Γι’ αυτό είναι τεράστιας αξίας και αντέχουν στον χρόνο.
«Αυτός ο οικουμενισμός επιβεβαιώνεται και από την ιστορική στάση των Ελλήνων απέναντι στους αντιπάλους τους. Μετά τη νίκη εναντίον των Περσών, οι Έλληνες δεν θεωρούσαν εαυτούς φυλετικά ανώτερους. Στην τραγωδία “Πέρσαι” του Αισχύλου, ο ποιητής αντιμετωπίζει τον ηττημένο εχθρό με βαθιά αξιοπρέπεια και ενσυναίσθηση, εστιάζοντας στην κοινή ανθρώπινη μοίρα της ύβρεως και της πτώσης και όχι σε εθνικούς χλευασμούς. Αντίστοιχα, τα γραπτά του Ξενοφώντα, όπως η “Κύρου Παιδεία”, καταδεικνύουν έναν βαθύ σεβασμό για τον περσικό πολιτισμό, την εκπαίδευση και τη διοίκησή τους. Οι Έλληνες αντιλαμβάνονταν ότι βρίσκονταν σε πόλεμο με μια διαφορετική αυτοκρατορία, αλλά όχι με μια διαφορετική ανθρώπινη φύση.»
Στην «Αντιγόνη» του Σοφοκλή, η ηρωίδα έρχεται αντιμέτωπη με το δίλημμα μεταξύ «νομίμου» και «ηθικού». Το ερώτημα της επιλογής παραμένει το ίδιο, όποιο κι αν είναι το χρώμα του δέρματος της πρωταγωνίστριας. Αντίστοιχα, στην Κούβα λατρεύουν τη μαύρη Παναγία, διότι είναι η ουσία του συμβόλου που έχει σημασία και όχι η χρωματική ακρίβεια ή αν φορά ει κιμονό αντί για χιτώνα.
Η ρατσιστική οπτική είναι μια νοοτροπία που εξυπηρετούσε την επιβίωση στις σπηλιές, αλλά πλέον είναι αναχρονιστική, ανήθικη και επικίνδυνη. Δεν είναι δυνατόν να επιχαίρουμε για νεκρούς συνανθρώπους μας επειδή νομίζουμε ότι είναι διαφορετικοί (κατώτεροι βασικά). Γινόμαστε απάνθρωπα κτήνη.
Δεν είναι ζήτημα, επίσης, αν καταγόμαστε από τα ζώα. Η επιστήμη έχει λύσει το ζήτημα της καταγωγής μας· το θέμα είναι να μην μένουμε ζώα.
Ποια είναι η ουσία του θέματος; Μια ηθοποιός θα υποδυθεί έναν ρόλο σε ένα έργο τέχνης. Το έργο τέχνης πρέπει να κρίνεται από το τι συνεισφέρει στην ανθρώπινη σκέψη.
Πολύκαρπος Παριορίτσας
(Αγαπητέ φίλε, “για ένα πουκάμισο αδειανό για μιαν Ελένη”, όπως έγραψε ο Σεφέρης. Μου φαίνεται παρανοϊκό να πρέπει να εξηγήσουμε σήμερα πως υπάρχει μόνο μια φυλή, η ανθρώπινη φυλή, και, άρα, όλοι οι πόλεμοι είναι εμφύλιοι. Ειλικρινά, μου είναι εντελώς αδιάφορη αυτή η συζήτηση για τη μαύρη ωραία Ελένη του Νόλαν -αν και διάβασα πως μαύρη είναι η Κλυταιμουνήστρα στην ταινία-, όπως μου είναι αδιάφορο αν ο Μεγαλέξανδρος φασωνόταν με τον Ηφαιστίωνα και ο Αχιλλέας με τον Πάτροκλο· πάντως, η αναφορά σας στην ταινία “300” και στον Ξέρξη παραβλέπει το γεγονός πως αυτή η ταινία βασιζόταν σε ένα κόμικ και όχι σε ιστορικά -πραγματικά ή μη- γεγονότα. Αυτό που με ενδιαφέρει είναι ότι, στη διάρκεια της δικής μου ζωής, η χώρα μου έπνιξε πάλι ανθρώπους στο Αιγαίο, και η ελληνική κοινωνία δεν έχει κανένα πρόβλημα με αυτό -πολλοί χαίρονται μάλιστα-, οπότε να χέσω τον πολιτισμό των Ελλήνων και τις απόψεις τους για το …Χόλιγουντ. Δεν νομίζω πως ο Όμηρος θα ήταν ιδιαίτερα περήφανος για εμάς. Εγώ θα ήθελα τον Καποδίστρια στην ταινία του Σμαραγδή να είναι Κινέζος, τραβέλι και νάνος. Όσο για τα ζώα που αναφέρετε, ένα πράγμα που με έμαθε καλά ο Όμηρος ήταν πως, όταν επέστρεψε ο Οδυσσέας από την Τροία στην Ιθάκη, ο μόνος που τον αναγνώρισε -εκτός από την τροφό του- ήταν ο Άργος, ο σκύλος του. Μεγάλο και χρήσιμο μάθημα για τη ζωή μου. Να είστε καλά. Την αγάπη μου.)
Το pitsirikos.net χρειάζεται τη βοήθειά σου
Στήριξε οικονομικά το pitsirikos.net, αν θεωρείς πως καλό είναι να υπάρχουν στην Ελλάδα και κάποιες φωνές που δεν δουλεύουν για τον Μαρινάκη, τον Αλαφούζο, τον Σαββίδη και τα άλλα παιδιά, οπότε μπορεί να διαβάσεις ή να ακούσεις κάτι διαφορετικό από αυτό που συμφέρει τους ολιγάρχες. Οι τρόποι στήριξης εδώ.