Ιστορικά χαρακτηριστικά της ηθικής της εργασίας

Γειά σου αδερφέ πιτσιρίκο,
Χαίρομαι που δραπέτευσες πάλι στα νησιά και η περιπέτεια συνεχίζεται.
Άλλη μια βδομαδούλα στο καυτό Αμστελόδαμο -28 C σήμερα παρακαλώ- και κατεβαίνουμε κι εμείς για διακοπές στην καλοκαιρινή Ελλαδίτσα που είναι άλλο πράμα.

Φέτος θα τιμήσουμε την Πελοπόννησο. Λίγες μέρες με γονείς στη Χαλκιδική και μετά με τα κουμπαράκια στη Μάνη και τη Μεσσηνία. Δε βλέπω την ώρα.

Που λες, ένας από τους λόγους που σου γράφω είναι γιατί οι απόψεις σου σχετικά με την εργασία και το μέλλον της με βρίσκουν πάντα πολύ σύμφωνο.

Η πραγματικότητα, βέβαια, είναι πολύ διαφορετική.

Πώς είναι δυνατόν τόσα εκατομμύρια ανθρώπων να έχουμε πεισθεί ότι δεν υπάρχει καμία εναλλακτική στην εργασία από το να δουλεύουμε εξοντωτικές ώρες σε επαγγέλματα που δεν μας εκφράζουν, για το μεγαλύτερο μέρος της ζωής μας;

Εντάξει, εγώ προσωπικά έχω μια πολύ χαλαρή σχέση με τη δουλειά μου.

Δε την παίρνω και πολύ στα σοβαρά, όπως και τον εαυτό μου άλλωστε, οπότε έχω αποβάλλει αυτό το καθημερινό στρές που βιώνουν πολλοί.

Το βλέπω και στους φίλους μου με τις παροδικές κρίσεις που τραβάνε και δεν μιλάνε για τίποτα άλλο, προσπαθώντας να λύσουν τις προκλήσεις του εργασιακού περιβάλλοντος.

Οπότε, αφήνω τις καριέρες και τις προαγωγές στους άλλους που τις κυνηγάνε, χάρισμα τους.

Έχω άλλα πράγματα πιο όμορφα και σημαντικά να κάνω.

Όποτε λοιπόν έχω μια τέτοια απορία, το ρίχνω στο διάβασμα. Μετά στο γράψιμο.

Είπα λοιπόν να το μοιραστώ μαζί σου, τώρα ειδικά που είσαι στα νησιά και το μυαλό είναι πεντακάθαρο.

Παρασύρθηκα μονάχα και ξέφυγα λιγάκι, οπότε σου το στέλνω σε κομμάτια.

Να’σαι πάντα καλά.

Από το ηλιοκαμμένο Αμστελόδαμο

Κώστας

Ιστορικά χαρακτηριστικά της ηθικής της εργασίας

Από την αρχή του πολιτισμού μέχρι την Βιομηχανική Επανάσταση, οι άνδρες κατά κανόνα παρήγαγαν, με σκληρή δουλειά, λίγο παραπάνω από αυτό που χρειάζονταν για να ζήσουν αυτοί και οι οικογένειες τους.

Οι γυναίκες τους δούλευαν εξίσου σκληρά και τα παιδιά ξεκινούσαν να συνεισφέρουν στην εργασία με το πού έφταναν μια συγκεκριμένη ηλικία και μπορούσαν να δουλέψουν και αυτά.

Το μικρό πλεόνασμα που απέμενε από την συνολική εργασία τους, αφού είχαν ξοδέψει το μεγαλύτερο μέρος για να καλύψουν τις βασικές τους ανάγκες, το εισέπραταν οι πολεμιστές, ως αμοιβή για την προστασία τους, και οι ιερείς, ως αμοιβή για τη σωτηρία της ψυχής τους.

Ένα σύστημα το οποίο διήρκησε τόσο πολύ και από το οποίο οι άνθρωποι απαλλάχτηκαν μόλις πρόσφατα, είναι λογικό να έχει αφήσει ένα βαθύ αποτύπωμα στην ανθρώπινη σκέψη και στις απόψεις των ανθρώπων για το τι είναι σωστό ή ακόμα φυσικό.

Ένα μεγάλο μέρος αυτών που παίρνουμε ως δεδομένα αναφορικά με την εργασία, προέρχεται από αυτό το σύστημα. Το γεγονός ότι αυτό το σύστημα είναι προ-βιομηχανικό, είναι αρκετό για να χαρακτηρίστει απαρχαιωμένο.

Μέσω της σύγχρονης τεχνολογίας, είναι πλέον περισσότερο από δυνατό ο ελεύθερος χρόνος να αποτελεί όχι μόνο προνόμιο μιας εξέχουσας τάξης, αλλά δικαίωμα για όλους.

Είναι προφανές, ότι στις προ-βιομηχανικές κοινωνίες, οι χωρικοί, αν αφήνονταν στην ησυχία τους, δεν θα ξόδευαν το παραπανίσιο εισόδημα της εργασίας τους στους πολεμιστές και τους ιερείς.

Αντί αυτού, είτε θα παρήγαγαν λιγότερο, είτε θα κατανάλωναν λιγότερο, μειώνοντας τις ώρες της εργασίας τους στο απολύτως απαραίτητο.

Ακόμα και σήμερα, όμως, για τη συντριπτική πλειοψηφία των Ολλανδών και των Εγγλέζων, η άποψη π.χ. ότι ο βασιλιάς τους δεν θα πρέπει να πληρώνεται διαφορετικά από έναν οποιονδήποτε άλλο εργαζόμενο, είναι σοκαριστική.

Το να μην έχουν βασιλιά, είναι φυσικά αδιανόητο.

Άλλη η ηθική εργασίας του αγρότη και άλλη του βασιλιά.

Ιστορικά, η αντίληψη ότι η δουλειά είναι καθήκον, είναι ένα από τα μέσα που χρησιμοποίησαν οι ισχυροί, ώστε να αναγκάσουν τους άλλους να ζουν και να εργάζονται όχι προς όφελος δικό τους, αλλά προς όφελος των αφεντικών τους.

Φυσικά, οι ισχυροί αποκρύπτουν το γεγονός αυτό, ακόμα και από τους εαυτούς τους, διατυμπανίζοντας ότι τα συμφέροντα τους είναι ίδια με αυτά της υπόλοιπης ανθρωπότητας.

Ο ελεύθερος χρόνος είναι ένα από τα θεμέλια του πολιτισμού και για το μεγαλύτερο μέρος της ιστορίας, ο ελεύθερος χρόνος των λίγων ήταν δυνατός μόνο μέσα από τον μόχθο των πολλών.

Αλλά ο μόχθος αυτός δεν ήταν πολύτιμος επειδή η εργασία είναι κάτι καλό, αλλά επειδή ο ελεύθερος χρόνος είναι κάτι επιθυμητό.

Η σύγχρονη τεχνολογία έχει οδηγήσει την ιστορία σε ένα κομβικό σημείο όπου ο δίκαιος διαμοιρασμός του ελεύθερου χρόνου σε όλους, δεν θα επιφέρει κανένα σοβαρό πλήγμα στον πολιτισμό μας.

Αυτό έγινε προφανές κατά τη διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου.

Στο σημείο εκείνο, όλοι οι άνδρες που υπηρετούσαν στα στρατεύματα, όλοι οι άνδρες και γυναίκες που απασχολούνταν στην παραγωγή όπλων και πυρομαχικών, όλοι οι άνδρες και γυναίκες που εργάζονταν στην κατασκοπεία, την πολεμική προπαγάνδα, στα κυβερνητικά γραφεία που είχαν σχέση με τον πόλεμο, είχαν αφαιρεθεί πλήρως από τις παραγωγικές εργασίες.

Ο πόλεμος έδειξε ξεκάθαρα, ότι, με τον επιστημονικό σχεδιασμό της παραγωγής, είναι δυνατό να διατηρήσεις τον κόσμο σε σχετική άνεση, με ένα μικρό κλάσμα του συνολικού ανθρώπινου δυναμικού.

Αν στο τέλος του πολέμου, ο επιστημονικός σχεδιασμός -που έκανε δυνατή την αφαίρεση του ανθρώπινου δυναμικού που πολεμούσε και υποστήριζε την πολεμική προσπάθεια- είχε διατηρηθεί ως είχε και με την επιστροφή του ανθρώπινου δυναμικού οι εργατοώρες μειώνονταν στις 4, όλα θα ήταν μια χαρά.

Αντί αυτού, αποκαταστάθηκε το παλιό γνωστό χάος και ο κόσμος χωρίστηκε σε αυτούς που δούλευαν περισσότερο απ’ όσο χρειάζεται, γιατί το επάγγελμά τους ήταν σε ζήτηση, ενώ οι υπόλοιποι αφέθηκαν να υποφέρουν ως άποροι και άνεργοι.

Γιατί; Επειδή η δουλειά θεωρείται καθήκον.

Κανένα από τα μέλη της άρχουσας τάξης δεν ανατρεφόταν ώστε να είναι εργατικό.

Κανένα από τα μέλη της δεν ήταν ιδιαίτερα έξυπνο.

Αραιά και πού παρήγαγε και κάποιον Δαρβίνο, αλλά μέχρι να έρθει η στιγμή εκείνη χρειαζόταν να περάσουν δεκάδες χιλιάδες άχρηστοι ευγενείς που δεν μπορούσαν να σκεφτούν τίποτα καλύτερο να κάνουν με το χρόνο τους, παρά να πηγαίνουν για κυνήγι, να οργανώνουν δείπνα και να τιμωρούν τους φτωχούς και πεινασμένους λαθροθήρες.

Στο παρελθόν, το προνόμιο του ελεύθερου χρόνου που απολάμβανε η άρχουσα τάξη δεν βασιζόταν σε καμία έννοια κοινωνικής δικαιοσύνης.

Είχε επιβληθεί με τη βία.

Η άρχουσα τάξη ήταν καταπιεστική και δεν απολάμβανε καμίας συμπάθειας των χαμηλων στρωμάτων, πράγμα που σήμαινε πως για να διατηρηθεί στην εξουσία θα έπρεπε να εφεύρει θεωρίες που να δικαιολογούν τα προνόμια της.

Όπως είπε και ο Όργουελ:

“Είμαι της άποψης ότι αυτή η τάση της διαιώνισης της ανούσιας εργασίας, προέρχεται κατά βάθος από το φόβο του όχλου. Ο όχλος, λένε, αποτελείται από τόσο αχρεία όντα, ώστε θα ήταν επικίνδυνο αν είχαν την ευχέρεια του ελεύθερου χρόνου. Είναι ασφαλέστερο να τους κρατήσουμε τόσο απασχολήμενους, ώστε να μην έχουν την πολυτέλεια να σκεφτούν.”

—George Orwell, Down and Out in Paris and London

(Αγαπητέ Κώστα, ακούω πολλούς ανθρώπους να μιλάνε για την δουλειά τους σαν να είναι η ζωή τους και με πιάνει θλίψη. Οι περισσότεροι άνθρωποι θέλουν να είναι δούλοι. Θα δούλευαν και τζάμπα. Αν καταργηθεί η εργασία -που δεν χρειάζεται πια-, θα έχουμε αυτοκτονίες. Από κει που οι άνθρωποι στρέφονταν κατά της εκμετάλλευσης, τώρα αναζητούν με αγωνία κάποιον να τους εκμεταλλευτεί. “Υπάρχει λοιπόν κάτι χειρότερο από το να σε εκμεταλλεύονται: να μην θέλει να σε εκμεταλλευτεί κανείς. ‘Παρακαλώ, δώστε μου μια δουλειά. Ας με εκμεταλλευτεί κάποιος’». Διαβάζοντας το κείμενό σου, θυμήθηκα την φράση “αν τα σκατά είχαν αξία, οι φτωχοί δεν θα είχαν κώλo”. Τουλάχιστον να είχαν μυαλό. Να είσαι καλά, Κώστα. Την αγάπη μου. Και καλές διακοπές. Και πρόσεξε σε ποιες συνθήκες δουλεύουν οι νεαροί Έλληνες υπάλληλοι στις τουριστικές επιχειρήσεις.)

Το pitsirikos.net χρειάζεται τη βοήθειά σου

Στήριξε οικονομικά το pitsirikos.net, αν θεωρείς πως καλό είναι να υπάρχουν στην Ελλάδα και κάποιες φωνές που δεν δουλεύουν για τον Μαρινάκη, τον Αλαφούζο, τον Σαββίδη και τα άλλα παιδιά, οπότε μπορεί να διαβάσεις ή να ακούσεις κάτι διαφορετικό από αυτό που συμφέρει τους ολιγάρχες. Οι τρόποι στήριξης εδώ.

H αναδημοσίευση των κειμένων του pitsirikos.net επιτρέπεται μόνο κατόπιν άδειας. Επικοινωνήστε στο pitsiriko@gmail.com.