Είναι αυτό που είναι
Αγαπημένε μου Πιτσιρίκο, λίγα πράγματα θα γράψω. Σκόρπια και ασύνδετα. Είχα αρχίσει να γράφω πριν διαβάσω το σημερινό σου κείμενο, αλλά τελικά έχει να κάνει με αυτό.
Έλεγα στην γυναίκα μου πριν λίγες ημέρες την εξής ιστορία. Το καλοκαίρι του 2011, μια ωραία Κυριακή νωρίς το πρωί, βρίσκομαι στην εθνική οδό λίγο πριν την έξοδο για Χαλκίδα. Μπροστά μου ένας τύπος γλιστράει με την μηχανή και πέφτει. Τίποτα σοβαρό ευτυχώς. Στον δρόμο, Κυριακή πρωί γαρ, βρίσκονται με το ζόρι 10 οχήματα εκ των οποίων εγώ και άλλα 2 σταματάμε αμέσως. Ένας αγροτικός ιατρός που ανεβαίνει Φθιώτιδα, μία αναισθησιολόγος που πάει σε ένα νοσοκομείο της Βοιωτίας και εγώ, ειδικευόμενος τότε σε μια παθολογική ειδικότητα στον Ερυθρό Σταυρό.
Το σύστημα κατέρρεε εδώ και χρόνια. Παρ’ όλα αυτά, έβρισκες Κυριακή πρωί στον έρημο δρόμο τρεις ιατρούς. Τώρα δεν τους βρίσκεις ούτε σε νοσοκομείο που εφημερεύει.
Θυμάμαι ήδη σαν αγροτικός ιατρός να μου φορτώνουν ευθύνες που ήταν αρκετά πάνω από το επίπεδο εμπειρίας και εκπαίδευσής μου, με αποτέλεσμα να είμαι τόσο διαλυμένος που, ακόμα και όταν τα περιστατικά ήταν φυσιολογικής και αναμενόμενης δυσκολίας και βαρύτητας, το χάος σε συνδυασμό με το άγχος και την κούραση να με κάνουν να φλερτάρω με το ιατρικό λάθος αμέτρητες στιγμές σε κάθε εφημερία.
Ανθρώπινο λάθος. Φυσικά και ανθρώπινο λάθος. Στο τέλος, ακόμα και όταν πρόκειται για ένα μηχάνημα που χαλάει και χάνονται ζωές, ανθρώπινο είναι το λάθος. Κάποιος δεν το έφτιαξε σωστά, κάποιος δεν το συντήρησε σωστά, κάποιος δεν το χειρίστηκε σωστά.
Ανθρώπινο λάθος. Τα λένε όλοι, τα ξαναλέω και εγώ. Πάντα θα γίνεται, το ζητούμενο είναι κατά πόσο υπάρχουν δικλείδες και μηχανισμοί ασφαλείας ώστε να ελαχιστοποιήσουν το ρίσκο και τις συνέπειες των ανθρωπίνων λαθών, στα τρένα, στα χειρουργεία, στα σχολεία. Αλλά αυτά κοστίζουν χρήματα.
Μιλάμε συνέχεια για απόδοση δικαιοσύνης. Σαφώς, να αποδοθεί δικαιοσύνη. Αυτό προϋποθέτει αδιάφθορη δικαστική εξουσία και φυσικά κάτι ακόμα: Ισονομία. Από τη στιγμή που οι κυβερνώντες έχουν θεσμοθετήσει την ασυλία τους, ακόμα και αν βρεθεί κάποιος αδιάφθορος δικαστής που δεν φοβάται τις σφαίρες και τα τσιμεντώματα και που δεν τον έχουν του χεριού του γιατί γ@μάει αγοράκια και κοριτσάκια σε πάρτι με κόκες, ποιον νόμο θα εφαρμόσει;
Η ισονομία εξυπηρετεί, στο φτωχό μου μυαλό πάντα, κυρίως έναν σκοπό. Αυτόν της εξάλειψης της αυτοδικίας ενάντια σε ανίσχυρους παραβάτες, αλλά και ισχυρούς που θα την γλίτωναν με τον έναν ή τον άλλο τρόπο.
Η ιδέα της αυτοδικίας εμπεριέχει τον κίνδυνο της υποκειμενικότητας. Ποιος καθορίζει τι είναι έγκλημα και ποια η δίκαιη τιμωρία; Αν αρχίσουμε να παίρνουμε τον νόμο στα χέρια μας, πού σταματάει η ιστορία; Η αυτοδικία είναι άλλωστε στην βάση της αντεκδίκησης, της λεγόμενης βεντέτας, η οποία υπάρχει ακόμα σε κλειστές κουλτούρες και κοινωνίες όπως και σε εγκληματικά περιβάλλοντα. Βέβαια, η τελευταία πυροδοτείται κυρίως από “λόγους τιμής”, που δεν είναι τίποτα άλλο από επίδειξη ισχύος στην τοπική κοινωνία, καμία σχέση με απόδοση δικαιοσύνης όταν το αναλύσει κανείς. Αλλά ας μην παρεκκλίνω.
Το νομικό σύστημα είναι εμφανέστατα στημένο. Αρκεί να δεις πόσα παραθυράκια με ελαφρυντικά για βαρύτατα εγκλήματα υπάρχουν. Ελαφρυντικά που αντιτίθενται στην κοινή λογική. Ισονομία δεν υπάρχει λοιπόν, κάτι τα παραθυράκια, κάτι οι εξαγοράσιμες ποινές που σημαίνει πως, αν έχεις να πληρώσεις για το αδίκημα που διέπραξες, δεν τρέχει κάστανο, κάτι οι ασυλίες και οι νόμοι περί ευθύνης καθάρμ…. εεεε, υπουργών ήθελα να πω.
Άρα, αφού δεν υπάρχει ισονομία, τι εμποδίζει τον κόσμο να αποδώσει δικαιοσύνη όπως ο καθένας κρίνει σωστό;
Τι μας εμποδίζει λοιπόν; Ο φόβος κυρίως, αυτό εμποδίζει τον κόσμο από το να πάρει το τουφέκι και να τους τινάξει τα μυαλά στον αέρα. Απλά, μας είναι δύσκολο να παραδεχτούμε ανοιχτά και να αποδεχτούμε οι ίδιοι το προφανές: ότι δεν έχουμε τα @ρχίδια να αναζητήσουμε και να διεκδικήσουμε την απόδοση δικαιοσύνης, όταν αυτό δεν συμβαίνει όπως θα έπρεπε βάσει της αρχής της ισονομίας.
Κάπου εδώ συνδέομαι με την αναφορά σου στο παλιότερο κείμενο μου με θέμα την αποδοχή. Η αποδοχή δεν είναι παράδοση, είναι συνειδητοποίηση έλλειψης ρεαλιστικών εναλλακτικών λύσεων και επιλογών. Είναι παραδοχή αδυναμίας επίλυσης ενός ή περισσότερων προβλημάτων στον πραγματικό κόσμο, όσο και αν στο φαντασιακό μας θα θέλαμε να κάνουμε παπάδες και αρχιμανδρίτες.
Έχω μια συγγενή η οποία ζει σε πολύ προβληματικές συνθήκες. Μιλάμε σπάνια, και μια από τις τελευταίες φορές μου έριξε την φοβερή ατάκα “εγώ δεν είμαι για το κωλοχώρι, εγώ είμαι για Γερμανία”. Όπου και απάντησα φυσικά πως η Γερμανία βρίσκεται εκεί ακριβώς που βρισκόταν τα τελευταία 78 χρόνια -αυτό δεν θα το συγχωρήσω ποτέ στον Στάλιν, τα γκούλαγκ του τα χαρίζω αλλά εκεί δεν έπρεπε να αφήσει πέτρα πάνω στην πέτρα- και πως φεύγουν αεροπλάνα κάθε μέρα με προορισμό την χώρα των Γότθων. Στο φαντασιακό της η κοπέλα γινόταν καγκελάριος σε μερικά χρόνια, στον πραγματικό κόσμο κάθεται στο χωριό της.
Ο φόβος μας εμποδίζει. Ο φόβος, τον οποίο μας έχουν μάθει να ντρεπόμαστε, αντί να τον κατανοούμε, όπως άλλωστε και όλη την γκάμα των συναισθημάτων, δεν είναι τίποτα άλλο παρά η αντίδραση του οργανισμού στον κίνδυνο. Χωρίς εμείς να το αντιλαμβανόμαστε, ο εγκέφαλος κάνει έναν τεράστιο υπολογισμό των δεδομένων της κατάστασης σε κάθε στιγμή και βάσει αυτού μας ωθεί να πάρουμε τις αποφάσεις που θα έχουν (θεωρητικά) την καλύτερη έκβαση στο πρόβλημα που αντιμετωπίζουμε. Αν το ισοζύγιο των δεδομένων δείχνει κίνδυνο μεγαλύτερο και πιθανότερο από ό,τι κέρδος, το συναίσθημα που δημιουργείται είναι φόβος.
Ο φόβος μας εμποδίζει να περάσουμε στην αυτοδικία. Το να καθαρίσουμε στεγνό καθάρισμα τον -κατά τη γνώμη μας- ένοχο αποκλείεται από τον εγκέφαλο με το σήμα που δημιουργεί φόβο. Το ισοζύγιο δείχνει από την μία μεριά “απόδοση δικαιοσύνης” και από την άλλη πλευρά τις συνέπειες, δηλαδή φυλάκιση στην καλύτερη περίπτωση, ή απώλεια ζωής κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης με τον στόχο της αυτοδικίας.
Βέβαια, είμαστε μια πολιτισμένη κοινωνία, θεωρητικά πάντα. Στις πολιτισμένες κοινωνίες δεν χωράει αυτοδικία, γιατί υπάρχουν νόμοι και δομές για να τους εφαρμόσουν. Αλλά υπάρχει ισονομία; Γιατί, αν δεν υπάρχει, το αφήγημα περί πολιτισμένης κοινωνίας δεν είναι και τόσο συμπαγές. Μπάζει από παντού θα έλεγα.
Πίνεις καφέ στο παγκάκι στην Νέα Σμύρνη; Σε δέρνουν 50 αστυνομικοί. Πουλάς προστασία και κάνεις εμπόριο ναρκωτικών και εκπορvεύεις γυναίκες, άντρες και παιδιά; Σε φυλάνε 50 αστυνομικοί. 5 γραμμάρια πρέζα; 5 χρόνια μέσα. 2 τόνοι πρέζα; Δεν τρέχει τίποτα. Τιμωρούνται οι φτωχοδιάβολοι; Παραδειγματικά. Τιμωρούνται αυτοί που τα έχουν πλακάκια με την εξουσία; Ουδέποτε ή συμβολικά, και μετά βγαίνουν και μας γλεντάνε μέσα στα μούτρα μας.
Ισονομία; Δικαιοσύνη; Πολιτισμένη κοινωνία; Σε ποιον πλανήτη ζούμε αν πιστεύουμε πως, επειδή πετάνε κάθε τόσο ένα ξεροκόμματο στην πλέμπα, αυτό είναι δείγμα δημοκρατικής και πολιτισμένης κοινωνίας;
Παρ’ όλα αυτά φοβόμαστε. Υποτασσόμαστε. Κάνουμε επαναστάσεις και αντάρτικο στο φαντασιακό μας και, εδώ και λίγα χρόνια, στο διαδίκτυο. Το ωραίο είναι πως νικάμε κιόλας στις μάχες, και, αν όχι, θα λογαριαστούμε αργότερα. Μετά. Τώρα δεν είναι ώρα. Οι συνθήκες δεν είναι ώριμες.
Γιατί; Είμαστε μήπως όλοι μ@λάκες τελικά ή παίζει κάτι άλλο; Μην σας κρατάω σε αγωνία, παίζει κάτι άλλο. Ο φόβος παίζει, γιατί ο εγκέφαλος, αφού κάνει τους υπολογισμούς του δείχνει χασούρα στην επιλογή της επανάστασης και της αυτοδικίας, ενώ δείχνει κέρδος -ή στην χειρότερη στα λεφτά μας, που λένε και οι τζογαδόροι- αν συνεχίσουμε να κάνουμε τουμπεκί.
Σωστά, λάθος, δεν θα το κρίνω εγώ, γιατί ο καθένας έχει διαφορετικά πράγματα να χάσει. Κυρίως, αυτοί που έχουν πολλά. Παραδόξως, όμως, ακόμα και αυτοί που έχουν λίγα φοβούνται πως έχουν πολλά να χάσουν. Έτσι δουλεύει το σύστημα, αν ανήκεις στους καταραμένους σε απογυμνώνει υλικά και ηθικά στο σημείο που μένεις μόνο με τη ζωή σου. Ακόμα και τότε φοβάσαι να επαναστατήσεις, γιατί το μόνο πράγμα που θα χάσεις είναι το μόνο πράγμα που έχεις.
Φυσικά όπως έχεις πει και εσύ πολλές φορές, στην χώρα μας όλοι κάνουν πίσω, σιωπούν, συμβιβάζονται ή εξαγοράζονται για να βολέψουν τα παιδιά τους. Θυσιάζονται οι γονείς για τα παιδιά τους και θυσιάζουν την αξιοπρέπειά τους. Σε μια περίπτωση όπως αυτή που έχουμε τώρα; Οκέι, πριν από αυτό κάναμε ό,τι κάναμε για τα παιδιά μας. Τώρα όμως που μας τα εξολοθρεύσατε και θα την βγάλετε καθαρή; Τι έχουμε να χάσουμε ακριβώς;
Θα δώσουν σε τίποτα βαγόνια και στάσεις του τρένου τα ονόματα των παιδιών για να τιμήσουν, όπως έκαναν με το παιδάκι που έσφαξαν οι συμμορίτες με τα δρεπάνια και πήρε το γήπεδο το όνομά του;
Είμαστε “τίποτες”. Δεν μας φέρονται έτσι γιατί μας περνάνε για “τίποτες”, μας φέρονται έτσι γιατί ξέρουν με βεβαιότητα πως είμαστε “τίποτες” και πως ό,τι και να μας κάνουν θα μένει ατιμώρητο. Μέχρι και τα παιδιά μας θα στείλουν στον τάφο και θα το βουλώσουμε. Όταν λέω τα παιδιά μας, δεν εννοώ την νεολαία μας γενικά. Εννοώ κυριολεκτικά, τα βιολογικά παιδιά μας. Θα καθήσουμε ήσυχα ήσυχα και θα περιμένουμε να αποδοθεί δικαιοσχαχαχαχαχα, συγγνώμη κιόλας μέρες που είναι.
Δεν θα ασχοληθώ καν με τους δημοσιογράφους και αυτά που λένε αυτές τις μέρες από το πρωί μέχρι το βράδυ. Αυτοί είναι, οι απόγονοι των κουκουλοφόρων δοσίλογων της κατοχής, που δεν το κάνουν μόνο για τα χρήματα αλλά και γιατί μας μισούν με όλο τους το είναι, γιατί τους αρέσει να μας θεωρούν κατώτερους και υπάνθρωπους, άξιους οποιασδήποτε καταστροφής μας λάχει. Είναι κοινωνιοπαθείς και δεν υπάρχει γυρισμός για αυτούς.
Δεν θα ασχοληθώ ούτε με την κυβερνητική συμμορία, αυτοί στέλνουν κόσμο στον τάφο κάθε μέρα με την διάλυση των υποδομών πρόνοιας, υγείας και εκπαίδευσης. Απλά, έκαναν ένα μπραφ από αυτά που δεν κρύβονται προχθές. Αυτό ήταν όλο, το δραματικό της σύγκρουσης μαζί με την ηλικία των νεκρών ήταν η διαφορά με μια οποιαδήποτε μέρα της κορυφής της πανδημίας. Η παρουσία τους στον τόπο του δυστυχήματος θα ήταν πολύ πιο ειλικρινής αν κατέβαζαν τα παντελόνια τους ή ανέβαζαν τις φούστες τους- και κατουρούσαν μέσα στα βαγόνια ταυτόχρονα με την ανάσυρση των πτωμάτων και των μελών αντί να λένε μ@λακίες και να πετάνε λουλούδια.
Θα ασχοληθώ ένα κλικ όμως με την αντιπολίτευση, που πλέον θα έπρεπε θεωρητικά να μπορεί ανοιχτά να βγει και να πει: Τέρμα η πολιτική ορθότητα και οι παπαριές. Βγάλτε μας και θα γεμίσουμε τις φυλακές με διεφθαρμένους πολιτικούς, δικαστές, ιατρούς, πολεοδομικούς, εφοριακούς, μηχανικούς, επιχειρηματίες, αστυνομικούς. Θα τα ξηλώσουμε όλα μα όλα. Όποιος είναι αθώος δεν έχει να φοβηθεί τίποτα. Οι υπόλοιποι ας προσέλθουν οικειοθελώς να ομολογήσουν την πρώτη μέρα της διακυβέρνησής μας και θα εκτίσουν το μισό των ποινών, θα τους αφήσουμε και ένα δωμάτιο να μένουν όταν βγουν. Αυτούς όμως που θα πιάσουμε μετά, θα τους φορτώσουμε με άλλα 5 χρόνια πάνω από την ποινή που τους αναλογεί και θα κατάσχουμε μέχρι και τα κακάδια από την μύτη τους, να μην έχουν τι να ξύσουν όταν βρίσκονται σε αμηχανία και κοιτάνε με άδειο βλέμμα τα παγκάκια για να βρουν σε ποιο θα κοιμηθούν μετά την αποφυλάκισή τους.
Αλλά πώς να τα βάλουν με την μαφία; Ούτε τον Μπορσελίνο ούτε τον Φαλκόνε βλέπω στις φάτσες τους. Κάτι κωλόπαιδα του κερατά βλέπω, που έχουν λυσσάξει να μείνουν στο παιχνίδι ό,τι και αν κοστίσει αυτό. Ο Τσίπρας είναι ικανός να πάει να εκτροχιάσει μόνος του κανένα τρένο όπως έκαναν οι συμμορίες στην άγρια δύση, και να βγάλει σέλφι με τις σαμποταρισμένες γραμμές, αντί να ρισκάρει να πάρει αυτοδυναμία και να αναλάβει καμιά γαμωευθύνη.
Εν κατακλείδι, εγώ παιδιά δεν έχω και στα παπ@ρια μου στην τελική. Έχω αποδεχτεί τα πράγματα. Αντάρτης δεν θα γίνω ποτέ, είμαι δειλός άνθρωπος γενικά και έχω πολλά να χάσω· άσε που δώσαμε στο σόι, ας δώσει κανένας άλλος την επόμενη φορά.
Αυτοί που έχουν παιδιά, παίζει να είναι και αυτοί λίγο στα παπ@ρια τους και να το έχουν ρίξει και αυτοί στην αποδοχή. Έχουν ακόμα το μέλλον των παιδιών τους να σκεφτούν.
Αυτοί που δεν έχουν πλέον παιδιά; Το αποδέχονται και αυτοί; Μπράβο τους, προσπαθώ να μην κρίνω γιατί δεν είμαι στην θέση τους και, ενώ ξέρω πως μπορεί να αισθάνονται λόγω της δουλειάς μου, ακόμα και έτσι δεν μπορώ να πω ό,τι ταυτίζομαι και τους καταλαβαίνω. Απλά δεν βλέπω κανένα σενάριο στο μυαλό μου στο οποίο θα μου στερούσαν το παιδί μου με τέτοιο τρόπο και θα το αποδεχόμουν ήσυχα και ειρηνικά.
Από την Ερημιά του Κόσμου σου στέλνουμε την αγάπη μας χωρίς υστερόγραφα.
Βασίλης
(Φίλε Βασίλη, είσαι πάντα υπέροχος. Βασίλη, όλοι οι άνθρωποι φοβούνται. Όπως είχε πει ο Τσε Γκεβάρα σε ένα συμπολεμιστή του μετά από μια μάχη, μόνο οι τρελοί δεν φοβούνται. Αλλά φτάνει μια στιγμή που ντρέπεσαι να φοβάσαι. Δηλαδή η ντροπή του να φοβάσαι είναι μεγαλύτερη από το φόβο. Γιατί λες στον εαυτό σου “είμαι άνθρωπος, δεν είμαι σκουπίδι”. Βέβαια, δεν ξέρω πόσοι έχουν σκεφτεί τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος και αν θέλουν να είναι. Βασίλη, τα υπόλοιπα θα τα πούμε σε podcast. Σας στέλνω την αγάπη μου.)
Το pitsirikos.net χρειάζεται τη βοήθειά σου
Στήριξε οικονομικά το pitsirikos.net για να συνεχίσει να υπάρχει μέχρι τη Δευτέρα Παρουσία. Οι τρόποι στήριξης εδώ.