Η χώρα που δεν μαθαίνει ποτέ
Καθώς έχω πιάσει τον εαυτό μου να βρίζει πάρα πολύ τις τελευταίες ημέρες -και οι παλαιοί γραφιάδες έλεγαν πως ποτέ δεν πρέπει να γράφεις όταν είσαι οργισμένος-, σκέφτηκα να γράψω ένα κείμενο όσο πιο ψύχραιμα μπορώ, και ξεκινάω από κάποιους εργαζόμενους στο εργοστάσιο της Βιολάντα, που πήγαν έξω από τα δικαστήρια και την Αστυνομική Διεύθυνση Τρικάλων, για να συμπαρασταθούν στον ιδιοκτήτη της Βιολάντα, ο οποίος διώκεται για κακούργημα, μετά την έκρηξη στο εργοστάσιό του, που είχε σαν αποτέλεσμα τον θάνατο πέντε γυναικών που εργάζονταν στο εργοστάσιο.
Δηλαδή, άνθρωποι που θα μπορούσαν να έχουν σκοτωθεί λίγες μέρες πριν στο εργοστάσιο, αν ήταν σε διαφορετική βάρδια -οι πραγματογνώμονες διαπιστώνουν “κενά ασφαλείας” και “παραλείψεις” και οι καταθέσεις πολλών εργαζόμενων επιβεβαιώνουν τους πραγματογνώμονες- πήγαν και χειροκρότησαν τον ιδιοκτήτη του εργοστασίου στο οποίο σκοτώθηκαν πέντε συνάδελφοί τους. Απλά, παραθέτω τα γεγονότα, δεν κρίνω.
Θυμάμαι, όμως, την υπόθεση της Ρικομέξ, και σε ένα κείμενο, πριν από 15 χρόνια, το καλοκαίρι του 2011, έγραφα:
Υπόσχομαι στον εαυτό μου, να μην παρακολουθήσω τη δίκη για τη φονική έκρηξη στο εργοστάσιο της Βιολάντα, για να προστατεύσω την ψυχική μου υγεία και να μη γίνω εντελώς μισάνθρωπος.
Σκέφτομαι πως, αν συμβεί το κακό σε εμάς ή την οικογένειά μας, ζητάμε Δικαιοσύνη.
Αν το κακό συμβεί στους “άλλους” και στα παιδιά των “άλλων”, “το παρακάνατε πια, μας πρήξατε με την κλάψα σας, πενθήστε βουβά και αφήστε μας στην ησυχία μας”. Η ηθική μας είναι εμπειρική, όχι αξιακή.
Και για να γράψω μια ακόμα σκέψη που έκανα -ντρέπομαι που έκανα αυτή τη σκέψη, αλλά οι σκέψεις έρχονται μόνες τους, δεν σε ρωτάνε-, μπορεί κάποιοι από τους συγγενείς των νεκρών στα Τέμπη, να είχαν εντελώς διαφορετική άποψη για τα Τέμπη, αν δεν είχαν σκοτωθεί τα δικά τους παιδιά, οι δικοί τους άνθρωποι.
Δηλαδή, αν δεν είχε σκοτωθεί το δικό σου παιδί στα Τέμπη, θα μπορούσες να μη ζητάς να αποδοθεί Δικαιοσύνη και να φυλακιστούν οι υπεύθυνοι, αλλά να είσαι ένας από αυτούς που αποθέωναν τον τότε υπουργό Μεταφορών, Κώστα Καραμανλή, και του φιλούσαν τα χέρια· μάλλον επειδή είχε διορίσει τα δικά τους παιδιά, που δεν σκοτώθηκαν στα Τέμπη.
Ειρήσθω εν παρόδω, δεν ξέρω αν το έχετε αντιληφθεί αλλά η υπόθεση των Τεμπών κατέληξε σε μια υπόθεση χρημάτων. Δεν εξετάζω τις προθέσεις, βλέπω το αποτέλεσμα. Επειδή δεν υπάρχει περίπτωση να αποδοθεί Δικαιοσύνη για τα Τέμπη -στη δίκη που μάλλον θα ξεκινήσει τον Μάρτιο-, η υπόθεση των Τεμπών είναι πια ξεκάθαρα μια υπόθεση χρηματικών αποζημιώσεων. Το πώς τα πάντα καταλήγουν στα χρήματα είναι κάτι το εντυπωσιακό.
Τα χρήματα ήταν και ο λόγος να εμφανιστούν οι φωτογραφίες των εκτελεσθέντων στην Καισαριανή πριν από 82 χρόνια, αφού ο ιδιοκτήτης των φωτογραφιών τις έβγαλε σε δημοπρασία στο eBay. Όλα φράγκα, ακόμα και οι φωτογραφίες ανθρώπων λίγα λεπτά πριν εκτελεστούν (σ.σ. Μου αρέσουν αυτοί που φοβούνται ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα αφαιρέσει την ανθρωπιά από τους ανθρώπους. Ποια ανθρωπιά; Μόνο σκατοψυχιά και χρήματα βλέπω.)
Βέβαια, το γεγονός ότι ένας Βέλγος έβγαλε σε δημοπρασία τις φωτογραφίες από το αρχείο ενός Γερμανού αξιωματικού, έφερε στο φως τα πρόσωπα πολλών από τους εκτελεσθέντες στην Καισαριανή το 1944, πρόσωπα που, για πολλούς Έλληνες, ήταν σαν μύθοι. Δεν ήταν μύθοι, ανάμεσά μας ζουν οι συγγενείς τους και οι απόγονοί τους. Αλλά τώρα ξέρουμε από τις φωτογραφίες κάτι που σκεφτόμασταν αλλά δεν ήμασταν σίγουροι: αυτοί οι άνθρωποι πήγαν μπροστά στο εκτελεστικό απόσπασμα τραγουδώντας και χαμογελώντας, ενώ κάποιοι είχαν υψωμένες τις γροθιές τους.
Και μέσα στις φωτογραφίες από την Καισαριανή, ανάμεσα σε αυτούς τους όμορφους και γενναίους Έλληνες, είναι κι ένας άνθρωπος που στέκεται μπροστά στο εκτελεστικό απόσπασμα με τα χέρια σταυρωμένα στο στήθος (σ.σ. Ξέρουμε από μαρτυρίες σε εκτελέσεις -ειδικά στην περίοδο της Κατοχής- πως κάποιοι από τους μελλοθάνατους είχαν τα χέρια σταυρωμένα στο στήθος, μάλλον ως ένδειξη αξιοπρέπειας και ηρεμίας αλλά και περιφρόνησης απέναντι στους εκτελεστές.)
Δεν ξέρω τι σκέφτεται αυτός ο άνθρωπος, λίγο πριν πέσει νεκρός, αλλά η στάση του σώματός του μου έφερε στο μυαλό έναν άνθρωπο από το “αντίπαλο στρατόπεδο”, τον August Landmesser, έναν Γερμανό εργάτη στα ναυπηγεία, που ήταν ο μόνος που δεν χαιρέτησε ναζιστικά τον Χίτλερ, αλλά προτίμησε να σταυρώσει τα χέρια του στο στήθος του. Και, βέβαια, είχε κι αυτός πολύ άσχημο τέλος.
Βέβαια, υπάρχουν και κάποιες φωτογραφίες με πολύ γνωστές φάτσες, που δεν θα βγουν ποτέ στο eBay, γιατί είναι οι πρωθυπουργοί των τριών κατοχικών κυβερνήσεων, που συνεργάστηκαν με τους Γερμανούς: Τσολάκογλου, Λογοθετόπουλος, Ράλλης.
Αυτούς τους Έλληνες που βλέπετε στις φωτογραφίες από την Καισαριανή, λίγο πριν την εκτέλεσή τους, Έλληνες τους συνέλαβαν και Έλληνες τους παρέδωσαν στους Γερμανούς, για να τους εκτελέσουν.
Και σε μια χώρα γεμάτη ήρωες, όπως είναι η Ελλάδα, διακρίνω μια αμηχανία όταν οι ήρωες είναι Έλληνες που παραδόθηκαν στους Γερμανούς εκτελεστές τους από Έλληνες. Είναι πιο βολικοί οι ήρωες, όταν δεν έχουν πρόσωπο και ονοματεπώνυμο. Γι’ αυτό υπάρχει, άλλωστε το Μνημείο του Αγνώστου Στρατιώτη. Για να τιμούμε και τους ήρωες και τους προδότες που οδήγησαν τους ήρωες στον θάνατο. Εθνικός χυλός. Τιμούμε μαζί τον ήρωα και τον εκτελεστή του. Θέλουμε ηρωικές αφηγήσεις χωρίς τις άβολες λεπτομέρειες.
Και οι ίδιοι Έλληνες που συνεργάστηκαν αρμονικά με τους Γερμανούς κατακτητές, συνεργάστηκαν μετά αρμονικά με τους Βρετανούς και μετά συνεργάστηκαν αρμονικά με τους Αμερικανούς. Ήταν άνθρωποι της συνεργασίας. Και η συνεργασία φέρνει πάντα πλούτο στους “συνεργάτες”.
Και οι απόγονοί τους συνεργάζονται ακόμα και σήμερα με τις προστάτιδες δυνάμεις του προτεκτοράτου. Και καταθέτουν στεφάνια στους τάφους των θυμάτων των προγόνων τους. Ηρωικά πάντα.
Στην επόμενη 28η Οκτωβρίου, όταν κάποιοι θα σκίζουν τα ρούχα τους πως το “ΟΧΙ” το είπε ο Ιωάννης Μεταξάς -κανείς δεν είπε “ΟΧΙ”, απλά το μεγαλύτερο μέρος του χρέους της Ελλάδας το 1940 ήταν προς τη Βρετανία-, ας τους θυμίσει κάποιος πως ήταν το καθεστώς Μεταξά που συνέλαβε τους περισσότερους από τους Έλληνες που βλέπουν στις φωτογραφίες από την Καισαριανή, και πως ήταν το καθεστώς Μεταξά -ο ίδιος πρόλαβε να πεθάνει- που παρέδωσε τους Έλληνες στους Γερμανούς εκτελεστές τους.
“Όσοι αξίζαν για κρεμάλα στα ψηλά και στα μεγάλα
κι οι λεβέντες και οι άντρες μ’ αίμα βάψανε τις μάντρες”
– Λευτέρης Παπαδόπουλος
(Η Κατοχή της Ελλάδας τελείωσε το 1944. Η Εθνική Αντίσταση αναγνωρίστηκε το 1982, Δηλαδή, 38 χρόνια μετά. 38 χρόνια μετά αναγνωρίστηκε η Εθνική Αντίσταση σε μια χώρα που περηφανεύεται πως αντιστάθηκε στους Γερμανούς. Σκεφτείτε το λίγο. Και σκεφτείτε πόσοι από αυτούς που αντιστάθηκαν από το 1941 ως το 1944, ζούσαν το 1982.)
(Τα έγραψα όσο πιο ψύχραιμα μπορούσα. Και αυτολογοκρίθηκα. Σκέφτηκα να βάλω φωτογραφίες ανθρώπων με κουκούλες που δείχνουν Έλληνες στους Γερμανούς -φωτογραφίες, που έχουν βγει τάχα μου σε δημοπρασία στο eBay- και να ζητήσω από την ελληνική κυβέρνηση να τις αγοράσει κι αυτές, αλλά όλοι ξέρουμε ποιοι ήταν οι δωσίλογοι και οι ταγματασφαλίτες. Για έναν περίεργο λόγο, δεν έχω γνωρίσει ποτέ έναν Έλληνα, που να μου πει πως οι προγονοί του ήταν δωσίλογοι, πως ήταν συνεργάτες των Γερμανών. Ούτε έναν.
Για έναν νέο άνθρωπο που ζει σήμερα στην Ελλάδα, η πιο ταπεινή μου συμβουλή: Σήκω και φύγε να σωθείς. Κι εκεί στο εξωτερικό που θα πας, διάβασε για το ΕΑΜ, την πιο ευγενική στιγμή της Ιστορίας του Ελληνικού Κράτους, την πιο ευγενική στιγμή της Ιστορίας των Νεοελλήνων, μια στιγμή συλλογικής αξιοπρέπειας, και να ξέρεις πως κάποτε υπήρχαν και όμορφοι Έλληνες, που προσπάθησαν, αλλά, για μια ακόμα φορά, νίκησαν οι φασίστες και οι δωσίλογοι. Καλή τύχη!)
Το pitsirikos.net χρειάζεται τη βοήθειά σου
Στήριξε οικονομικά το pitsirikos.net, αν θεωρείς πως καλό είναι να υπάρχουν στην Ελλάδα και κάποιες φωνές που δεν δουλεύουν για τον Μαρινάκη, τον Αλαφούζο, τον Σαββίδη και τα άλλα παιδιά, οπότε μπορεί να διαβάσεις ή να ακούσεις κάτι διαφορετικό από αυτό που συμφέρει τους ολιγάρχες. Οι τρόποι στήριξης εδώ.