Ο αιώνας της Κίνας και του Παγκόσμιου Νότου

Φίλε μου Πιτσιρίκο,
Υπάρχει μια ιδιαιτερότητα στην Κίνα που καμία άλλη χώρα δεν μοιράζεται. Το πως βλέπει η Κίνα τον εαυτό της. Διότι η Κίνα δεν βλέπει τον εαυτό της μόνο ως κράτος, αλλά και ως όχημα ενός ολόκληρου πολιτισμού με χιλιάδες χρόνια ιστορικής συνέχειας. Αυτός είναι και ένας από τους λόγους που οι περισσότεροι δυτικοί αναλυτές κάνουν λάθος κάθε φορά που χρησιμοποιούν τα δυτικά εργαλεία πολιτικής ανάλυσης για να εξηγήσουν την Κίνα.

Θα μου πείτε, και η Ελλάδα είναι μια τέτοια χώρα, η Ινδία, η Αίγυπτος. Θα ήταν, αλλά αυτές οι χώρες δεν διεκδίκησαν ποτέ τον ρόλο αυτό, ως συνεχιστή ενός αρχαίου πολιτισμού.

Στην Κίνα δεν ισχύει αυτό. Την σύνδεση με τον πολιτισμό της ενωμένης μεγάλης Κίνας κληρονόμησαν τόσο οι αυτοκρατορικοί καπιταλιστές, όσο και οι χωρικοί και εργάτες κομμουνιστές. Και οι κομμουνιστές υπερίσχυσαν. Δυστυχώς, όμως, για ακόμα μια φορά, δεν υπερίσχυσε ο κομμουνισμός.

Την τελευταία δεκαπενταετία μάλιστα, το Κομμουνιστικό Κόμμα της Κίνας έχει προσδιορίσει τον ρόλο του με έναν τρόπο που θα έκανε τον Μάο να στριφογυρίζει στον τάφο του. Ο πρόεδρος της Κίνας, Σι Τζινπίνγκ, έχει προσυπογράψει μάλιστα το πολιτικό όραμα του ΚΚΚ με ένα δικό του μανιφέστο, όχι με βάση τον κομμουνισμό, αλλά με βάση τη στάση της «μεγάλης ενότητας».

Αλλά τι ακριβώς σημαίνει αυτό;

Ακούγεται κάπως παλιακό, επειδή είναι. Η έννοια της «μεγάλης ενότητας» ερμηνεύει αρκετές χιλιετίες κινεζικής ιστορίας, ως την αρμονική συμβίωση ετερόκλητων λαών και εθνοτήτων εντός της γιγαντιαίας εδαφικής έκτασής της, υπό έναν ενιαίο πολιτισμό και κράτος, το οποίο έχει αποστολή στο να φέρει την «ειρήνη σε όλα κάτω από τον ουρανό».

Κανείς δεν είναι απόλυτα σίγουρος για το αν η ενότητα αφορά μόνο τον ουρανό πάνω από την Κίνα, ή αν είναι παγκόσμια, καθώς ο ουρανός είναι μόνο ένας. Το μόνο σίγουρο είναι ότι η έννοια της μίας Κίνας είναι εξέχουσας σημασίας για τους Κινέζους, και ότι άβολες έννοιες όπως ‘προλεταριάτο’, ‘σοσιαλισμός’, ‘αταξική κοινωνία’, ή ‘μέσα παραγωγής’, φαίνεται να έχουν εξαφανιστεί από το σύγχρονο κινεζικό πολιτικό λεξιλόγιο.

Επειδή κάθε πόλος έλξης χρειάζεται και το ‘έτερο’ για να υπάρξει, ο ίδιος ο Σι αντιπαρέβαλε αυτή την κουλτούρα της αρμονίας με την δυτική κουλτούρα, που θεωρεί το ιδιωτικό συμφέρον ως την κεντρική της αξία, δίνει έμφαση στα ατομικά δικαιώματα του ανθρώπου και στον φυσιοκεντρικό νόμο του ανταγωνισμού λόγω έλλειψης, προασπίζοντας τον ατομικισμό ως το μόνο πρόταγμα ελευθερίας και δικαίου. Η θέση της μεγάλης ενότητας, αντιθέτως, παρέχει όχι μόνο μια εξήγηση της κινεζικής ιστορίας, ούτε απλώς ένα ιδεολογικό πλαίσιο ετερονομίας, αλλά ταυτόχρονα και ένα μοντέλο προσέγγισης της γεωπολιτικής αρμονίας μέσω της δημιουργίας σχέσεων συνεργασίας με άλλους λαούς με τους οποίους μπορεί να υπάρχουν ιδεολογικές, ή πολιτισμικές διαφορές.

Η εξύμνηση της συνεργατικής αρμονίας, ως εναλλακτική λύση στο δυτικό μοντέλο της πολιτικής των ανταγωνισμών μεταξύ μεγάλων δυνάμεων, δεν είναι μόνο θεωρητική ή ακαδημαϊκή, όπως στην περίπτωση των δυτικών κρατών, αλλά είναι και στην πράξη, με την κινεζική διπλωματία να κινείται πάντα εντός των αυστηρών πλαισίων της μη-επέμβασης, του αμοιβαίου οφέλους, και του σεβασμού στη διαφορετικότητα των πολιτισμών. Ασχέτως, λοιπόν, με τον βαθμό συμπάθειας που μπορεί να έχει κανείς απέναντι στο κινέζικο κράτος, κανείς δεν μπορεί να μην παραδεχτεί ότι η Κίνα συμπεριφέρεται διαφορετικά από κάθε άλλη υπερδύναμη που προηγήθηκε.

Αλλά τι σχέση έχει η ‘αρμονία’, η ‘ειρήνη’ και ο ‘πολιτισμικός σεβασμός’, με τον Μάο ή τον Μαρξ; Και γιατί ένα κόμμα που αυτοκαθορίζεται ως κομμουνιστικό, έχει σταματήσει να μιλά την μαρξιστική διάλεκτο της ταξικής πάλης;

Η εύκολη και πρόχειρη απάντηση είναι ότι οι Κινέζοι διόρθωσαν το «λάθος» του κομμουνισμού στρεφόμενοι προς τον καπιταλισμό, αλλά η Κίνα δεν είναι μια αμιγώς καπιταλιστική χώρα.

Για να απαντήσει κανείς αυτό το ερώτημα θα πρέπει να ανατρέξει στην κινεζική φιλοσοφία, και ιδιαίτερα σε κάποιες από τις μεγαλύτερες φιγούρες της κινεζικής σκέψης και της τέχνης της πολιτικής: τον Κομφούκιο —ή αλλιώς Κουνγκ Τσου—, τον Λάο Τσου, τον Σουν Τσου, και τον Χαν Φέι Τσου.

Παρακολουθώ την πορεία της Κίνας με μεγάλο ενδιαφέρον εδώ και πάνω από δύο δεκαετίες, και θεωρώ ότι η ανάγνωση των κυρίων κειμένων των σοφών αυτών Κινέζων, είναι κεντρικής σημασίας στην κατανόηση της Κίνας σήμερα. Θα ήταν σαν να προσπαθείς να καταλάβεις την δυτική πολιτική σκέψη δίχως να έχεις διαβάσει Αριστοτέλη, Πλάτωνα, Θουκυδίδη, ή Τζον Λοκ, Εμμάνουελ Καντ, Καρλ Μαρξ, και Τόμας Χομπς.

Αλλά τι σχέση έχει ο Κομφούκιος με όλα αυτά; Γιατί οι αρχιτέκτονες ενός σύγχρονου τεχνολογικού κράτους που αυτοπροσδιορίζονται ως κομμουνιστές, να χρειάζονται έναν αρχαίο αυτοκρατορικό ηθικολόγο όπως τον Κομφούκιο; Αυτή η αντίφαση δεν μπορεί να εξηγηθεί υπό το πρίσμα της ιδεολογικής ταύτισης, φυσικά, αλλά υπό το πρίσμα της ανασφάλειας, της πιθανής τραγικής κατάληξης ενός κράτους του 1,4 δισεκατομμυρίων κατοίκων, και την ανασφάλεια ενός κράτους που φοβάται την μοίρα μιας δυτικού τύπου χώρας, που δεν έχει να προσφέρει τίποτα στις μάζες πέρα από οικονομική ανάπτυξη, ανισότητα, και την καταναγκαστική θεσμική και γραφειοκρατική επιβολή του κράτους στους πολίτες.

Το Κινεζικό Κομμουνιστικό Κόμμα, με τα δισεκατομμυριούχα μέλη του, ελάχιστα μοιάζει σήμερα με σοβαρό υποστηρικτή του σοσιαλισμού. Πρέπει να είσαι τυφλός για να πιστεύεις κάτι τέτοιο. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η Κίνα έχει σταματήσει να διαθέτει ένα όραμα, για το παρόν και το μέλλον της. Διαδοχικοί μεταρρυθμιστές ηγέτες, όπως και ο Σι Τζιπίνγκ σήμερα, έχουν επικρίνει τον ίδιο τον Μάο Τσετούνγκ για τα καταστροφικά του «λάθη». Κάτι που μερικές δεκαετίες πριν θα σε έριχνε σε κάποιο κινεζικό μπουντρούμι. Οι προσπάθειες, όμως, του Σι Τζινπίνγκ να προωθήσει τη δική του σκέψη ως μοντέρνο υποκατάστατο, συμπεριλαμβανομένων των κομμουνιστικότατων συνεδριών εξαναγκαστικής απαγγελίας των ομιλιών του, δεν φαίνεται να έχουν προκαλέσει ενθουσιασμό σε κανέναν, παρά στους πολύ κοντινούς του ανθρώπους, και την επιχειρηματική ελίτ της Κίνας.

Ο Κομφούκιος, όμως, αποτελεί μια εναλλακτική μέση οδό στη σύγχρονη Κίνα. Η φιλοσοφία του, που επηρέασε όλη την Ασία, αν εξαιρέσεις τις επικίνδυνες για κάθε κράτος και εξουσία ιδέες του περί ατομικής ηθικής ανάπτυξης και καλλιέργειας, θα μπορούσε να είναι η τελευταία και καλύτερη άμυνα του ΚΚΚ για την διατήρηση της κυριαρχία του, παρέχοντας κομφουκιανή ‘ενότητα’ και ‘αρμονία’, αντί για πολιτικό κατακερματισμό και κοινωνική αλλοτρίωση, όπως στη Δύση.

Η έννοια της ‘κοινότητας’, της ‘ιστορικής συνέχειας’, και ο Κομφούκιος, υπερισχύουν πλέον της ‘ταξικής πάλης’, της ‘επανάστασης’, και του Καρλ Μαρξ. Ήταν οι δυναστείες Τσιν και Χαν που οικοδομήθηκαν πάνω σε αυτή την έννοια της ‘κοινότητας’ και της ειρήνης μέσω της ‘ενότητας’, τις οποίες ανέπτυξαν συνεχώς μέσα από μεταγενέστερες δυναστείες, μέχρι και τον 20ο αιώνα.

Βλέπεις, η Κίνα αποτελείται από πολλαπλές εθνοτικές ομάδες των οποίων η διαφορετικότητα πρέπει να είναι σεβαστή για να υπάρχει εσωτερική ειρήνη, αλλά, για να γίνει αυτό, πρέπει όλες τους να έχουν αφομοιωθεί υπό ένα ενιαίο έθνος που να συνδέεται και με πνευματικούς δεσμούς, και με δεσμούς κοινής μοίρας και πεπρωμένου.

Γι’ αυτό και το ύψιστο ιστορικό πολιτικό δόγμα της «Μίας Κίνας», στηρίζεται τόσο στενά σε έννοιες όπως η ‘εδαφική ακεραιότητα’, η ‘εθνική σταθερότητα’, η ‘εθνοτική αλληλεγγύη’, και η ‘συνέχεια του πολιτισμού’, οι οποίες καταλήγουν να καλλιεργούν μια ενιαία μονάδα δράσης και σκοπού, έναν συλλογικό στόχο, οργανωμένος από ένα κεντροποιημένό και ενιαίο κράτος.

Ο Σι απορρίπτει τον ατομικισμό της δυτικής πολιτικής θεωρίας, υπέρ της κομφουκιανής έννοιας του «ren», της «αμοιβαιότητας». Εάν τα έθνη και τα άτομα σέβονται τις αξίες όλων των άλλων εθνών κρατών ως μέρος ενός ευρύτερου συνόλου μιας παγκόσμιας κοινότητας, μπορούν να συνεργαστούν μαζί για να επιτύχουν την εκτενή αρμονία που αντιπροσωπεύει το κομφουκιανό ιδεώδες του «datong», της «μεγάλης ενότητας κάτω από τον ουρανό».

Η ‘δημοκρατία’ και ο ‘πολιτικός πλουραλισμός’ είναι καλά και άγια και για τους Κινέζους του ΚΚΚ, αλλά στην κινεζική πολιτική σκέψη αποτελούν υποτελή ιδεώδη στον ευγενέστερο και παντοτινό στόχο της εσωτερικής κοινωνικής ειρήνης, και της παγκόσμιας αρμονίας μεταξύ των χωρών του κόσμου.

Το κομμουνιστικό σύνθημα της ενότητας των εργατών και του προλεταριάτου, που βοήθησε τον κινεζικό λαό να αποτινάξει το φεουδαρχικό αυτοκρατορικό ολοκληρωτικό σύστημα και να οραματιστεί ένα καλύτερο μέλλον κατά τη διάρκεια των πολέμων και των εισβολών του 20ου αιώνα, έχει πάρει σήμερα μια διαφορετική όψη. Η θέση της «μεγάλης ενότητας» εξυμνεί τα επιτεύγματα του Κομμουνιστικού Κόμματος ως την κορύφωση του κινεζικού πολιτισμού, και ως οδηγό για ολόκληρο τον κόσμο.

Οι Δυτικοί παρατηρητές, όμως, καθώς και πολλοί από τους γείτονες της Κίνας, αντιμετωπίζουν αυτούς τους ισχυρισμούς με καχυποψία. Για εκείνους, η Κίνα ασκεί ιμπεριαλισμό, καθαρά και ξάστερα. Επικαλούνται τη χρήση οικονομικών κυρώσεων και στρατιωτικής βίας για την αμφισβήτηση της κυριότητας νησιών στη Θάλασσα της Νότιας Κίνας, κατά παράβαση του διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας, μιμούμενη τους Δυτικούς ανταγωνιστές της, όπως οι ΗΠΑ, ξεχνώντας όμως, ότι ενώ οι ΗΠΑ δεν έχουν υπογράψει το Δίκαιο της Θάλασσας, η Κίνα αποτελεί ιδρυτήριο μέλος-κράτος του, ανταποκρινόμενη σε ασύμμετρες επιθέσεις από ισχυρά κράτη που παραβιάζουν τους κανόνες αυτούς κατά το δοκούν και χωρίς καμία συνέπεια, όπως οι χώρες του ΝΑΤΟ.

Κατηγορούν την Κίνα για ιμπεριαλισμό, επίσης, διότι έχει χρησιμοποιήσει εμπορικές κυρώσεις για να πιέσει χώρες όπως η Ιαπωνία και οι Φιλιππίνες ώστε να στηρίξουν τους στόχους της εξωτερικής της πολιτικής. Ενώ θεωρούν επίσης την εμπορική πρωτοβουλία «Μία Ζώνη, Ένας Δρόμος» (Belt and Road Initiative) ως μια μορφή οικονομικού ιμπεριαλισμού. Η BRI βλέπεις παρέχει τεράστια κεφάλαια για την κατασκευή σιδηροδρόμων, λιμανιών και τερματικών σταθμών φυσικού αερίου στις χώρες που συνδέονται εμπορικά με την Κίνα, αλλά έχει επίσης αναλάβει και τον έλεγχο μεγάλων περιουσιακών στοιχείων στις χώρες αυτές, όταν τα δάνεια αυτά δεν αποπληρώνονται. Οι συνοριακές συγκρούσεις παλαιότερα, με τη Σοβιετική Ένωση, με την Ινδία και το Βιετνάμ, καθώς και πιο πρόσφατα με την άρνηση αποκήρυξης της χρήσης βίας κατά της Ταϊβάν, των απογόνων των αυτοκρατορικών αυτοεξόριστων κινέζων μετά την Κινεζική Επανάσταση, υποδηλώνουν σύμφωνα με τους περισσότερους δυτικούς αναλυτές ότι η Κίνα θα προβάλει ισχύ και θα υπερασπιστεί εδαφικά κέρδη όταν είναι σε θέση να το πράξει, και με κάθε κόστος, αποδίδοντας της πλήρη δυτικά κίνητρα.

Για τα ανταγωνιστικά έθνη-κράτη της Δύσης, η κατάσταση είναι διαφορετική από ό,τι στην ακμάζουσα Κίνα, καθώς η διογκούμενη εσωτερική ανισότητα και η ιμπεριαλιστική εκμετάλλευση δεν μπορούν πλέον να αντισταθούν στις πιέσεις της παγκοσμιοποίησης της ίδιας, που είδε πρώην αποικίες του Παγκόσμιου Νότου να αναδύονται από τις στάχτες που άφησαν πίσω τους οι κατακτητές τους.

Και έτσι φτάνουμε στο σήμερα, όπου από τη λίστα των χωρών που συνεισφέρουν περισσότερο στο παγκόσμιο ΑΕΠ, οι πέντε από τις δέκα πρώτες —συμπεριλαμβανομένης της Ρωσίας που είναι ευρασιατική χώρα και ως μέλος των BRICS δεν συμπεριλαμβάνεται στο αμιγώς δυτικό γκρουπ— είναι μη-δυτικές χώρες που ανήκουν στον Παγκόσμιο Νότο. Η σύγκριση του ρόλου τους, βάσει της συνεισφοράς τους στην παγκόσμια οικονομία, μόνο ως αστείο μπορεί να συγκριθεί με τις χώρες της Δύσης, με εξαίρεση τις ΗΠΑ, την καρδιά της δυτικής αυτοκρατορίας. Γερμανία, Γαλλία και Ηνωμένο Βασίλειο μαζί, οι ναυαρχίδες της Ευρωπαϊκής οικονομίας, ούτε την Ινδία δεν φτάνουν σε παραγόμενη αξία.

(Σε όρους PPP)

🇨🇳 China $44.30 τρισ.

🇺🇸 United States $32.38 τρισ.

🇮🇳 India $18.90 τρισ.

🇷🇺 Russia $7.53 τρισ.

🇯🇵 Japan $7.26 τρισ.

🇩🇪 Germany $6.41 τρισ.

🇮🇩 Indonesia $5.45 τρισ.

🇧🇷 Brazil $5.23 τρισ.

🇫🇷 France $4.73 τρισ.

🇬🇧 United Kingdom $4.72 τρισ.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίες στοχεύουν την Κίνα ως τον βασικό στρατηγικό τους αντίπαλο, αναμένουν συνεχή ανταγωνισμό για κρίσιμους πόρους, όπως οι σπάνιες γαίες και τα τσιπ υπολογιστών, καθώς και την πρόσβαση σε εμπορικούς δρόμους, και σε δίκτυα ενέργειας. Μια εξαρτημένη ενεργειακά Κίνα, είτε από πετρέλαιο και φυσικό αέριο, είτε από όπιο, είναι μια ντροπιασμένη και υποτελής Κίνα. Και η Κίνα θα κάνει τα πάντα για να αποτρέψει αυτό το ενδεχόμενο, επαναλαμβάνοντας τον «Αιώνα της Ντροπής».

Μια αυτοκρατορία αντιμέτωπη με μια άλλη για την παγκόσμια κυριαρχία, αυτό βλέπουν όλοι στη Δύση, και μόνο αυτό. Από την άλλη πλευρά, όμως, η αλήθεια είναι ότι οι πρακτικές και η ιδεολογία της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας δεν αντικατοπτρίζουν απλώς την εποχή του ιμπεριαλισμού του 19ου αιώνα. Η Κίνα δεν έχει διεξαγάγει συνοριακές συγκρούσεις στην πρόσφατη ιστορία της, και, με εξαίρεση την επέκτασή της στη Θάλασσα της Νότιας Κίνας, δεν έχει καταλάβει ξένα εδάφη πέρα από τα όρια της αυτοκρατορίας των Τσινγκ. Ούτε μπορεί η Κίνα να κατηγορηθεί για επιθετικούς πολέμους, εδώ και επτά συναπτούς αιώνες. Υπερασπίζεται σθεναρά την εδαφική της κυριαρχία και προασπίζεται την αρχή της μη-επέμβασης στις εσωτερικές υποθέσεις άλλων κρατών, και μη-στρατιωτικής επέμβασης για την επίλυση διακρατικών διαφορών. Από αυτή την άποψη, η πολιτική της Κίνας μοιάζει πολύ περισσότερο με εδαφικό εθνικισμό, παρά με ιμπεριαλιστική επέκταση.

Αν και έχει επενδύσει σε μεγάλο βαθμό στην Αφρική, την Κεντρική Ασία και τη Λατινική Αμερική, η κλίμακα αυτών των επενδύσεων υπολείπεται κατά πολύ εκείνης του αμερικανικού και ευρωπαϊκού καπιταλισμού εκεί. Δεν είναι καν συγκρίσιμη. Ενώ ακόμα και η προώθηση της πράσινης ενέργειας από τη Κίνα, σε αντίθεση με τις δυτικές χώρες, ακόμη και όταν αντισταθμίζεται από την κατασκευή εργοστασίων άνθρακα, εξακολουθεί να συμβάλλει στον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής, αντί να την επιδεινώνει. Μια απλή εξίσωση της Κίνας με τις άλλες δυτικές ιμπεριαλιστικές δυνάμεις, απλώς δεν ευσταθεί.

Κάποιοι άλλοι, ασκούν κριτική στους Κινέζους ότι δεν εφευρίσκουν τίποτα, παρά μόνο κλέβουν την τεχνογνωσία των δυτικών εταιρειών, αλλά ξεχνούν μια μικρή λεπτομέρεια. Οι δυτικές πολυεθνικές δεν ηττήθηκαν από την Κίνα επειδή η Κίνα αντέγραψε την τεχνολογία τους. Ξεπουλήθηκαν στην Κίνα. Η Κίνα δεν έκλεψε τεχνογνωσία, την αγόρασε.

Αυτό που συνέβη ήταν ότι οι πολυεθνικές εταιρείες της Δύσης μετέφεραν τις θέσεις εργασίας των εταιρειών αυτών σε περιοχές κάπου στην Κίνα, αποδεκάτισαν τα εργατικά συνδικάτα στις δικές τους χώρες, και παρέδωσαν την πνευματική ιδιοκτησία πάνω στην τεχνογνωσία τους ως αντάλλαγμα για την πρόσβαση σε μια νέα αγορά ενός δισεκατομμυρίου νέων καταναλωτών, και τους εξαιρετικά χαμηλούς μισθούς των Κινέζων εργατών.

Την ώρα, όμως, που οι ΗΠΑ, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Ευρωπαϊκή Ένωση διέσωζαν εγκληματίες τραπεζίτες και διεξήγαγαν παράνομους πολέμους στη Δυτική Ασία, η Κίνα χρησιμοποιούσε τα κέρδη της ανάπτυξης της και τα επένδυε στην παιδεία, στα σιδηροδρομικά δίκτυα, σε λειτουργικά συστήματα υγείας, στην πράσινη ενέργεια, στα έξυπνα δίκτυα, στις μπαταρίες, τα τσιπάκια, και την ηλεκτροκίνητη αυτοκίνηση, φτιάχνοντας ολόκληρες πόλεις ως κόμβους ανάπτυξης, με κέντρα παραγωγής ικανά για έρευνα, ανάπτυξη και καινοτομία, πράγματα που οι περισσότερες δυτικές χώρες αδυνατούν πλέον ούτε να συλλάβουν, για να την ανταγωνιστούν.

Τα νούμερα της παγκόσμιας οικονομίας μιλούν από μόνα τους. Οι παγκόσμιες οικονομικές δυνάμεις φαίνεται να υπονομεύουν την κυριαρχία των δυτικών εθνών-κρατών σήμερα, οι οποίες δεν παράγουν τίποτα πέρα από όπλα, τεχνολογίες καταγραφής και παρακολούθησης δεδομένων, και χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες, την ώρα που η ανθρωπότητα χρειάζεται κάτι παραπάνω από αέναη καπιταλιστική ανάπτυξη και ΑΕΠ. Μια νέα συνολική κοσμοθεωρία, που να συμπεριλαμβάνει όλους τους λαούς, αντί για την αναπόφευκτη σύγκρουση μεταξύ αποκλινόντων εθνικών και αυτοκρατορικών συμφερόντων.

Γι’ αυτό και οι δυτικοί εξαπολύουν αυτόν τον ανελέητο πόλεμο αποκλεισμού στην Κίνα, μέσω του πολέμου στους συμμάχους και ενεργειακούς της παρόχους, την Ρωσία, το Ιράν και τη Βενεζουέλα, και πλήττοντας τη με κυρώσεις και εμπορικό στραγγαλισμό, προσπαθόντας να βάλουν ένα μικρό φρένο στην άνοδο της ισχύος της, και της επιτυχίας της ως κράτος. Διότι, ενώ με την προσχώρηση της Κίνας στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου το 2001, αρχικά φάνηκε ότι στόχευε να ενταχθεί ως υποτελής στην αμερικανική παγκόσμια τάξη πραγμάτων, και όχι να την αμφισβητήσει, σήμερα, μετά τις εξελίξεις των τελευταίων δεκαέξι ετών, την παγκόσμια οικονομική κρίση του 2008-10, την πανδημία του Covid-19, τον πόλεμο στην Ουκρανία, το Ιράν, και τη γενοκτονία των Παλαιστινίων, η στάση της έχει αλλάξει, και πλέον απορρίπτει την έννοια της «βασισμένης σε διεθνής κανόνες» παγκόσμιας τάξης, ως δυτική υποκρισία.

Έννοιες όπως ‘καπιταλισμός’ και ‘σοσιαλισμός’, ‘Αριστερά’ και ‘Δεξιά’, δεν ακουμπούν τους Κινέζους πια με τον ίδιο τρόπο που συμβαίνει στους ιδεολογικούς τους αντιπάλους στη Δύση. Η ιδεολογία της Κίνας φαίνεται ότι έλκει πλέον την καταγωγή της όχι από τον Άνταμ Σμιθ και τον Φρίντριχ Χάγιεκ, ούτε από τον Καρλ Μαρξ και τον Μάο, αλλά από τον Κομφούκιο, τον Χαν-Φέι Τσου, και τον Σουν Τσου. Αυτή η σύγχρονη μορφή κομφουκιανού κινεζικού ουτοπισμού, φαίνεται και από το ενδιαφέρον του ίδιου του κόσμου σε αυτόν, και την επαναδιατύπωση του έργου του στη μοντέρνα εποχή. Διάβασα κάπου ότι το λαϊκό ενδιαφέρον των Κινέζων για τον Κομφούκιο, που παλαιότερα θεωρείτο πράκτορας της φεουδαρχικής άρχουσας τάξης, έχει εκτοξευθεί μετά την περίοδο των σύγχρονων μεταρρυθμίσεων του ΚΚΚ, ενώ και άλλες επιρροές έπαιξαν εξίσου σημαντικό ρόλο. Για παράδειγμα, η ταχύτερα αναπτυσσόμενη νέα θρησκεία στην Κίνα αυτή τη στιγμή, είναι ο Χριστιανισμός.

Το προηγούμενο σύνθημα του Σι Τζινπίνγκ, το αποκαλούμενο «Κινεζικό Όνειρο», σήμαινε την επίτευξη μιας μέτριας ευημερίας για όλους. Όντας μια από τις φτωχότερες χώρες του κόσμου την δεκαετία του ‘70, κατάφερε μέσα σε μόλις πέντε δεκαετίες να ανυψώσει 700 εκατομμύρια ανθρώπους πάνω από τη φτώχεια, ένα κατόρθωμα που κανένα άλλο σύγχρονο κράτος δεν μπορεί να πανηγυρίσει για τους πολίτες του. Η νέα ιδεολογία της «μεγάλης ενότητας», όμως, έχει αποκτήσει σήμερα ακόμα πιο μεγαλόπνοους στόχους, ως αποτέλεσμα της πολιτικής παρακμής της αμερικανικής αυτοκρατορίας: να καταστήσει την Κίνα την ηγετική δύναμη στον κόσμο, κυρίαρχη σε όλους τους τομείς ως οικονομία, ως εδαφικό κράτος, και ως τεχνολογική και πολιτιστική υπερδύναμη.

Ο μεγάλος Βρετανός ιστορικός, Έρικ Χόμπσμπαουμ, είχε σχολιάσει παλιότερα ότι «η Ιστορία είναι η πρώτη ύλη για εθνικιστικές, εθνοτικές, ή φονταμενταλιστικές ιδεολογίες, όπως οι παπαρούνες είναι η πρώτη ύλη για τον εθισμό στην ηρωίνη». Η Κίνα δεν αποτελεί εξαίρεση.

Η Κίνα οικοδόμησε μια επιβλητική ισχύ πάνω στα ερείπια της δυτικής αυτοκρατορίας και της δυτικής δημοκρατίας. Παρά τον «Αιώνα της Ντροπής» τον 19ο αιώνα, και την πολιτική αναταραχή του 20ου αιώνα, τρία νήματα σήμερα την διαπερνούν όσο τίποτε άλλο: η έντονη αφοσίωση στην επιστημονική και τεχνολογική πρόοδο, η αποφυγή της επιστροφής στον «Αιώνα της Ντροπής», και η επιμονή στη διατήρηση των κεντρικών πολιτιστικών της αξιών. Την ώρα που οι αντιεπιστημονικές τάσεις και η μονομανία με το χρήμα και τον πλούτο έχουν μολύνει ανεπανόρθωτα τις δυτικές κοινωνίες, η Κίνα και η υπόλοιπη Ανατολική Ασία έχουν επενδύσει στην παλιά ιδεολογία της τεχνολογικής προόδου και της κοινωνικής ενότητας. Και φαίνεται να κερδίζουν.

Η Κίνα θα αποτελεί πάντα μυστήριο για όσους την βλέπουν μέσα από δυτικά μάτια, και την κρίνουν με δυτικοκεντρικά κίνητρα και κριτήρια. Οι απαντήσεις για την ταυτότητά της, την πηγή της έμπνευσής της, και του οράματός της για το μέλλον, βρίσκονται στην ανάγνωση της δικής της ιστορίας, και στα μεγάλα πνεύματα της φιλοσοφίας της που σμίλευσαν το κινεζικό συνειδητό. Το αν αυτή η επερχόμενη μετωπική σύγκρουση με τις ΗΠΑ θα είναι το τέλος του δρόμου για την «μεγάλη ενότητα» του Σι, ή απλώς μια φάση στη διαδικασία ανοικοδόμησης του κόσμου μετά την επικείμενη κατάρρευση της αμερικανικής αυτοκρατορίας, μένει να φανεί.

Από το μακρινό Αμστελόδαμο, με αγάπη,

Κώστας

Υ.Γ. Η συνάντηση του Σι με τον Τραμπ αυτόν τον μήνα, θα καθορίσει σε μεγάλο βαθμό τα όρια της επερχόμενης οικονομικής και κοινωνικής κρίσης, και το μέλλον της διεθνούς διπλωματίας. Αν δεν μπορέσουν τα βρουν με κάποιον τρόπο, προβλέπω δύσκολο καλοκαίρι για την Ευρώπη, και ακόμα πιο δύσκολο χειμώνα.

(Φίλε Κώστα, οι δυτικοί δεν εξηγούν μόνο την Κίνα με τη δική τους σαπίλα αλλά τους πάντες και τα πάντα. Με τις δικές τους …αρχές και …αξίες είδαν το Ιράν οι ΗΠΑ και έφαγαν τα μούτρα τους. Σαρώνει η λευκή ανωτερότητα στον δυτικό κόσμο, που, κατά τ’ άλλα, είναι κατά του ρατσισμού. Όλοι ούρλιαζαν για χρόνια για την ανοχή στην διαφορετικότητα αλλά θέλουν να ξεπαστρέψουν όλους όσοι είναι διαφορετικοί από αυτούς. Κώστα, η φιλοσοφία του Κομφούκιου είναι παρούσα και σήμερα στην Κίνα, αλλά εμείς θεωρούμε αδιανόητο να είναι παρούσα η φιλοσοφία του Σωκράτη και του Αριστοτέλη σήμερα στην Ελλάδα, αν και είναι σύγχρονοι του Κομφούκιου· πάντως, η ηθική απασχόλησε έντονα και τους τρεις φιλοσόφους. Αλλά, όπως σου έγραψα και σε προηγούμενο κείμενο, πόσοι Έλληνες πιστεύεις πως έχουν διαβάσει τους πλατωνικούς διαλόγους ή τα Ηθικά Νικομάχεια; Και από αυτούς που τα διάβασαν, πόσοι σκέφτηκαν να βάλουν το πνεύμα αυτών των βιβλίων στη ζωή τους; Η κατάσταση της ελληνικής κοινωνίας σήμερα είναι θλιβερή, αφού η σαπίλα έγινε πια κανονικότητα. Άπληστα και αμόρφωτα ανθρωποειδή παντού. Γενικά, πολλή αμορφωσιά στην …πολιτισμένη Δύση. Και σύντομα και πολλή φτώχεια. Η Κίνα έχει ένα σύντομο επιθετικό πόλεμο κατά του Βιετνάμ το 1979 -ως απάντηση στην επέμβαση του Βιετνάμ στην Καμπότζη- αλλά το πιο ενδιαφέρον είναι πως η Κίνα ήταν σε εμφύλιο πόλεμο από το 1927 ως το 1949. Σκέφτομαι ποια θα ήταν η εξέλιξη της Κίνας -αλλά και της ανθρωπότητας-, αν δεν είχαν νικήσει οι κομμουνιστές, όπως σκέφτομαι ποια θα ήταν εξέλιξη της Ευρώπης, αν είχαν υπερισχύσει οι κομμουνιστές στη Γερμανία. Κώστα, η Κίνα προσχώρησε στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου το 2001 και ήταν θέμα χρόνου πότε θα γινόταν η πρώτη οικονομία παγκοσμίως. Το πέτυχε το 2014. Βέβαια, οι ΗΠΑ αρνούνται να αποδεχτούν την απώλεια της παγκόσμιας ηγεμονίας τους και τον νέο πολυπολικό κόσμο, οπότε Ουκρανία, Βενεζουέλα, Ιράν, Παναμάς, Γροιλαδία, Κούβα, δασμοί, κυρώσεις, ναυτικοί αποκλεισμοί και άλλα πολλά. Δεν γνωρίζω τη συνέχεια και νομίζω πως είναι κινέζικο το ρητό “όποιος προβλέπει δεν γνωρίζει, και όποιος γνωρίζει δεν προβλέπει”. Επίσης, δεν βιάζομαι να ενθουσιαστώ με την Κίνα επειδή η Δύση δεν περνάει και τις καλύτερες μέρες της. Αυτό που σκέφτομαι -και μπορεί να είναι λάθος- είναι ότι η Κίνα μπορεί, με τις εισαγωγές πετρελαίου, LNG και άλλων πρώτων υλών από τη Ρωσία, να έχει αυτάρκεια και αυτονομία. Οι ΗΠΑ υποστηρίζουν πως έχουν αυτάρκεια αλλά η βιομηχανία τους και το τεράστιο χρέος τους άλλα μας λένε, ενώ δεν έχουν δημόσιο σύστημα υγείας, τα σχολεία τους είναι άθλια, τα πανεπιστήμια είναι για πλούσιους, οι δημόσιες συγκοινωνίες είναι περιορισμένες κλπ. Ο Τζον Μιρσχάιμερ πιστεύει πως είναι αναπόφευκτη η πολεμική σύγκρουση των ΗΠΑ με την Κίνα, ενώ κάποιοι υποστηρίζουν πως έχει ήδη ξεκινήσει. Εγώ θα πάω για μπάνια και διάβασμα στις παραλίες. Πάντως, φεύγοντας από τη Ζάκυνθο, θα περάσω από την προτομή του Κομφούκιου -που είναι στο λιμάνι της Ζακύνθου- και θα τον ρωτήσω μερικά πράγματα. Να είσαι καλά. Την αγάπη μου.)

Το pitsirikos.net χρειάζεται τη βοήθειά σου

Στήριξε οικονομικά το pitsirikos.net, αν θεωρείς πως καλό είναι να υπάρχουν στην Ελλάδα και κάποιες φωνές που δεν δουλεύουν για τον Μαρινάκη, τον Αλαφούζο, τον Σαββίδη και τα άλλα παιδιά, οπότε μπορεί να διαβάσεις ή να ακούσεις κάτι διαφορετικό από αυτό που συμφέρει τους ολιγάρχες. Οι τρόποι στήριξης εδώ.