Ένα Φάντασμα πλανάται πάνω από τις ΗΠΑ: Το Φάντασμα του Κομμουνισμού
Αδερφέ Πιτσιρίκο, σου στέλνω δύο φωτογραφίες που απεικονίζουν την σημερινή στάση των Ρεπουμπλικάνων των ΗΠΑ όπου προωθούν με τον πιο επίσημο τρόπο ότι ο κομμουνισμός είναι η μεγαλύτερη απειλή τώρα για τις ΗΠΑ κι ότι οι Δημοκρατικοί έχουν γίνει κομμουνιστές!
Κι αυτό γιατί κάποιοι της αριστερής πτέρυγας των Δημοκρατικών κέρδισαν πρόσφατα κάποιες εσωκομματικές εκλογές για την γερουσία!
Αναρωτιόμαστε. Είναι δυνατόν να είναι αυτό τώρα η επίσημη άποψη του κυβερνητικού κόμματος των ΗΠΑ; Υπάρχει προηγούμενο το Δημοκρατικό κόμμα να έχει κατηγορηθεί τόσο επίσημα ότι έχει γίνει Κομμουνιστικό; Πρόσεξτε! Ούτε καν σοσιαλιστικό αλλά Κομμουνιστικό.
Το να χαρακτηρίζεται το Δημοκρατικό Κόμμα των ΗΠΑ, ένα κατεξοχήν φιλελεύθερο-καπιταλιστικό κόμμα, ως κομμουνιστικό, αποτελεί μια συνειδητή και ακραία επιλογή στην πολιτική αντιπαράθεση.
Η χρήση του όρου κομμουνιστής ή σοσιαλιστής ως πολιτική ύβρις εναντίον των Δημοκρατικών ή των προοδευτικών πολιτικών δεν είναι πρωτοφανής στις ΗΠΑ, αν και η σημερινή ένταση θυμίζει άλλες εποχές.
Όταν ο Φράνκλιν Ρούσβελτ (Δημοκρατικός) εισήγαγε το πρόγραμμα New Deal για την αντιμετώπιση της Μεγάλης Ύφεσης, πολλοί συντηρητικοί επικριτές του τον κατηγόρησαν ότι προωθεί τον σοσιαλισμό και τον κομμουνισμό, εξαιτίας της άνευ προηγουμένου κρατικής παρέμβασης στην αμερικανική οικονομία. Ήταν όμως εποχή μετά το μεγάλο κραχ, όταν συνολικά ο καπιταλισμός είχε απαξιωθεί σαν βιώσιμο σύστημα και οι ίδιοι οι θεωρητικοί υπερασπιστές του καπιταλισμού όπως ο Κέυνς ζητούσαν ριζικές μεταρρυθμίσεις και κρατική παρέμβαση.
Η πιο ευθεία ιστορική σύγκριση είναι ο Μακαρθισμός (ο αποκαλούμενος ιστορικά “Δεύτερος Κόκκινος Τρόμος”).
Ο Ρεπουμπλικανός γερουσιαστής Τζόζεφ Μακάρθι είχε κατηγορήσει τις κυβερνήσεις των Δημοκρατικών (Ρούσβελτ και Τρούμαν) για «είκοσι χρόνια προδοσίας», υποστηρίζοντας ότι είχαν επιτρέψει τη διείσδυση κομμουνιστών στον κρατικό μηχανισμό. Δεν τους κατηγόρησε για κομμουνιστές αλλά ότι ήταν ανεύθυνοι και απαράδεκτα ανεκτικοί προς αυτούς.
Εδώ να θυμίσουμε ότι η άποψη ότι ο κομμουνισμός αποτελεί τον υπ’ αριθμόν ένα κίνδυνο ήταν το απόλυτο και αδιαμφισβήτητο κυρίαρχο αφήγημα κατά τη διάρκεια ολόκληρου του Ψυχρού Πολέμου (1947–1991) το οποίο όμως στήριζαν και τα δύο μεγάλα κόμματα.
Αποκορύφωμα υπήρξε η δεκαετία του ’50, αλλά και η δεκαετία του ’80, όταν ο Ρόναλντ Ρίγκαν χαρακτήρισε τη Σοβιετική Ένωση “Αυτοκρατορία του Κακού”.
Ωστόσο, μετά την διάλυση από τα πάνω της ΕΣΣΔ το 1991, η αμερικανική εσωτερική ρητορική ασφαλείας στράφηκε σταδιακά σε άλλες απειλές (όπως η παγκόσμια τρομοκρατία μετά την 11η Σεπτεμβρίου). Το να αναδεικνύεται ξανά ως η “μεγαλύτερη απειλή” σήμερα αποτελεί μια σαφή ρητορική αναβίωση του ψυχροπολεμικού λεξιλογίου.
Τι φανερώνει και τι κρύβει αυτή η στάση σήμερα;
Όταν η πολιτική σύγκρουση πλαισιώνεται επίσημα ως μάχη μεταξύ “America-loving” (αυτών που αγαπούν την Αμερική) και “America-hating COMMUNISTS” (κομμουνιστών που την μισούν), υπάρχουν συγκεκριμένες πολιτικές στοχεύσεις.
Φανερώνει ακραία πόλωση. Δείχνει ότι η αμερικανική πολιτική σκηνή έχει πολωθεί σε τέτοιο βαθμό που ο πολιτικός αντίπαλος δεν αντιμετωπίζεται απλώς ως κάποιος με λάθος ιδέες, αλλά ως ένας υπαρξιακός εχθρός που θέλει να καταστρέψει την Αμερική.
Φανερώνει επίσης ότι λέξεις όπως ο κομμουνισμός έχουν αποκοπεί από την αυστηρή ακαδημαϊκή ή οικονομική τους σημασία. Λειτουργούν πλέον στην αμερικανική δεξιά ως ομπρέλα για οποιαδήποτε πολιτική θεωρείται παρεμβατική, περιβαλλοντική ή κοινωνικά προοδευτική.
Επιπλέον η επίκληση ενός ιστορικού μπαμπούλα είναι μια δοκιμασμένη τακτική (fearmongering) για τη μέγιστη δυνατή κινητοποίηση και συσπείρωση των συντηρητικών ψηφοφόρων ενόψει εκλογικών αναμετρήσεων.
Από την άλλη, κρύβει και αποπροσανατολίζει την πραγματική ταυτότητα του Δημοκρατικού Κόμματος. Κρύβει δηλαδή το γεγονός ότι το Δημοκρατικό Κόμμα παραμένει σταθερά ένα αστικό, υπέρ του καπιταλισμού κόμμα.
Ακόμα και η πιο προοδευτική του πτέρυγα ζητά ένα ισχυρότερο κράτος πρόνοιας και φορολόγηση του πλούτου (στα πρότυπα της ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας), και όχι την κατάργηση της ατομικής ιδιοκτησίας ή τον κρατικό έλεγχο των μέσων παραγωγής.
Τέτοιοι απόλυτοι αφορισμοί μετατοπίζουν τη συζήτηση. Αντί τα κόμματα να συζητούν για το κόστος ζωής, το σύστημα υγείας ή την εξωτερική πολιτική, η αντιπαράθεση μεταφέρεται σε έναν συναισθηματικά φορτισμένο πολιτισμικό πόλεμο όπου κυριαρχούν τα συνθήματα έναντι των επιχειρημάτων.
Υπάρχει όμως και μια άλλη οπτική πιο ουσιαστική και ελπιδοφόρα:
Πρόσφατα βγήκε μια έρευνα όπου παρουσιάζεται ότι το 38% της Gen Z είναι φιλική προς τις Κομμουνιστικές ιδέες.
Αυτό είναι όντως τεράστιο ποσοστό και δείχνει τον βαθμό της οργής που νιώθει η νεολαία για το σημερινό καπιταλιστικό σύστημα των ΗΠΑ.
Κι έχουν σοβαρούς λόγους.
Η ακρίβεια είναι εκτός ελέγχου, οι ανισότητες εξωφρενικές, το σύστημα είναι πολεμοκάπηλο, η ιδιωτικοποιημένη παιδεία και υγεία έχει γίνει ασύμφορη, οι νέες τεχνολογίες είναι στα χέρια πολυεθνικών κερδοσκοπικών εταιρειών κλπ. Άρα υπάρχει κι ένα πραγματικό τεράστιο Κομμουνιστικό υπόγειο ρεύμα που ακόμα δεν έχει βρει ανάλογη πολιτική εκπροσώπηση.
Η διάχυτη οργή της Gen Z και η αυξανόμενη δεκτικότητα της απέναντι σε αντικαπιταλιστικές ή κομμουνιστικές ιδέες δεν προκύπτει σε κενό αέρος, αλλά από τη βιωματική τριβή με τις σύγχρονες μακροδομές εξουσίας.
Όταν η στέγαση, η υγεία και η παιδεία μετατρέπονται σε απρόσιτα εμπορεύματα και ο πλούτος συγκεντρώνεται βίαια, δημιουργείται μια βαθιά κοινωνική αποξένωση. Οι νέοι νιώθουν αποκομμένοι από τους καρπούς της εργασίας τους και αποκλεισμένοι από τη λήψη αποφάσεων.
Ακόμα και το γεγονός ότι οι νέες τεχνολογίες, οι οποίες σε μια διαφορετική εποχή ή υπό ένα άλλο πρίσμα θα μπορούσαν ενδεχομένως να απελευθερώσουν την ανθρωπότητα από την ανάγκη του χρήματος και της καταναγκαστικής εργασίας, ελέγχονται σήμερα από μονοπωλιακά υπερκέρδη, εντείνει αυτό το αίσθημα της ματαίωσης.
Όταν λοιπόν ένα σύστημα αδυνατεί να προσφέρει όραμα, είναι απολύτως λογικό ρεύματα της νεολαίας να αναζητούν διέξοδο σε ριζοσπαστικές εναλλακτικές, έστω κι αν αυτές δεν έχουν βρει ακόμη την ακριβή πολιτική τους έκφραση.
Ανέφερα για τον Δεύτερο Κόκκινο Τρόμο. Ας μιλήσουμε για τον Πρώτο. Ο Πρώτος Κόκκινος Τρόμο (First Red Scare), εκδηλώθηκε την περίοδο 1917–1920, κατά τη διάρκεια και αμέσως μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η πυροδότησή του είχε δύο βασικά αίτια:
Εξωτερικά, την Οκτωβριανή Επανάσταση του 1917 στη Ρωσία, η οποία απέδειξε ότι η ανατροπή του αστικού κράτους δεν ήταν απλώς μια θεωρία, αλλά μπορούσε να γίνει ιστορική πραγματικότητα.
Εσωτερικά, την τεράστια άνοδο του εργατικού και συνδικαλιστικού κινήματος στις ΗΠΑ.
Το 1919 υπήρξαν μαζικές απεργίες (όπως η Γενική Απεργία του Σιάτλ) και ένα κύμα βομβιστικών επιθέσεων από αναρχικές ομάδες.
Το αμερικανικό κράτος απάντησε με σαρωτική καταστολή. Με πρωτεργάτη τον Υπουργό Δικαιοσύνης Αλεξάντερ Μίτσελ Πάλμερ (και τον νεαρό τότε Έντγκαρ Χούβερ, μετέπειτα ιδρυτή του FBI), εξαπολύθηκαν οι διαβόητες “Επιδρομές Πάλμερ” (Palmer Raids).
Χιλιάδες αριστεροί, αναρχικοί, συνδικαλιστές και ριζοσπάστες μετανάστες συνελήφθησαν αυθαίρετα, και εκατοντάδες απελάθηκαν χωρίς δίκη. Ήταν η πρώτη μαζική, θεσμική προσπάθεια της αμερικανικής κυβέρνησης να ποινικοποιήσει την κομμουνιστική και αναρχική ιδεολογία.
Η Ιστορική Ειρωνεία
Το 1989-1992, με την πτώση του Ανατολικού Μπλοκ, ο Φράνσις Φουκουγιάμα διακήρυξε το «Τέλος της Ιστορίας», υποστηρίζοντας ότι η φιλελεύθερη αστική δημοκρατία και ο καπιταλισμός αποτέλεσαν το τελικό και αξεπέραστο στάδιο της ανθρώπινης κοινωνικοπολιτικής εξέλιξης.
Τριάντα πέντε χρόνια μετά, οι εγγενείς αντιφάσεις αυτού του συστήματος έχουν οξυνθεί τόσο πολύ, που το παρελθόν στοιχειώνει ξανά το παρόν.
Η εμβληματική πρόταση που έγραψαν ο Καρλ Μαρξ και ο Φρίντριχ Ένγκελς το 1848 στο Κομμουνιστικό Μανιφέστο:
«Ένα φάντασμα πλανάται πάνω από την Ευρώπη, το φάντασμα του κομμουνισμού.» γίνεται πάλι επίκαιρη το 2026 και αυτή την φορά για την Μέκκα του παγκόσμιου καπιταλισμού, τις ΗΠΑ.
Είναι εκπληκτικό πώς, 178 χρόνια μετά τη συγγραφή αυτής της φράσης, και δεκαετίες μετά τον υποτιθέμενο οριστικό «θάνατό» του, το σύστημα αναγκάζεται να επικαλεστεί ξανά το ίδιο φάντασμα (αυτή τη φορά πάνω από την Αμερική) είτε για να τρομοκρατήσει τους ψηφοφόρους του (όπως κάνουν οι Ρεπουμπλικάνοι), είτε επειδή οι ίδιες οι δομικές του αποτυχίες γεννούν ξανά τις συνθήκες για την αμφισβήτηση του.
Σε αντίθεση με τους δύο πρώτους κόκκινους τρόμους, αυτός εδώ ο τρίτος έχει κάποια νέα χαρακτηριστικά που τον κάνουν πολύ ιδιαίτερο.
Έρχεται από μια εξουσία που δεν έχει την ομοφωνία των δύο πρώτων τρόμων με τα δύο μεγάλα κόμματα της να είναι σε οξεία αντιπαράθεση, χρησιμοποιείται από το ένα κόμμα ενάντια στο άλλο, έρχεται σε τεχνολογικές συνθήκες και με τεχνητή νοημοσύνη και ρομποτική που κάνουν το Κομμουνιστικό όραμα πιο εφικτό από ποτέ, τονίζεται περισσότερο ως απειλή η λέξη κομμουνισμός καθώς η λέξη σοσιαλισμός έχει πάψει να είναι τόσο αρνητική στις ΗΠΑ λόγω του Bernie Sanders και του κινήματος του δημοκρατικού σοσιαλισμού, δείχνει περισσότερο την έλλειψη αυτοπεποίθησης της σημερινής εξουσίας και την καταφυγή της σε φασιστική ρητορική, όπου ο κομμουνισμός είναι ο πρώτος εσωτερικός εχθρός και κίνδυνος, είναι η πρώτη περίπτωση κόκκινου τρόμου που μπορεί να ηττηθεί και να καταφέρει να κάνει πιο δημοφιλή την κομμουνιστική ιδέα αντί να την συντρίψει όπως έγινε στις δύο άλλες περιπτώσεις.
Γιατί είναι τόσο αντιδημοφιλής η σημερινή εξουσία ώστε αυτό που η ίδια στοχεύει σαν βασικό εχθρό της να τον δυναμώνει σαν αυτοεκπληρούμενη προφητεία!
Αυτό κι αν θα είναι ιστορική ειρωνεία!
Η Γενιά Ζ (Gen Z) περιλαμβάνει όσους έχουν γεννηθεί περίπου μεταξύ του 1997 και του 2012. Με δεδομένο ότι βρισκόμαστε στο 2026, η Gen Z αφορά σήμερα άτομα ηλικίας από 14 έως 29 ετών. Πρόκειται δηλαδή για τη γενιά που αυτή τη στιγμή εισέρχεται μαζικά στην αγορά εργασίας, ψηφίζει, και βιώνει στο πετσί της τις δομικές κρίσεις του συστήματος.
Οι διαφορές με την εποχή του Πάλμερ (1919) και του Μακάρθι (1950) είναι δομικές και καταδεικνύουν μια εξουσία σε βαθύτατη κρίση νομιμοποίησης.
Τρεις βασικοί λόγοι γιατί ισχύει αυτό:
1 Η ρήξη της ηγεμονίας και η απουσία συναίνεσης
Στους προηγούμενους Κόκκινους Τρόμους, υπήρχε απόλυτη διακομματική ομοφωνία. Το κράτος, οι θεσμοί, τα μέσα ενημέρωσης και τα δύο μεγάλα κόμματα λειτουργούσαν ως ενιαίο μέτωπο απέναντι στον «εσωτερικό εχθρό». Σήμερα, η επίθεση χρησιμοποιείται ως εργαλείο φραξιονιστικής πάλης μέσα στους ίδιους τους θεσμούς, με τους Ρεπουμπλικάνους να κατηγορούν τους Δημοκρατικούς. Αυτό απογυμνώνει τη ρητορική από το κύρος της «εθνικής ασφάλειας» και την υποβιβάζει σε φθηνή προπαγάνδα, μειώνοντας την πειθώ της στις νεότερες γενιές.
2 Η υλική βάση: Τεχνολογία και Μετα-Σπανιότητα
Στο παρελθόν, το επιχείρημα του καπιταλισμού ήταν ότι μόνο η ελεύθερη αγορά μπορεί να κατανείμει αποτελεσματικά τους πόρους. Σήμερα, η έλευση μιας πολύ ισχυρότερης τεχνητής νοημοσύνης και η προηγμένη ρομποτική δείχνουν προς την κατεύθυνση μιας κοινωνίας μετα-σπανιότητας.
Η προοπτική μιας μελλοντικής εποχής όπου το ίδιο το χρήμα θα μπορούσε σταδιακά να καταργηθεί, επιτρέποντας στην ανθρώπινη κοινωνία να λειτουργήσει με εντελώς διαφορετικές αξίες και προοπτικές, έχει μετατραπεί από θεωρητική ουτοπία σε τεχνολογική δυνατότητα. Αυτό κάνει την επιμονή στο σημερινό κερδοσκοπικό μοντέλο να φαντάζει όχι απλώς άδικο, αλλά ιστορικά παρωχημένο.
3 Ο Σοσιαλισμός κανονικοποιήθηκε, ο Κομμουνισμός στοχοποιείται
Το κίνημα του Μπέρνι Σάντερς και οργανώσεις όπως οι Democratic Socialists of America (DSA) πέτυχαν κάτι ιστορικό: αποδαιμονοποίησαν τη λέξη σοσιαλισμός για τους Αμερικανούς κάτω των 40 ετών. Εφόσον το κατεστημένο δεν μπορεί πλέον να τρομάξει τη νεολαία με τον σοσιαλισμό (καθώς η νεολαία βλέπει τον σοσιαλισμό απλώς ως δημόσια υγεία, παιδεία και συνδικάτα), αναγκάζεται να καταφύγει στην λέξη κομμουνισμός ως την έσχατη λύση πανικού.
Γιατί όμως τώρα Εξουσία δυναμώνει τον εχθρό της;
Το φαινόμενο όπου το σύστημα κάνει πιο δημοφιλή την κομμουνιστική ιδέα, αντί να τη συντρίψει, εξηγείται από δύο βασικούς παράγοντες:
1 Η βαθιά κοινωνική αποξένωση
Η σημερινή εξουσία είναι εξαιρετικά αντιδημοφιλής επειδή έχει αποτύχει στο βασικότερο κοινωνικό συμβόλαιο. Η γενιά Ζ βιώνει πρωτοφανή κοινωνική αποξένωση, καθώς διαπιστώνει ότι οι κυρίαρχες μακροδομές της εξουσίας εξυπηρετούν αποκλειστικά τη συσσώρευση πλούτου στην κορυφή. Όταν ένας νέος άνθρωπος αντιμετωπίζει αστρονομικά ενοίκια, χρέη σπουδών και αβάσταχτηακρίβεια, το σύστημα δεν έχει να του προσφέρει κανένα πειστικό αφήγημα ενσωμάτωσης.
2 Το «Φαινόμενο Streisand» της Ιδεολογίας
Η δεξιά ρητορική έχει πέσει στην ίδια της την παγίδα. Όταν το συντηρητικό κατεστημένο βαφτίζει κομμουνισμό την καθολική περίθαλψη, τα εργασιακά δικαιώματα, τη ρύθμιση των ενοικίων και την προστασία του περιβάλλοντος, η λογική κατάληξη για έναν οργισμένο, φτωχοποιημένο νέο είναι η εξής: “Αν όλα αυτά τα αυτονόητα πράγματα που χρειάζομαι για να ζήσω αξιοπρεπώς είναι ο κομμουνισμός, τότε προφανώς είμαι κομμουνιστής”.
Η καταφυγή στη φασίζουσα ρητορική του εσωτερικού εχθρού είναι το ύστατο καταφύγιο ενός συστήματος που έχει ξεμείνει από επιχειρήματα. Είναι η απόλυτη ιστορική ειρωνεία: ο αυταρχικός τρόπος με τον οποίο ο φιλελεύθερος καπιταλισμός προσπαθεί να αμυνθεί, ανασταίνει το φάντασμα που ο ίδιος πανηγύριζε ότι είχε θάψει.
Σε όλα αυτά να προσθέσουμε και άλλα δύο βασικά στοιχεία:
Α Ο μεγαλύτερος φορέας του χυδαίου αντικομμουνισμού στις ΗΠΑ (όπως και της ισλαμοφοβίας) είναι ο Σιωνισμός, η πιο μισητή ιδεολογία της εποχής μας και η έκφραση του σύγχρονου Ναζισμού. Με τέτοιο αντίπαλο η κομμουνιστική ιδέα διαφημίζεται αντί να συκοφαντείται αποτελεσματικά.
Β Το μεγαλύτερο success story του 21ου για όλο τον πλανήτη είναι η Κίνα που διοικείται από το μεγαλύτερο Κομμουνιστικό Κόμμα της παγκόσμιας ιστορίας.
Και να λοιπόν που έγινε έτσι το αδιανόητο!
Ένα φάντασμα πλανάται πάνω από τις ΗΠΑ, το φάντασμα του Κομμουνισμού!
Με αγάπη προς εσένα και τους αναγνώστες και ακροατές της ιστοσελίδας σου
Γρηγόρης Αρετάκης
(Αγαπητέ Γρηγόρη, πάνω από τις ΗΠΑ πλανάται το φάντασμα του Εμφυλίου πολέμου, γιατί η αμερικανική κοινωνία είναι βαθύτατα διχασμένη. Οπότε, ο καθόλου δημοφιλής Τραμπ και το Ρεπουμπλικανικό κόμμα επικαλούνται τον “κομμουνιστικό κίνδυνο”, ενώ δεν θα μου κάνει εντύπωση αν επικαλεστούν και τον κίνδυνο από τους εξωγήινους αλλά και τον κίνδυνο από τη συμμαχία του Σπάιντερμαν, με τον Σούπερμαν και τον Μπάτμαν. Να είσαι καλά. Την αγάπη μου.)
Το pitsirikos.net χρειάζεται τη βοήθειά σου
Στήριξε οικονομικά το pitsirikos.net για να συνεχίσει να υπάρχει μέχρι τη Δευτέρα Παρουσία. Οι τρόποι στήριξης εδώ.