Η Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας, στα ανατολικά της Εδέμ

Αγαπημένε μου, πιτσιρίκο,
Ο καπιταλισμός δεν είναι μόνο ασύμβατος με την δημοκρατία και την ισορροπία μας με τον φυσικό κόσμο, αλλά και με την ψυχική υγεία των ανθρώπων.

Συζητάμε, βλέπεις, για την ψυχική υγεία, δίχως να λαμβάνουμε υπόψη το πόσο τοξικός γι’ αυτήν είναι ο τρόπος ζωής που συντηρεί αυτό το καπιταλιστικό σύστημα. Το πόσο ψυχικά τοξική είναι η ζωή μας στα αστικά κέντρα, πόσο τοξικός είναι ο τρόπος που δουλεύουμε, ο τρόπος που αντιμετωπίζουμε ο ένας τον άλλον, αλλά και τον εαυτό μας.

Τα εξηγούσε ο Κάρολος πριν τον Φρόιντ, στον πρώτο τόμο του Κεφαλαίου, όταν ανέλυε τα τέσσερα είδη αποξένωσης: την αποξένωση από το αντικείμενο εργασίας, την αποξένωση από τον φυσικό κόσμο, την αποξένωση μεταξύ των ανθρώπων, και την αποξένωση από τον ίδιο μας τον εαυτό.

Με αφορμή αυτό το τελευταίο είδος αποξένωσης και την συμβολική επέτειο της Παγκόσμιας Ημέρας Ψυχικής Υγείας, καθώς και με αυτά που αναφέρατε με την Σταματίνα σχετικά με την έρευνα του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για την ψυχική υγεία στην μετά Covid-19 εποχή, έκανα μερικές σκέψεις.

Από τα λίγα που ξέρω, παρατηρώ ότι ένα από τα σημαντικά εργαλεία της ψυχικής θεραπείας είναι η αυτο-αγάπη. Όχι με την ναρκισσιστική έννοια της εγωπάθειας. Αλλά με την έννοια του αυτοσεβασμού, της αυτοσυμπόνιας, της αποδοχής, και της ικανότητάς μας για ψυχική αυτοφροντίδα.

Ως εργαλείο, αν θέλεις, για την εξισορρόπηση των εσωτερικών φωνών αυτοκριτικής και αυτομαστιγώματος, φωνές οι οποίες είναι συνήθως η εσωτερικοποίηση, με την δική μας φωνή πλέον, όλων των φωνών των ανθρώπων που σε χλεύασαν, σε τραμπούκισαν, και σου φέρθηκαν κακοποιητικά.

Δυστυχώς, κανείς δεν μας έδειξε πώς να αγαπάμε τον εαυτό μας, ώστε να μπορούμε να αγαπήσουμε και τους άλλους. Είναι κάτι που μαθαίνουμε από μόνοι μας, και ό,τι καταλάβει ο καθένας, κατάλαβε.

Η αλήθεια είναι ότι μαθαίνουμε το τι είναι αγάπη και το πώς να αγαπάμε τους άλλους από τον τρόπο που μας αγάπησαν οι κύριοι φροντιστές μας, στα πρώτα ευαίσθητα χρόνια της νιότης μας, οι γονείς μας.

Και είναι πολλές φορές που μεγαλώνουμε χωρίς να μάθουμε ποτέ ότι:

Έχουμε το δικαίωμα να καταλαμβάνουμε χώρο. Να υπάρχουμε. Για κανέναν άλλο λόγο, από το γεγονός ότι είμαστε εδώ.

Ίσως μας έκαναν να αισθανθούμε μικροί και ασήμαντοι στο παρελθόν, το οποίο μπορεί να οδηγήσει κάποιους στην ανάγκη του να παραφουσκώσουν τον εγωισμό τους, για να επανορθώσουν.

Ίσως κάποιοι να πίστεψαν ότι χρειάζεται να το κάνουν αυτό για να αγαπηθούν, ενώ η αλήθεια είναι ότι δεν χρειάζεται να παραφουσκώσουν τον εγωισμό τους, γιατί δεν είναι ούτε μικροί, ούτε ασήμαντοι.

Δεν μάθαμε ότι δεν υπάρχει τίποτα κακό στο να έχουμε συναισθηματικές, σωματικές και πνευματικές ανάγκες και επιθυμίες.

Ίσως να μάθαμε ότι μπορούμε να έχουμε ανάγκες, αλλά ότι οι επιθυμίες είναι κάτι κακό, ή, ότι οι δικές μας ανάγκες και επιθυμίες δεν είναι τόσο σημαντικές. Ίσως να μην μάθαμε ποτέ, ότι οι μόνοι που είναι ικανοί να τις ορίσουν, είμαστε εμείς οι ίδιοι.

Δεν μάθαμε ότι μπορούμε να είμαστε ξεχωριστοί, αλλά και να ανήκουμε, ταυτόχρονα.

Ότι έχουμε το δικαίωμα να συμμετέχουμε, να χωρίζουμε, να αναπαυόμαστε, να εκφραζόμαστε, ή να σιωπούμε. Ότι δεν χρειάζεται να είμαστε κάπως, για να ανήκουμε.

Ότι δικαιούμαστε να μην γνωρίζουμε και να κάνουμε λάθη, χωρίς την ανάγκη να τιμωρήσουμε τον εαυτό μας γι’ αυτό.

Έχουμε το θεμελιώδες δικαίωμα στη γνώση και την ανάπτυξη. Όπως και έχουμε το δικαίωμα να μην έχουμε γνώμη για κάτι, να είμαστε ατελείς, να κάνουμε λάθη και να μην έχουμε τις απαντήσεις σε όλα τα ερωτήματα. Να είμαστε αβέβαιοι, και να αλλάζουμε την γνώμη μας.

Ότι δεν είναι κακό να αποτυγχάνεις, ή να δοκιμάζεις πράγματα στη ζωή χωρίς να γνωρίζεις το τελικό αποτέλεσμα.

Ότι έχουμε το δικαίωμα να αφήνουμε κάποια προβλήματα άλυτα.

Ότι μπορούμε να προσαρμοστούμε, να αλλάξουμε, και να ωριμάσουμε με τον δικό μας ρυθμό. Ότι έχουμε το δικαίωμα να αλλάξουμε τον εαυτό μας, να αποκτήσουμε νέες συνήθειες που δεν είχαμε παλιά, και παράλληλα να παραμένουμε πιστοί στον εαυτό μας.

Δεν μάθαμε ποτέ ότι είμαστε όλοι μας κινητά παράδοξα. Χαλασμένοι και πλήρεις ταυτόχρονα. Άγιοι και αμαρτωλοί, συνηθισμένοι, και παράλληλα ξεχωριστοί.

Ότι η εγγενής αξία όλων μας, μας δίνει το δικαίωμα στην αξιοπρέπεια και την συντροφικότητα.

Ότι έχουμε το δικαίωμα να αγαπηθούμε όπως θέλουμε.

Ότι έχουμε το δικαίωμα να αγαπάμε όποιον θέλουμε, και να εξερευνούμε τον εαυτό μας. Να είμαστε επιεικείς με τον εαυτό μας, συμπονετικοί και καλόκαρδοι.

Έχουμε το δικαίωμα να χαλαρώσουμε και να τεμπελιάσουμε, χωρίς να δώσουμε λογαριασμό σε κανέναν.

Έχουμε το δικαίωμα να ζούμε με περισσότερη απλότητα από αυτό που επιτάσσει η κοινωνία.

Έχουμε το δικαίωμα να βιώσουμε κάθε άβολο συναίσθημα, τον πόνο, τον θυμό, την απώλεια, τον θρήνο, χωρίς να τα καταπιέσουμε.

Έχουμε το δικαίωμα να συνδεθούμε με την ομορφιά τριγύρω μας. Να εξερευνήσουμε τα όρια της ελευθερίας μας. Να βιώσουμε την χαρά και το δέος.

Να διεκδικήσουμε μια καλύτερη ζωή, για μας και τους άλλους. Να σταματήσουμε την κοροϊδία των κοινωνικών συμβάσεων και να ζήσουμε ελεύθεροι, και ειλικρινείς με τον εαυτό μας.

Ίσως ένα από τα πιο φλέγοντα, που μαστίζει τις κοινωνίες σήμερα, και που δεν μάθαμε ποτέ, είναι ότι έχουμε το δικαίωμα να αποτινάξουμε κάθε προκατασκευασμένη ιδέα και αφήγημα για τον εαυτό μας, τον κόσμο, ή τον Θεό, και να δημιουργήσουμε δικές μας.

Στο “Ανατολικά της Εδέμ”, ο, ίσως πιο αγαπημένος μου συγγραφέας, Τζον Στάινμπεκ, άγγιξε τα ψυχολογικά αίτια που οδηγούν τους ανθρώπους σε αντικοινωνικές συμπεριφορές, αλλά και τα αδιάκριτα κίνητρα που καθορίζουν την συμπεριφορά μας:

“Ο μεγαλύτερο τρόμος για ένα παιδί είναι η έλλειψη της αγάπης από τους γονείς του, και η απόρριψή του από αυτούς. Είναι η κόλαση που φοβάται περισσότερο. Νομίζω ότι ο καθένας από εμάς στον κόσμο, σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό, έχει γνωρίσει την απόρριψη των γονιών του. Αποτέλεσμα της απόρριψης αυτής είναι ο θυμός, και με τον θυμό έρχεται κάποιου είδους παραβατικότητα, παίρνοντας έτσι εκδίκηση για την απόρριψη που αισθάνεται το παιδί, και με την εκδίκηση που παίρνει, έρχονται οι ενοχές. Αυτή είναι η ιστορία ολόκληρης της ανθρωπότητας. Ένα παιδί, αρνούμενο την αγάπη που αποζητά, κλωτσά τη γάτα και κρύβει την ενοχή του βαθιά. Ένα άλλο, κλέβει για να κάνει περιουσία, πιστεύοντας ότι τα χρήματα θα τον κάνουν αγαπητό. Ένα τρίτο, κατακτά τον κόσμο, και πάντα εκεί παρούσα είναι η απόρριψη, η εκδίκηση, και η ενοχή.”

Πιτσιρίκο, αυτό που κατάλαβα είναι ότι η αγάπη ίσως να μην είναι ικανή να σώσει τον κόσμο, αλλά είναι ικανή να σώσει, έστω, αυτούς που το χρειάζονται περισσότερο.

Γιατί είναι δύσκολα τα πράγματα για την ψυχική υγεία, σε έναν παράλογο και σχιζοφρενές σύστημα.

Από το μακρινό, ηλιόλουστο Αμστελόδαμο, με αγάπη,

Κώστας

(Αγαπημένε Κώστα, τα έγραψες πολύ όμορφα. Κατά την ταπεινή μου γνώμη, ζούμε μέσα σε ένα λάθος. Είναι όλα λάθος και εμείς συμπεριφερόμαστε σαν να είναι όλα σωστά. Παράνοια. Κώστα, αγάπη και γνώση μαζί, με ένα μικρό προβάδισμα στην αγάπη γιατί μπορεί να σε σπρώξει στη γνώση, ώστε να κάνεις καλό στους άλλους ανθρώπους. Αλλά τον κόσμο θα τον σώσει η ομορφιά. Όχι όλους, μόνο αυτούς που μπορούν να την δουν. Να είσαι καλά. Την αγάπη μου.)

Το pitsirikos.net χρειάζεται τη βοήθειά σου

Στήριξε οικονομικά το pitsirikos.net, αν θεωρείς πως καλό είναι να υπάρχουν στην Ελλάδα και κάποιες φωνές που δεν δουλεύουν για τον Μαρινάκη, τον Αλαφούζο, τον Σαββίδη και τα άλλα παιδιά, οπότε μπορεί να διαβάσεις ή να ακούσεις κάτι διαφορετικό από αυτό που συμφέρει τους ολιγάρχες. Οι τρόποι στήριξης εδώ.