Το νόημα της ζωής και οι μύθοι της καλοπέρασης
Αγαπημένε μου Πιτσιρίκο,
Ωραία τα είπατε με τον Κοσμοκαλόγερο.
Κατά τα φαινόμενα, Πιτσιρίκο, η ζωή δεν είναι τίποτα άλλο παρά μια προσωρινή επίγνωση της ύπαρξής μας μεταξύ δύο καταστάσεων απόλυτου τίποτα.
Στο ενδιάμεσο, μεταξύ του σκοταδιού πριν την γέννησή μας και του σκοταδιού μετά τον θάνατό μας, δεν είναι δα ότι όλα είναι ρόδινα και φωτεινά. Γιατί το να ζει κανείς την ζωή, τον αφήνει πάντα ευάλωτο στον πόνο.
Μέσα σε αυτή την τραμπάλα ευχαρίστησης και μιζέριας, δυσκολευόμαστε να πιστέψουμε ότι αυτό είναι όλο και όλο η ζωή, γιατί διαφορετικά δεν έχει και πολύ νόημα.
Επομένως, ως νοήμονα όντα, θέλουμε να πιστεύουμε ότι υπάρχει κάτι περισσότερο σε αυτή τη ζωή από αυτό που βλέπουμε γύρω μας και βιώνουμε καθημερινά. Ως νοήμονα όντα, προσπαθώντας να δώσουμε περιεχόμενο σε αυτό το κάτι περισσότερο, έχουμε ξοδέψει χιλιάδες χρόνια μελετώντας και ταξινομώντας την ζωή σε στενά κουτάκια που τα ονομάζουμε πολιτική, οικονομία, τέχνη και φιλοσοφία.
Αφήνω την επιστήμη απ’ έξω από τα στενά κουτάκια, γιατί, σε αντίθεση με τα παραπάνω, η επιστήμη βασίζεται σε αποδείξιμα και επαληθεύσιμα γεγονότα, σε πράγματα που μπορεί κανείς να παρατηρήσει, να μετρήσει, να πειραματιστεί και να αποδείξει, επομένως είναι ένα πεδίο γνώσης που ασχολείται αποκλειστικά με το τι είναι και το τι υπάρχει γύρω μας, όχι με το τι φανταζόμαστε θεωρητικά ότι μπορεί να υπάρχει, ή με τις προκαταλήψεις μας για το τι θα έπρεπε να υπάρχει.
Αυτή η εμμονή να καταλάβουμε την ζωή, να την εξηγήσουμε και να δώσουμε απόλυτες απαντήσεις, ενισχύθηκε σε μεγάλο βαθμό από την πρόοδο της επιστήμης και της τεχνολογίας. Μια πρόοδος η οποία, όμως, δεν συνοδεύτηκε από την αντίστοιχη κοινωνική πρόοδο, αφού είναι αδύνατο για τον άνθρωπο να συμβαδίσει με την ταχύτητα της επιστημονικής γνώσης.
Στις μέρες μας, σε τέτοιο βαθμό, μάλιστα, με τέτοιο ρυθμό και με τέτοια βιαιότητα, που έχει φέρει την ανθρωπότητα σε ένα μεγάλο υπαρξιακό αδιέξοδο. Γιατί η επιστήμη και η γνώση μπορεί να ικανοποιούν την λογική και την νοημοσύνη μας, αλλά η καρδιά παραμένει πεινασμένη.
Βλέπεις, κατά τη διάρκεια μόλις μιας ανθρώπινης ζωής, τα τελευταία 100 χρόνια περίπου -μια απειροελάχιστη μονάδα χρόνου στην Ιστορία του ανθρώπου-, συστήματα και παραδόσεις που είχαν καθιερωθεί επί χιλιάδες χρόνια, άρχισαν να καταρρέουν.
Οι παραδόσεις του θεσμού της οικογένειας, της κοινωνικής ζωής, της πολιτικής διακυβέρνησης, του οικονομικού συστήματος και της θρησκευτικής πίστης, συστήματα που πήρε 30.000 χρόνια να αναπτυχθούν στην τωρινή τους μορφή, άρχισαν να παρακμάζουν, έχοντας χάσει την πάλαι ποτέ απαράλλαχτη μονολιθική τους αύρα και τη θεοσεβούμενη τους αίγλη, αφού έχουμε γίνει μάρτυρες περισσότερες φορές από όσες μπορούμε να αγνοήσουμε, της βρώμας, της διαφοράς και της παρακμής που κρύβουν μέσα τους τα συστήματα αυτά.
Για πολλούς ανθρώπους, αυτή η απελευθέρωση της ανθρωπότητας από τις καθιερωμένες παραδόσεις και τους θεσμούς της θρησκείας, της πολιτικής, του οικονομικού συστήματος, της οικογένειας, της σεξoυαλικότητας κλπ, σήμαινε την αρχή μια πορείας διαρκούς προόδου και ελευθερίας μακριά από τις αγκυλώσεις του παρελθόντος, οδεύοντας σταδιακά προς μια κοινωνική ουτοπία. Απλά ήταν κάτι που, ομολογουμένως, χρειάζεται πολύ καιρό και υπομονή για να επιτευχθεί.
Για πολλούς άλλους, σήμαινε την καταστροφή της κοινής λογικής, της ευπρέπειας, της κοινωνικής τάξης πραγμάτων, που θα οδηγούσε την κοινωνία σε ένα ατελείωτο χάος, αφού κανείς δεν θα ήξερε πια τι είναι σωστό και τι λάθος, με ποιον τρόπο να ζήσει, κι όπου οι κανόνες της ηθικής θα ήταν ρευστοί και μεταλλάξιμοι, και όχι απόλυτοι και παντοτινοί, χαραγμένοι σε μαρμάρινες πλάκες, για πάντα.
Η σύγκρουση αυτών των δύο θεμελιωδώς αντιθέτων ομάδων είναι λογικό να προκαλεί μια τεράστια ένταση, ένα στρεσάρισμα των κοινωνικών σχέσεων, και μια αναταραχή εσωτερική, την οποία βιώνουμε όλοι μας, είτε το καταλαβαίνουμε, είτε όχι.
Απ’ ό,τι φαίνεται, ασχέτως σε ποια ομάδα ανήκεις, οι άνθρωποι είμαστε ευχαριστημένοι μόνο όσο υπάρχει ένα μέλλον στο οποίο να προσδοκούμε, είτε αυτό το μέλλον σημαίνει καλοπέραση, είτε αιώνια ζωή.
Στις μέρες μας, όλο και λιγότεροι άνθρωποι πιστεύουν σε αυτό το τελευταίο, την μετά θάνατον ζωή. Ιδιαιτέρως άτομα που έχουν ολοκληρώσει κάποιου είδους επίσημη εκπαίδευση και μόρφωση. Ακόμα και όταν κάποιοι δηλώνουν πιστοί, γνωρίζουν μέσα τους ότι ένα μεγάλο κομμάτι της πίστης τους είναι αλληγορικό.
Άρα, για το μεγαλύτερο κομμάτι του πληθυσμού, η ανθρωπότητα είναι ικανοποιημένη μόνο όταν προσβλέπει σε κάποια μελλοντική καλοπέραση, την επίτευξη κάποιου μελλοντικού στόχου που θα τον φέρει πιο κοντά στην εκπλήρωση της βαθιάς επιθυμίας του, είτε αυτό λέγεται γάμος, οικογένεια, λεφτά, προαγωγή, κοινωνικό στάτους, είτε το νέο γκατζετάκι ή η/ο κούκλα/ος απέναντι.
Κι όταν αυτή η καλοπέραση, ο στόχος, επιτευχθούν σε κάποιο βαθμό, μετά έρχεται το άγχος. Το άγχος της διατήρησης, το άγχος του φόβου της απώλειας, και σε τελευταίο στάδιο, το άγχος από τη σταδιακή μείωση της ικανοποίησης από αυτό.
Ακόμα και όταν τα καταφέρεις, χρειάζεσαι νέους στόχους και νέες επιθυμίες για το μέλλον, και έτσι η ικανοποίηση και η ευτυχία δεν έρχονται ποτέ πραγματικά, ενώ το άγχος είναι μόνιμο, είτε τα έχει καταφέρει κανείς, είτε όχι, είτε είναι στη διαδικασία.
Η αλήθεια είναι ότι, παρά την αύξηση του προσδόκιμου ζωής, της σχετικής βελτίωσης του γενικού επιπέδου ζωής σε σχέση με 100 χρόνια πριν -κάτι το οποίο δεν εκτιμούν καθόλου όλα τα εκατομμύρια ανθρώπων που πεθαίνουν κάθε χρόνο από την πείνα- η εποχή μας είναι όσο ανασφαλής ήταν πάντοτε η ζωή στην Γη: Φτώχεια, πείνα, αρρώστιες, πόλεμος, κοινωνικές/πολιτικές αναταραχές, και θάνατος.
Η συνταγή της ζωής του ανθρώπινου πολιτισμού.
Μέσα σε αυτή την ανασφάλεια και τη μιζέρια για δισεκατομμύρια ανθρώπους, κάποιοι τυχεροί καταφέρνουν να ερωτευτούν, να γίνουν φίλοι, να βρουν αυτό που αγαπούν να κάνουν και να αφοσιωθούν σε αυτό, με λίγα λόγια, να αγαπήσουν και να αγαπηθούν.
Όλα τα παραπάνω δεν είναι καθόλου όσο συχνά και δεδομένα όσο θέλουμε να πιστεύουμε.
Η ικανοποίηση και η ευχαρίστηση είναι πάντα προσωρινές καταστάσεις. Η επιστημονική και τεχνολογική πρόοδος μπορεί να κάνει την ζωή μας υποφερτή, αλλά ποιο το νόημα να ζεις και να υπομένεις τις δυσκολίες της ζωής, αν στο τέλος απλά κλείνεις τα μάτια και γίνεσαι λίπασμα.
Γιατί η ζωή είναι ανυπόφορη και καταθλιπτική χωρίς μύθους, χωρίς την πίστη ότι όλη αυτή η ρουτίνα και η καθημερινή μιζέρια και ο κόπος, ο πόνος, ο φόβος και το άγχος, θα εχουν κάποιο νόημα, κάποιο στόχο στο μέλλον, έστω κάποια προσδοκία για καλοπέραση.
Και επειδή οι θρησκείες δεν προσφέρουν πια πειστικούς μύθους, πρέπει να εφευρεθούν πολιτικοί μύθοι και οικονομικοί μύθοι για να αντικαταστήσουν τον παράδεισο των ουρανών, με τον παράδεισο επί της γης.
Αλλά η βιαιότητα και η νοσηρότητα με την οποία προσπαθούν να επιβληθούν αυτοί οι μύθοι στους πληθυσμούς, δείχνει και τον πανικό τους, την ανασφάλειά τους.
Δείχνει ότι κάτω από τις πολιτικές φανφάρες, κρύβονται ένα μάτσο άνθρωποι που αγκαλιάζονται μεταξύ τους στο σκοτάδι για να παρηγορηθούν, και να δώσουν κουράγιο ο ένας στον άλλον.
Όλα αυτά έχουν ως συνέπεια την δημιουργία μιας κοινωνίας σε κατάσταση διαρκούς σύγχυσης, άγχους, θυμού, και εθισμού σε “ουσίες” παντελώς είδους, χημικές, φαρμακευτικές, ψηφιακές, διατροφικές, εργασιακές ή φαντασιακές. Εθισμούς οι οποίοι παράγουν ψυχαναγκαστικές και επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές, για την ικανοποίηση του εθισμού, και την αποφυγή του πόνου.
Αυτούς τους εθισμούς μας τους ονομάζουμε “υψηλό επίπεδο διαβίωσης”. Ένας πολύπλοκος και βίαιος ερεθισμός των αισθήσεών μας σε διαρκή, καθημερινή βάση, που αποτέλεσμα έχει την σταδιακή απευαισθητοποίησή τους, ώστε να χρειάζονται όλο και περισσότερο ερέθισμα για να ενεργοποιηθούν και να μας προσφέρουν μια προσωρινή και φευγαλέα ικανοποίηση.
Βρισκόμαστε καθημερινά μέσα σε ένα πανόραμα αποπροσανατολισμού. Έναν αλλεπάλληλο βομβαρδισμό από εικόνες, ήχους, βίντεο, ειδοποιήσεις, ενημερώσεις, απολαύσεις και επιλογές.
Αλλά, για να διατηρήσουμε αυτό το οποίο ονομάζουμε “υψηλό επίπεδο διαβίωσης”, και που απολαμβάνουμε σε αντίθεση με τους λιγότερο τυχερούς σε αυτή τη ζωή, οι περισσότεροι από εμάς πρέπει να συμβιβαστούμε με μια ζωή όπου θα αναγκαζόμαστε να δουλεύουμε σε ανούσιες θέσεις εργασίας, σε μια βαρετή και επαναλαμβανόμενη καθημερινότητα, ώστε με τον μισθό μας να μπορέσουμε να αγοράσουμε μερικά διαλείμματα ευχαρίστησης.
Αυτά τα διαλείμματα ευχαρίστησης ανάμεσα σε όσα κάνουμε καταναγκαστικά κάθε μέρα, απλά για να εξασφαλίσουμε τα απαραίτητα της επιβίωσης, και αυτό το κάτι παραπάνω για μας, τα ονομάζουμε ζωή.
Αυτή είναι η πραγματική ζωή, λέμε στους εαυτούς μας, ο ελεύθερός μας χρόνος για να δικαιολογήσουμε το αναγκαστικό κακό της δουλειάς μέχρι τα βαθιά γεράματα. Τον οποίο καταλήγουμε να σπαταλάμε στους εθισμούς μας, για να αντέξουμε. Ή φανταζόμαστε ότι η πραγματική ζωή είναι το φτιάξει κανείς οικογένεια, να κάνει παιδιά, ώστε να κάνουν και αυτά δικές τους οικογένειες και δικά τους παιδιά, τα οποία θα συνεχίσουν να δουλεύουν σε ανούσιες δουλειές, ώστε να μπορούν να μεγαλώσουν δικές τους οικογένειες …ad infinitum.
Αυτή είναι η καθημερινή πραγματικότητα εκατομμυρίων ανθρώπων.
Αυτό που θέλω να πω είναι, ότι βρισκόμαστε σε μια ιστορική καμπή. Βρισκόμαστε σε μια πρωτοφανή ιστορικά στιγμή, όπου ως ανθρωπότητα έχουμε και την γνώση, και τα εργαλεία, για να δημιουργήσουμε ό,τι κοινωνία μπορούμε να φανταστούμε.
Πολλές φορές, ξεχνάμε ότι ο κόσμος είναι στην κατάσταση που βρίσκεται επειδή κάθε μέρα ξυπνάμε και κάνουμε ακριβώς αυτό που κάναμε χθες. Αν ξυπνούσαμε και κάναμε κάτι άλλο, τίποτα και κανείς δεν θα ήταν στη θέση του, και το σύστημα θα κατέρρεε.
Ήρθε η ώρα να σταματήσουμε να φανταζόμαστε εφιάλτες, και να αρχίσουμε να ονειρευόμαστε ένα καλύτερο μέλλον. Ειδικά τώρα. Ειδικά την εποχή των τεράτων, των εγκλημάτων, και των απατεώνων. Είναι η στιγμή που το χρειάζεται ο κόσμος περισσότερο. Μια ζωή μακριά από τους μύθους και τις ιδεοληψίες του παρελθόντος, οι οποίες είναι υπεύθυνες για τις διαιρέσεις μας, την αντιπαλότητα, και την έχθρα που έχουμε καλλιεργήσει οι άνθρωποι μεταξύ μας.
Γιατί, όπως γράφει και στον εθνικό ύμνο -τον οποίο μαθαίνουμε μόνο ως ποιηματάκι για να στεκόμαστε προσοχή στις εθνικές επετείους, μα ποτέ με την ολοκληρωμένη του μορφή ως ποιητικό έργο- σε αδέρφια που σκοτώνονται μεταξύ τους, δεν τους αξίζει η λευτεριά.
Από το μακρινό, ηλιόλουστο, και απροσδόκητα ζεστό Αμστελόδαμο, με αγάπη,
Κώστας
(Φίλε Κώστα, δίνε πόνο. Κώστα, η ζωή είναι ένα δώρο και δεν ξέρουμε πότε θα μας το πάρει ο …Χάρος. Ανήκουμε στους προνομιούχους του πλανήτη, αν και οι περισσότεροι δεν το σκέφτονται ποτέ αυτό, και έχουμε ευκαιρίες στη ζωή. Το τι κάνει ο καθένας με τη ζωή του είναι δική του υπόθεση. Πάντως, στην εποχή μας, ο καθένας έχει περισσότερες ευκαιρίες από ποτέ άλλοτε να γίνει αυτός που επιθυμεί να γίνει. Και πρέπει να είμαστε ευγνώμονες για αυτό. Εγώ είμαι. Κι εσύ είσαι. Από την ηλιόλουστη Αθήνα και την 90ή Αυγούστου 2022, σου στέλνω την αγάπη μου.)
Το pitsirikos.net χρειάζεται τη βοήθειά σου
Στήριξε οικονομικά το pitsirikos.net, αν θεωρείς πως καλό είναι να υπάρχουν στην Ελλάδα και κάποιες φωνές που δεν δουλεύουν για τον Μαρινάκη, τον Αλαφούζο, τον Σαββίδη και τα άλλα παιδιά, οπότε μπορεί να διαβάσεις ή να ακούσεις κάτι διαφορετικό από αυτό που συμφέρει τους ολιγάρχες. Οι τρόποι στήριξης εδώ.