2023: Περιμένοντας τις συνθήκες να ωριμάσουν

Αγαπημένε μου Πιτσιρίκο,
Κάθε χρόνο τέτοια εποχή, ρίχνω μια ματιά στα στοιχεία της ανισότητας. Κάθε χρόνο τέτοια εποχή, εκπλήσσομαι, όχι από την χειροτέρευση των στοιχείων αυτών, όσο από την αδιαφορία μας σε αυτό που, σε μεγάλο βαθμό, αποτελεί την ρίζα όλων των κοινωνικών δινών που κάνουν την ζωή ανυπόφορη.

Φέτος, όμως, κάτι άλλαξε. Δεν εκπλήσσομαι καθόλου.

Αλλά ας τα πάρουμε από την αρχή.

Ασχέτως με το τι πιστεύει κανείς, η ουσία του θέματος είναι ότι από τότε που η φεουδαρχία αντικαταστάθηκε από τον καπιταλισμό, υπάρχει ένα μόνο οικονομικό σύστημα.

Σοσιαλισμός δεν υπήρξε ποτέ, δεν εφαρμόστηκε ποτέ, επομένως είναι αδύνατο να γνωρίζουμε το ποια θα ήταν τα αποτελέσματα.

“Δηλαδή στη Σοβιετική Ένωση, την Κίνα και την Κούβα δεν εφαρμόστηκε σοσιαλισμός;”, θα αναρωτηθεί κάποιος.

Όχι μικρέ μου μπαμπουίνε, δεν εφαρμόστηκε ποτέ. Αντηχώντας τα λόγια του Γιουτζίν Ντέμπς: “Ο σοσιαλισμός δεν είναι τίποτα άλλο παρά η προέκταση του ιδεώδους της αμεσοδημοκρατίας στην οικονομία.”

Με λίγα λόγια, όταν οι εργαζόμενοι διατηρούν τον πλήρη έλεγχο των αποφάσεων στον χώρο εργασίας τους, δηλαδή τον έλεγχο των μέσων παραγωγής οικονομικής αξίας σε μια οικονομία.

Αυτό δεν έγινε ποτέ.

Ο κρατικός ή μονοκομματικός καπιταλισμός δεν είναι σοσιαλισμός, μια μ@λακία και μισή είναι.

Τα τελευταία πενήντα χρόνια, και ιδιαιτέρως μετά την αυτοδιάλυση της Σοβιετικής Ένωσης, ο νεοφιλελεύθερος καπιταλισμός παίζει μπάλα μόνος του. Ό,τι δεν κατάφεραν οι διεθνιστές του σοσιαλισμού, δηλαδή να ενώσουν τους προλετάριους του κόσμου, το κατάφεραν οι τραπεζίτες και οι βιομήχανοι.

Αυτοί ενώθηκαν.

Επομένως, δεν χρειάζεται πολύ μυαλό για να φτάσει κανείς στο συμπέρασμα ότι πολλά –αν όχι όλα– από τα μεγαλύτερα προβλήματα που αντιμετωπίζουμε, είναι αποτέλεσμα της ανεξέλεγκτης ανάπτυξης του καπιταλισμού από άκρη ως άκρη του πλανήτη. Ακόμα και τα προβλήματα για τα οποία δεν ευθύνεται άμεσα ο καπιταλισμός, το μόνο σίγουρο είναι ότι τα κάνει χειρότερα.

Αυτό που κάνει όλα αυτά τα προβλήματα τόσο ηλίθια, όμως, είναι το γεγονός ότι έχουμε λύσεις για όλα αυτά. Όλα αυτά τα κοινωνικά και οικονομικά προβλήματα μπορούν να λυθούν αύριο, αν θέλουμε. Απλώς δεν μπορούν να λυθούν και να διατηρήσουμε το υπάρχον σύστημα, δηλαδή τον καπιταλισμό.

Στην καθημερινή ερώτηση “ανθρώπινη μιζέρια ή καπιταλισμός;”, ξυπνάμε κάθε μέρα και απαντάμε “καπιταλισμός”.

Ένας άλλος, δικαιότερος και ομορφότερος κόσμος είναι δυνατός, αλλά αυτό δεν φαίνεται να απασχολεί και πολλούς.

Αυτό που τους απασχολεί είναι να έχουν αρκετά χρήματα ώστε να πληρώνουν τους λογαριασμούς που λήγουν κάθε μήνα, ενώ περιμένουν από χορτάτους επαναστάτες με δεκαπέντε διαμερίσματα ο καθένας και τιγκαρισμένους τραπεζικούς λογαριασμούς, να τους σώσουν από τους χορτάτους καπιταλιστές με τριάντα διαμερίσματα ο καθένας και τραπεζικούς λογαριασμούς σε φορολογικούς παραδείσους.

Εμείς τον φτιάχνουμε τον καπιταλισμό, κάθε μέρα που ξυπνάμε το πρωί και πάμε στην δουλειά σαν να μην τρέχει τίποτα.

Πολλοί υποστηρίζουν ότι είναι ουτοπικό να πιστεύει κανείς ότι μπορούμε να αλλάξουμε τον κόσμο, και ότι δεν υπάρχουν εναλλακτικές στον καπιταλισμό, αλλά η πραγματικότητα είναι ότι ο καπιταλισμός είναι ένα σύστημα που υπάρχει τα τελευταία 200 χρόνια, ένα απειροελάχιστο χρονικό διάστημα στην ιστορία της ανθρωπότητας.

Τα πράγματα είναι άσχημα, κι αυτές είναι ακόμα οι καλές μέρες. Αλλά όσο άσχημα κι αν είναι τα πράγματα, βρισκόμαστε σε μια ιστορική συγκυρία που όχι μόνο γνωρίζουμε πλέον το γιατί είναι άσχημα, αλλά έχουμε τις λύσεις και τα εργαλεία που χρειάζονται για να τα διορθώσουμε.

Ο καπιταλισμός εφαρμόστηκε, εξαπλώθηκε παντού και κάποια στιγμή θα καταρρεύσει, όπως και όλα τα υπόλοιπα οικονομικά συστήματα πριν από αυτόν.

Όπως τελείωσε και η φεουδαρχία, την οποία αντικατέστησε ο καπιταλισμός, έτσι θα τελειώσει και ο καπιταλισμός και θα αντικατασταθεί από ένα άλλο οικονομικό σύστημα.

Το πότε θα γίνει αυτό και το ποιο σύστημα θα τον αντικαταστήσει, εξαρτάται από εμάς. Όλους εμάς που δεν είμαστε καπιταλιστές, δηλαδή που δεν διατηρούμε στον έλεγχο μας μέσα παραγωγής οικονομικής αξίας.

Αν νομίζεις ότι είσαι καπιταλιστής επειδή έχεις ένα μαγαζάκι, ή επειδή δουλεύεις σε μια ιδιωτική εταιρεία, τότε είσαι ηλίθιος. Καπιταλιστής, πάντως, δεν είσαι.

Όταν ρωτάς τον οποιονδήποτε γιατί υπομένει την αδικία και την βαναυσότητα αυτού του συστήματος, μια από τις πιο συνήθεις απαντήσεις είναι: γιατί έχω οικογένεια, γιατί έχω παιδιά.

Σεβαστό. Αλλά κάτι μου λέει ότι το να παραδώσουμε έναν κατεστραμμένο πλανήτη και ένα οικονομικό σύστημα που προτιμά να θυσιάσει τις ζωές εκατομμυρίων ανθρώπων παρά τα κέρδη μερικών άεργων σακαφλιάδων, στα παιδιά μας, δεν δείχνει ότι μας νοιάζουν και πολύ τα παιδιά και οι επόμενες γενιές.

Αυτό που δείχνει είναι ότι τα έχουμε χεσμένα τα παιδιά.

Κάποια στιγμή τα παιδιά θα μεγαλώσουν, και θα μάθουν ότι κατά τη διάρκεια της πανδημίας που οι γονείς τους κάθονταν μέσα στα σπίτια τους και χειροκροτούσαν στα μπαλκόνια, οι δέκα πλουσιότεροι άνθρωποι στον κόσμο διπλασίασαν τον πλούτο τους, την στιγμή που τα εισοδήματα του 99% του πληθυσμού του πλανήτη μειώθηκαν.

Θα μάθουν ότι τα 700 δισεκατομμύρια δολάρια τα οποία είχαν αθροιστικά πριν την πανδημία, έγιναν 1.500 δισεκατομμύρια σε μόλις δύο χρόνια.

Ότι, αυτό σημαίνει ότι όσο οι γονείς τους έγραφαν ραβασάκια για να πάνε στο σούπερ μάρκετ και αγόραζαν κατοικίδια για να δικαιολογούν το να βγαίνουν έξω από το σπίτι για να κάνουν μια βόλτα το τετράγωνο, οι δέκα πλουσιότεροι άνθρωποι στον κόσμο έβγαζαν $1.3 δισεκατομμύρια δολάρια την ημέρα, ή αλλιώς, $15.000 δολάρια το δευτερόλεπτο.

Τον ετήσιο μισθό του μπαμπά, σε ένα δευτερόλεπτο.

Σε λιγότερο χρόνο από όσο πήρε σε κάποιον για να διαβάσει αυτήν την πρόταση, αυτοί έβγαλαν τον ετήσιο μισθό του, και μαζί κατέχουν όσο πλούτο κατέχουν τέσσερα δισεκατομμύρια άνθρωποι, δηλαδή ο μισός πληθυσμός του πλανήτη.

Αυτούς συντηρούμε, καθημερινά, απλά κοιτώντας την δουλειά μας.

Τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια, οι επιχειρήσεις, βλέποντας την φτωχοποίηση τεράστιων τμημάτων του πληθυσμού, αποφάσισαν ότι τα κέρδη τους θα προέρχονται, όχι από την πώληση των προϊόντων τους, αλλά από την επένδυση των χρημάτων τους –των χρημάτων μας– σε χρηματιστηριακά περιουσιακά στοιχεία.

Τι νόημα έχει να αυξήσεις την παραγωγή σου προσδοκώντας περισσότερα κέρδη από την κατανάλωση, όταν όλο και λιγότεροι καταναλωτές μπορούν να τα αγοράσουν;

Παράλληλα, η φορολογία του πλούτου συνέχισε να διατηρείται σε εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα. Την περίοδο της πανδημίας, μάλιστα, 143 χώρες από τις 161 τις οποίες ανέλυσε η Oxfam, πάγωσαν τους φορολογικούς συντελεστές των πλουσίων, ενώ 11 χώρες τους μείωσαν.

Την ίδια στιγμή, από το 2020, οι μεγάλες κεντρικές τράπεζες των ανεπτυγμένων χωρών έριξαν περισσότερα από $11 τρισεκατομμύρια δολάρια στην οικονομία, δηλαδή στις αγορές, δηλαδή στα καρτέλ των εταιρειών που ελέγχουν τις αγορές, δηλαδή στους μετόχους που ελέγχουν τα καρτέλ των εταιρειών που ελέγχουν τις αγορές, δηλαδή στους πλούσιους ολιγάρχες σε κάθε ανεπτυγμένη χώρα.

Αυτό είχε ως αποτέλεσμα την εκτίναξη των τιμών των μετοχών, των ομολόγων και άλλων χρηματιστηριακών προϊόντων. Αλλά η αύξηση των τιμών όλων αυτών δεν είχε καμία σχέση με την λειτουργία των εταιρειών ή την παραγωγή τους.

Αυτά δεν τα λέω εγώ, τα λέει το Διεθνές Ινστιτούτο Ανισότητας του London School of Economics.

Οι χρηματαγορές, τα χρόνια της πανδημίας, αύξησαν την αξία τους κατά $14 τρισεκατομμύρια δολάρια, με 25 εταιρείες –κυρίως στον τομέα της τεχνολογίας, της αυτοκινητοβιομηχανίας και των ημιαγωγών– να τσεπώνουν το 40% των συνολικών κερδών από την αύξηση των χρηματιστηριακών περιουσιακών τους στοιχείων.

Ούτε αυτά τα λέω εγώ, η McKinsey τα λέει.

Το αποτέλεσμα ήταν ότι από το 2020 έως σήμερα, όσο εμείς μαλώναμε για το ποιός φταίει περισσότερο που αυξάνονται τα κρούσματα και το αν τα λοκντάουν είναι καλά ή καλά, ο πλούτος των δισεκατομμυριούχων είδε την μεγαλύτερη αύξηση από τότε που διατηρούνται στοιχεία.

Μέσα σε μόλις 24 μήνες, οι δισεκατομμυριούχοι αύξησαν τον πλούτο τους όσο τους είχε πάρει 23 χρόνια για να το πετύχουν στο παρελθόν.

Σε αυτό το διάστημα που γεννούσε ένα νέο δισεκατομμύριο κάθε 24 ώρες –γι’ αυτούς– την ίδια ώρα ένα εκατομμύριο άνθρωποι έπεφταν κάτω από το όριο της φτώχειας.

Όχι εγώ, η Oxfam.

Και ξέρεις ποια είναι η πλάκα; Αν χάσουν το 99.99% της περιουσίας τους, θα εξακολουθούν να είναι πλουσιότεροι από το 99.99% των ανθρώπων στον πλανήτη.

Αυτό που λέω εγώ είναι ότι η μοναδική ελπίδα για το μέλλον του κόσμου ήταν και παραμένει η πολιτική δράση των πολιτών. Το να απαιτούμε λύσεις στα προβλήματα της κοινωνικής ζωής.

Μια από αυτές τις λύσεις είναι το Ενιαίο Βασικό Εισόδημα για όλους.

Πώς; Με απεργίες διαρκείας, με μαζική στάση πληρωμών, με διαρκής διαμαρτυρία στους δρόμους ώστε να διακόπτεται η φυσιολογική ροή της οικονομίας, με τη δημιουργία αμεσοδημοκρατικών ομάδων πολιτών με συντονισμένες δράσεις σε κάθε νομό, σε κάθε πόλη, σε κάθε δήμο.

Είναι γνωστά αυτά, δεν θα ανακαλύψουμε ξανά τον τροχό.

Ο καπιταλισμός δεν είναι ένα αυτορυθμιζόμενο σύστημα. Η ρύθμισή του, τα όρια στα οποία λειτουργεί, το τι μπορεί να κάνει και το τι δεν μπορεί να κάνει, είναι ευθύνη όλων μας. Αυτό που είναι ο καπιταλισμός, είναι ένα σύστημα που αναπροσαρμόζεται κάθε φορά που παράγεται μια κρίση από την ίδια την λειτουργία του. Οι κρίσεις είναι χαρακτηριστικό του καπιταλισμού, όχι σύμπτωμα. Είναι αναγκαίες για να λειτουργήσει. Ό,τι καταστρέφει τις ζωές των ανθρώπων, είναι τροφή για τον καπιταλισμό.

Οποιοδήποτε θετικό κοινωνικό πρόσημο έχει προκύψει υπό τον καπιταλισμό, είτε αυτό λέγεται πολιτικά δικαιώματα, είτε γονική άδεια, κοινωνική ασφάλιση, σύνταξη, ιατροφαρμακευτική κάλυψη και κάθε λογής εργασιακό και κοινωνικό δικαίωμα, οφείλεται στην κοινωνική και πολιτική αντίσταση που συνάντησε ο καπιταλισμός από το δημοκρατικό και το εργατικό κίνημα.

Δεν μας τα χάρισαν, τα πήραμε. Όχι εμείς φυσικά, αυτοί που αγωνίστηκαν γι’ αυτά. Εμείς συνεχίζουμε να παίρνουμε τα τρία τους.

Για εκατόν πενήντα χρόνια –από τις αρχές του 19ου αιώνα ως τη δεκαετία του 1950– αυτή η αντίσταση επέβαλε στον καπιταλισμό μια βελτίωση του βιοτικού επιπέδου των εργαζομένων, μια μείωση των ωρών εργασίας και μια σειρά μέτρων προστασίας τους.

Όμως, τα τελευταία σαράντα, και ειδικά τα τελευταία είκοσι χρόνια, οι καιροί άλλαξαν.

Οι πολιτικές και κοινωνικές συγκρούσεις είναι σε διαρκή κάμψη. Η πλήρης απασχόληση έχει γίνει ανέκδοτο στην εποχή της 4ης Βιομηχανικής Επανάστασης. Τα χρηματιστήρια ανεβαίνουν κάθε φορά που μια εταιρεία ανακοινώνει απολύσεις εργαζομένων ή μια κυβέρνηση περνάει αντεργατικούς νόμους. Η τεχνητή ανεργία που συντηρείται επ’ άπειρον, χρησιμοποιείται εσκεμμένα ως φόβητρο, ως δαμόκλειος σπάθη, για την καταστολή της κοινωνικής αντίστασης και την καλλιέργεια υπακοής.

Όσο για τα πολιτικά αντανακλαστικά των πολιτών, αυτά πλέον χαρακτηρίζονται από απάθεια, ιδιωτεία, ιδεοληπτική σκέψη, ή πλήρης κενοφάνεια.

Η κληρονομιά του Διαφωτισμού στον παγκόσμιο πολιτισμό είναι αυτή της ελευθερίας της σκέψης, της ελευθερία της έκφρασης, της δράσης, της συμμετοχής στην πολιτική ζωή, η λαϊκή κυριαρχία και ο διαχωρισμός της εκκλησίας από το κράτος. Τίποτα από όλα αυτά δεν είναι δεδομένο. Είναι το αποτέλεσμα μιας μακροχρόνιας πάλης η οποία είχε άρχισε από το 12ο αιώνα και κορυφώθηκε το πρώτο μισό του 20ου.

Είναι μια πάλη που σταματήσαμε να δίνουμε, βιώνοντας την μεγαλύτερη κοινωνική οπισθοδρόμηση μέσα σε λιγότερο από έναν αιώνα.

Συγχαρητήρια.

Η ανισότητα δεν είναι αναπόφευκτη. Είναι πολιτική επιλογή. Και το μόνο ενδεχόμενο να αντιστραφεί, είναι η σύγκρουση. Όχι στο Facebook, στους δρόμους.

Χαρούμενο 2023 σε όλους. Καλά, όχι σε όλους, οι πλούσιοι να πάνε να γαμηθoύν.

Κι αν χρειαστεί να ζεσταθούμε φέτος τον χειμώνα, αντί να προσπαθούμε να το κάνουμε ο καθένας ξεχωριστά, μπορούμε να το κάνουμε όλοι μαζί βάζοντας φωτιά στα αστυνομικά τμήματα και τις τράπεζες.

Δεν θα μας λύσει τα προβλήματα, αλλά είναι μια καλή αρχή.

Από την μακρινή ορεινή Χαλκιδικής, εύχομαι σε όλους σας υγεία, αγάπη, και καλή λευτεριά, από όποια φυλακή κι αν προσπαθείτε να ελευθερωθείτε.

Πάντα με αγάπη,

Κώστας

(Φίλε Κώστα, το Spiegel αναρωτιέται στο τελευταίο τεύχος του αν ο Μαρξ είχε δίκιο. Φυσικά και είχε δίκιο ο Μαρξ. Αυτό που δεν έλαβε υπόψη του ο Μαρξ -όπως και πολλοί άλλοι φιλόσοφοι- είναι πως οι περισσότεροι άνθρωποι είναι καθάρματα. Επίσης, οι περισσότεροι άνθρωποι δεν επιθυμούν να είναι ελεύθεροι. Οπότε, ο καπιταλισμός -που βγάζει όλο και περισσότερα προβλήματα αφού έφτασε στα όριά του- είναι το σύστημα που ταιριάζει απόλυτα στο σημερινό κόσμο. Τουλάχιστον να σταματήσουν την κλάψα και να αποδεχτούν πως αυτό ζήτησαν, αυτό έλαβαν και αυτό τους αξίζει. Οι συνθήκες δεν έχουν ωριμάσει, έχουν σαπίσει. Καλή χρονιά, Κώστα! Με πολλά μπάνια και πολύ διάβασμα. Την αγάπη μου.)

Το pitsirikos.net χρειάζεται τη βοήθειά σου

Στήριξε οικονομικά το pitsirikos.net, αν θεωρείς πως καλό είναι να υπάρχουν στην Ελλάδα και κάποιες φωνές που δεν δουλεύουν για τον Μαρινάκη, τον Αλαφούζο, τον Σαββίδη και τα άλλα παιδιά, οπότε μπορεί να διαβάσεις ή να ακούσεις κάτι διαφορετικό από αυτό που συμφέρει τους ολιγάρχες. Οι τρόποι στήριξης εδώ.