Στο ενδιάμεσο μεταξύ καπιταλισμού και δημοκρατίας

Αγαπημένε μου Πιτσιρίκο,
Οι εκλογικές αναμετρήσεις δίνουν και παίρνουν, αλλά, για έναν μυστήριο λόγο, τα προβλήματα των ανθρώπων παραμένουν άλυτα. Γι’ αυτό, πριν αναφερθώ στις εκλογές, είπα να κάνω μια μικρή εισαγωγή για τον χαρακτήρα του κράτους, του θεσμού που, πέρα από το μονοπώλιο της βίας, διατηρεί και το μονοπώλιο να προκηρύσσει εκλογές.

Το κράτος δημιουργήθηκε ως θεσμός, όταν προέκυψε ένας ξεκάθαρος διαχωρισμός μεταξύ των ανθρώπων με πολλή περιουσία, και των ανθρώπων με λίγη περιουσία, ή καθόλου.

Με την καθιέρωση της αγροτικής παραγωγής ως τον πρωταρχικό μηχανισμό επιβίωσης των ανθρώπων, τα πρώτα κράτη αναδύθηκαν για να προστατεύσουν τα κυριαρχικά δικαιώματα γης των πλούσιων γαιοκτημόνων, απέναντι στις μάζες των ανθρώπων που δεν είχαν στην ιδιοκτησία τους κανέναν άλλο παραγωγικό πόρο, πέρα από τα κορμιά τους.

Βλέπεις, αυτές οι κατώτερες τάξεις, τα φτωχαδάκια, έχουν το κακό συνήθειο να προσπαθούν συνεχώς να κρατηθούν στην ζωή. Στις περιπτώσεις που αυτό είναι αδύνατο, καμιά φορά, στρέφουν τα βέλη τους στους έχοντες και κατέχοντες, σε αυτούς που εξουσιάζουν το πώς θα ζήσουν τις ζωές τους.

Επομένως, οι έχοντες και κατέχοντες χρειάζονται έναν προστάτη που να επαναφέρει αυτούς τους ενοχλητικούς πεινασμένους στην τάξη, όταν αυτοί παρεκτρέπονται.

Νόμος και τάξη, όπως ονομάζεται το άλλοθι του κάθε κρυφοφασίστα για την βία που ασκεί στους καταπιεσμένους.

Η ανάγκη των πλουσίων για προστασία από τους κακότροπους φτωχούς –οι οποίοι, άκουσον άκουσον, έχουν την απαίτηση να έχουν φαγητό να φάνε, σπίτι για να μένουν, και ελεύθερο χρόνο για να ξεκουράζονται και να διασκεδάζουν– έφερε ως αποτέλεσμα το αποκλειστικό δικαίωμα του κράτους να ασκεί βία.

Τι σημαίνει μονοπώλιο στην βία; Με πιο απλά λόγια, όταν το κράτος ασκεί βία απέναντι στους πολίτες, το λέμε αστυνόμευση, ενώ, όταν ο απλός άνθρωπος ασκεί βία απέναντι στο κράτος, το λέμε έγκλημα.

Με αυτόν τον τρόπο, οι πλούσιοι γαιοκτήμονες έδωσαν την δυνατότητα στο κράτος να συλλαμβάνει, να φυλακίζει, να τιμωρεί, ακόμα και να σκοτώνει ανθρώπους, κάτι το οποίο φυσικά εργαλειοποιήθηκε για να προστατεύσει τα κυριαρχικά δικαιώματά τους πάνω στην γη και τον πλούτο που απομυζούσαν από τον φτωχό κοσμάκη, πάνω στις πλάτες του οποίου είχε δημιουργηθεί.

“Το κράτος είναι το προϊόν και η έκφραση της ασυμβατότητας των ταξικών ανταγωνισμών”, όπως σωστά είχε παρατηρήσει ένας άλλος κωλοτούμπας της αριστεράς, και γνωστό Ταυράκι, ο Λένιν.

Οι αυτοκρατορίες, είτε μιλάμε για την Ρωμαϊκή, είτε για της Μεγάλης Βρετανίας, είτε για την Αμερικανική, είτε για οποιαδήποτε άλλη, δημιουργούνται διαμέσου του αποκλειστικού ελέγχου των πλουτοπαραγωγικών πόρων, είτε αυτοί οι πόροι βρίσκονται εντός της επικράτειάς τους, είτε στην άλλη άκρη της Γης.

Όταν αυτοί οι πόροι βρίσκονται σε άλλα κράτη, τότε οι αυτοκρατορίες εισβάλλουν σε αυτά τα κράτη και παίρνουν τους πόρους αυτούς με την βία, όπως κάνουν στην Αφρική, στην Ασία, στην Λατινική Αμερική, και στην …Ελλάδα. Η βία, βλέπεις, δεν είναι πάντα με την μορφή των όπλων.

Κάποιες φορές, όμως, είναι. Οι δύο πόλεμοι στο Ιράκ, αλλά και ο πόλεμος στο Αφγανιστάν -μεταξύ άλλων παρεμβάσεων μέσω τρίτων στην περιοχή– δεν ήταν τίποτα άλλο παρά ο έλεγχος των πετρελαιοπηγών της Μέσης Ανατολής από τις ΗΠΑ και τους Ευρωπαίους συμμάχους τους, ανοίγοντας έτσι τον δρόμο –ως καλοί μεσάζοντες των εταιρειών– σε ιδιωτικές εταιρείες να κερδοσκοπούν ανεξέλεγκτα εις βάρος των κρατών που εισβάλλουν, και των ανθρώπων που κατοικούν στις χώρες αυτές.

Το μονοπώλιο της βίας που λέγαμε, όχι μόνο προς τα εντός του κράτους, αλλά και προς τα εκτός, αν χρειαστεί.

Με λίγα λόγια, όπως το φεουδαρχικό σύστημα ήταν χαραγμένο στην λειτουργία των αυτοκρατοριών μέχρι και πριν από έναν αιώνα, και καθόριζε το πού θα πάνε οι στόλοι με τα στρατεύματα να κατακτήσουν και να σφαγιάσουν τους ιθαγενείς πληθυσμούς, έτσι και ο καπιταλισμός είναι χαραγμένος στην σύγχρονη μορφή του κράτους όπως είναι σήμερα. Με ό,τι αυτό συνεπάγεται για τους λαούς που τον υπομένουν.

Από τότε, όλο αυτό έχει πάρει διάφορες μορφές, αλλά αυτό που συνεχίζει να παραμένει απαράλλαχτο είναι το εξής: σε κάθε εποχή, η πιο ισχυρή τάξη, η τάξη των πλουσίων, ελέγχει την λειτουργία του κράτους ελέγχοντας τεράστια κομμάτια της οικονομίας του κράτους αυτού.

Υπό το καπιταλιστικό σύστημα, η τάξη των πλουσίων χρησιμοποιεί τον κρατικό μηχανισμό, είτε αυτός λέγεται αστυνομία, είτε αυτός λέγεται παιδεία, δικαιοσύνη, σύστημα υγείας, σύστημα μεταφορών, τηλεπικοινωνίες, ενέργεια κλπ κλπ, ώστε να εμποδίσει οποιαδήποτε απόπειρα μπορεί να οδηγήσει στην αλλαγή του συστήματος προς κάτι δικαιότερο για όλους.

Υπό το καπιταλιστικό σύστημα, όμως, το κράτος δεν έχει και πολλά να πει σε πολλά από τα θέματα που είναι εξέχουσας σημασίας για την σωστή οργάνωση, την υγεία και την ευημερία των ανθρώπων.

Παραδείγματος χάρη, το κράτος δεν ασκεί κανέναν έλεγχο πάνω στο τι θα παραχθεί σε μια οικονομία και το αν και κατά πόσον αυτό που παράγεται είναι ικανό να ικανοποιήσει τις ανάγκες, πρωταρχικές ή μη, των πολιτών. Αυτό, καθορίζεται από τις αγορές, δηλαδή από τις εταιρείες, δηλαδή, από τους πλούσιους ιδιοκτήτες τους.

Ακόμα και όταν το θέμα είναι ο εμβολιασμός –κάτι το οποίο είναι δημόσιο αγαθό– τα κράτη πληρώνουν εκατομμύρια εκατομμυρίων σε ιδιωτικές εταιρείες, η βασική έρευνα των οποίων χρηματοδοτείται επίσης από τα κράτη με λεφτά των φορολογουμένων, παρά από τις ίδιες τις εταιρείες, ώστε να παραχθούν εμβόλια των οποίων η διάθεση προς τον πληθυσμό πραγματοποιείται με όρους αγοράς, παρά με όρους δημοσίου καλού.

Αφού είναι, όμως, να διατεθεί με όρους αγοράς, δηλαδή με όρους κερδοσκοπίας και όχι με όρους δημοσίου καλού, τότε γιατί να χρηματοδοτείται από τα κράτη;

Υπό αυτό το θεάρεστο σύστημα, λοιπόν, το κράτος είναι αποκλειστικά εξαρτώμενο και ελεγχόμενο από μεγάλες εταιρείες και τους μετόχους τους, οι οποίοι είναι κατά κυριότητα οι μη εκλεγμένοι πλούσιοι ιδιοκτήτες τόσο των εταιρειών, όσο και του κράτους.

Σε περίπτωση που μια από αυτές τις μεγάλες εταιρείες –πόσο μάλλον ένας ολόκληρος κλάδος εταιρειών– δεν συμφωνεί με τις πολιτικές μιας κυβέρνησης, αν παραδείγματος χάρη μια κυβέρνηση επιδιώκει την αύξηση του φόρου για τα εταιρικά κέρδη, τα μερίσματα, ή την αύξηση του κατώτατου μισθού, τότε η εταιρεία ή το λόμπυ του κλάδου των εταιρειών μπορεί να απειλήσει την κυβέρνηση ότι θα “αναγκαστεί” να κάνει απολύσεις –ενώ θα μπορούσε απλά να μειώσει την κερδοφορία– ή μπορεί να προβεί στην ύστατη απειλή αν τα βρει σκούρα, δηλαδή την απειλή του να φύγει από την χώρα και να μεταφερθεί σε μια άλλη, ίσως και ανταγωνιστική χώρα προς αυτή, αφήνοντας πίσω της χιλιάδες ανέργους και δυσαρεστημένους πολίτες.

Τον εφιάλτη κάθε πολιτικού που θέλει να επανεκλεγεί.

Βέβαια, συνήθως υπάρχει ένα ευκολότερος τρόπος για την εταιρεία να επιβάλλει την βούληση της, ο οποίος δεν είναι άλλος από την εξαγορά της ηγεσίας του κυβερνώντος κόμματος, ή ακόμα και την εξαγορά ολόκληρου του κόμματος, με το φθηνό αντίτιμο της χρηματοδότησης του προεκλογικού του προϋπολογισμού, καθώς και άλλα πολλά καλούδια που αφορούν τον προσωπικό πλουτισμό των εν λόγω πολιτικών.

Εφόσον, λοιπόν, οι καπιταλιστές, δηλαδή οι έχοντες και κατέχοντες των μέσων παραγωγής σε μια οικονομία, διατηρούν τον αποκλειστικό έλεγχο της λειτουργίας τους κράτους, οποιουδήποτε κράτους –δεν υπάρχουν εξαιρέσεις– δεν μπορούμε να μιλάμε για δημοκρατία.

Μπορούμε να μιλάμε για ολιγαρχία, αν θέλουμε να λέμε τα πράγματα με το όνομά τους, και όχι να βαφτίζουμε το ψάρι …κρέας.

Και που καταλήγει όλο αυτό; Αυτό καταλήγει στο να βρισκόμαστε σε μια ιστορική στιγμή όπου έχουμε το εξής παράδοξο: πλούσια κράτη, αλλά φτωχές κυβερνήσεις.

Πιτσιρίκο μου, τα πράγματα αλλάζουν διαρκώς.

Και ενώ, θα μου πει κάποιος, τα πράγματα πάντα άλλαζαν και πάντα ίδια έμεναν, η πραγματικότητα είναι ότι οι αλλαγές που συντελούνται πλέον σε μια δεκαετία, στο παρελθόν έπαιρναν αιώνες. Δεν είναι το ίδιο. Οι ρυθμοί της αλλαγής είναι πλέον καταιγιστικοί. Η Ιστορία, πλέον, τρέχει με ταχύτητες που ποτέ άλλοτε δεν υπήρξαν στο παρελθόν.

Μόνο κατά τη διάρκεια της σύντομης ζωής μου, τα τελευταία 42 χρόνια, τα πράγματα για τα οποία ανησυχεί κανείς είναι υπερβολικά πολλά και σημαντικά για να τα αγνοήσει.

Παραδείγματος χάρη, όταν μεγάλωνα, δεν ανησύχησα ποτέ ότι οι μεγάλες δυνάμεις θα συγκρουστούν, προκαλώντας έναν νέο καταστροφικό Παγκόσμιο Πόλεμο. Ούτε κατά διάνοια. Υπήρχε ο κατευνασμός των σχέσεων μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας την δεκαετία του ‘70, και κατά την διάρκεια της δεκαετίας του ‘80 η συμφωνία Γκορμπατσόφ-Ρίγκαν. Η απειλή του πυρηνικού ολέθρου είχε σχεδόν εκμηδενιστεί. Ό,τι απέμεινε, εκμηδενίστηκε με την αυτο-διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης στις αρχές του ‘90.

Όταν μεγάλωνα, δεν ανησύχησα ποτέ για την κλιματική αλλαγή. Ποιά κλιματική αλλαγή; Δεν είχα ακούσει καν για κάτι τέτοιο. Όποια περιβαλλοντική ανησυχία προέκυψε από την τρύπα του όζοντος, μια παγκόσμια περιβαλλοντική κρίση, εξατμίστηκε με το παγκόσμιο σύμφωνο του Μόντρεαλ, το ‘87, το οποίο εξακολουθεί να αποτελεί πρότυπο διεθνούς συνεργασίας και επίλυσης κρίσεων.

Όταν μεγάλωνα, δεν ανησύχησα ποτέ για πανδημίες. Η τελευταία πανδημία ήταν το 1918.

Δεν ανησύχησα ποτέ ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα κατέστρεφε τα περισσότερα επαγγέλματα μέσα σε μερικές δεκαετίες.

Ούτε ανησύχησα ποτέ για την απο-παγκοσμιοποίηση του κόσμου, ή για εμπορικούς πολέμους οι οποίοι απειλούν να τινάξουν την παγκόσμια οικονομία στον αέρα, αφήνοντας πίσω τους εκατομμύρια πεινασμένους.

Ούτε ανησύχησα ποτέ ότι ακροδεξιά, φασιστικά και φιλοναζιστικά κόμματα θα καταλάμβαναν την εξουσία. Δεν υπήρχε τόσο έντονη πολιτική πόλωση. Καμία σχέση με τον πολιτικό κανιβαλισμό που επικρατεί σήμερα.

Ούτε ανησύχησα ποτέ ότι η οικονομία θα έπεφτε σε ύφεση, πόσο μάλλον ότι θα οδηγούνταν σε μια παγκόσμια οικονομική κρίση.

Για ό,τι, όμως, δεν ανησυχούσα εγώ ή κανείς άλλος που γνώριζα τότε, σήμερα, βρίσκεται σε ημερήσια διάταξη. Ένα εκρηκτικό μίγμα αλλεπάλληλων και επίμονων απειλών που στοιβάζονται η μία πάνω στην άλλη, αφού αποφεύγεται και αναβάλλεται διαρκώς η επίλυση τους, κλωτσόντας συνεχώς το κουτάκι προς τα κάτω, προς το μέλλον.

Ίσως η εποχή μας να χαρακτηρίζεται από μια παθολογική πολιτική απάθεια από την πλευρά της πλειοψηφίας των πολιτών, αλλά αυτό δεν θα ισχύει για πάντα. Κι αυτό, κάποια στιγμή, θα αλλάξει.

Το θέμα είναι, τι κάνουμε στο ενδιάμεσο.

Απ’ ότι φαίνεται, κάνουμε ό,τι κάναμε και χθες. Aς κλωτσήσουμε λίγο το κουτάκι παρακάτω, δεν ξέρεις ποτέ, μπορεί να λυθούν όλα από μόνα τους.

Από το μακρινό, ηλιόλουστο Αμστελόδαμο, με αγάπη,

Κώστας

(Φίλε Κώστα, μην ανησυχείς για τίποτα. Η ζωή είναι ένα δώρο που μας δόθηκε, ενώ δεν υπήρχαμε καν. Πριν από 43 χρόνια, δεν υπήρχε ο Κώστας. Και ο Κώστας -όπως όλοι μας- δεν ξέρει για πόσο ακόμα θα έχει το δώρο της ζωής. Οπότε, ας χαρούμε το πέρασμά μας από τη ζωή και ας προσπαθήσουμε να το κάνουμε όσο πιο φωτεινό γίνεται. Ναι, ξέρω ότι γίνομαι …Βούδας αλλά εγώ έτσι την παλεύω αυτή την απάλευτη κατάσταση. Να είσαι καλά. Την αγάπη μου.)

Το pitsirikos.net χρειάζεται τη βοήθειά σου

Στήριξε οικονομικά το pitsirikos.net, αν θεωρείς πως καλό είναι να υπάρχουν στην Ελλάδα και κάποιες φωνές που δεν δουλεύουν για τον Μαρινάκη, τον Αλαφούζο, τον Σαββίδη και τα άλλα παιδιά, οπότε μπορεί να διαβάσεις ή να ακούσεις κάτι διαφορετικό από αυτό που συμφέρει τους ολιγάρχες. Οι τρόποι στήριξης εδώ.