Ταινία Μεγίστου Ενδιαφέροντος
Κριτικός κινηματογράφου, φίλε Πιτσιρίκο, δεν είμαι. Ούτε και θα ήθελα να γίνω. Μεγαλώνω, όμως, και κουράζομαι να περιμένω να δω τι θα πούνε οι άλλοι για κάποιους άλλους, εν προκειμένω τους δημιουργούς ταινιών, για ταινίες που εκ προοιμίου, με βάση αυτό που πραγματεύονται, μου κεντρίζουν το ενδιαφέρον.
Η Ζώνη Του Ενδιαφέροντος, λοιπόν, είναι ένα πραγματικό αριστούργημα και την κατατάσσω, μαζί με τον Θίασο του Αγγελόπουλου, στις αγαπημένες μου ταινίες που εξελίσσονται στην διάρκεια της ναζιστικής Γερμανίας, αν και ο Θίασος συνεχίζεται Ιστορικά.
Είναι φορές που σε μια ταινία ή ένα τραγούδι, μία φράση, μια εικόνα ή ένα ξαφνικό γύρισμα στην κιθάρα μπορεί να σε συγκλονίσει. Στον Θίασο, για παράδειγμα, δεν θα ξεχάσω με τίποτα την σκηνή που ένας Έλληνας πρόσφυγας, λίγο πριν την εκτέλεσή του στο εκτελεστικό απόσπασμα, λέει στους Γερμανούς στρατιώτες “Εγώ ήρθα από την θάλασσα, από την Ιωνία. Εσείς από πού ήρθατε;” Μέσα σε αυτή την φράση υπονοούνται τα πάντα: από τους βασανισμένους διωγμούς των προσφύγων προς το εσωτερικό της χώρας, όπου οι ίδιοι, αν και Έλληνες της διασποράς, θεωρούνταν ξένοι από τους Έλληνες της ενδοχώρας, έως ότου έρθουν κάποιοι άλλοι, από ξένους και χερσαίους τόπους, για να πουν στους θαλασσινούς ότι, παρ’ όλο που ζείτε στον τόπο σας, είστε περιττοί και κατώτερα όντα. Από την Ιωνία, εξάλλου, ήρθαν οι Ίωνες και δημιούργησαν πολιτισμό.
Στην ζώνη του ενδιαφέροντος τίποτα το ενδιαφέρον δεν συμβαίνει κι όμως μέσα στην πληκτική καθημερινότητα του Ρούντολφ και της οικογένειάς του ελλοχεύουν τα πάντα. Εκεί μέσα κρύβεται όλη η Κοινοτοπία του Κακού έτσι όπως την ερμήνευσε φιλοσοφικά η Χάνα Άρεντ με την δίκη του Άιχμαν, υπεύθυνου για την μεταφορά των Εβραίων στα στρατόπεδα συγκέντρωσης σε όλη την κατεχόμενη Ευρώπη, στην Ιερουσαλήμ.
Για την ταινία ήδη έχουν γραφτεί πολλές κριτικές.
Η δική μου, όμως, στιγμή της ταινίας που αποτυπώθηκε συνειδητά μέσα μου είναι όταν η γυναίκα του Ρούντολφ κάνει βόλτα με την μαμά της στον κήπο της βίλας, συζητώντας για ασήμαντα πράγματα της καθημερινότητας, ενώ παράλληλα έρχεται, υπόκωφα, ο ήχος των σκυλιών που γαβγίζουν, διαταγές Γερμανών στρατιωτών, πυροβολισμοί και αραιοί καπνοί, που δίνουν μια αισθητική αντίθεση στον καταγάλανο ουρανό, βγαίνοντας από τις καμινάδες του Άουσβιτς.
Καθώς έβλεπα την ταινία, δύο βιβλία κυριαρχούσαν μέσα μου. Το πρώτο ήταν του Πρίμο Λεβί “Εάν Αυτό Είναι Ο Άνθρωπος”, που εσωτερικά του στρατοπέδου ο άνθρωπος ακόμα και αν έχει χάσει κάθε κόκκου άμμου ανθρώπινης αξιοπρέπειας, ωστόσο, θά πρέπει να φερθεί πολύ έξυπνα και διπλωματικά για να μπορέσει να επιβιώσει. Εκεί που μόνο οι ιδιοφυείς μπορούσαν να κρύψουν ένα κουτάλι.
Χωρίς ίχνος με σκηνές μέσα στα κρεματόρια, ενώ ταυτόχρονα να σκέφτεται κανείς όλα τα παραπάνω, κατά την άποψή μου, προσέδωσε μεγαλείο στην ταινία.
Ενώ, από την άλλη μεριά του φράχτη, εσωτερικά της βίλας, η κυρία Χος άπλωνε τα κατάλευκα σεντόνια.
Ο Χορστ Κρίγκερ στο “Διαλυμένο Σπίτι” περιγράφει με αφοπλιστική ειλικρίνεια πως το κακό θα καλλιεργείται πάντοτε στο πρόσφορο έδαφος της απάθειας και της πεζότητας. Με γερές δόσεις αυτοκριτικής δεν χαρίζεται σε κανέναν περιγράφοντας τους γονείς του “υπήρξα γιος άκακων Γερμανών που δεν υπήρξαν ποτέ ναζί, και χωρίς τους οποίους ποτέ οι ναζί δεν θα είχαν καταφέρει να κάνουν αυτά που έκαναν”.
Σε κάποια στιγμή, λέει η γυναίκα στον Ρούντολφ, ύστερα από την μετάθεση που ήρθε στον τελευταίο: “Ρούντολφ, δεν γίνεται να φύγουμε από το σπίτι μας. Έχουμε συνηθίσει στο Άουσβιτς (Πολωνία). Εδώ μεγαλώνω τα παιδιά μας. Άλλωστε, ο Χίτλερ δεν μας είπε ότι έχουμε ανάγκη από ζωτικό χώρο;”
Να θυμίσω μόνο στην αγαπητή γυναίκα του Ρούντολφ την Hedwig (που αντιπροσωπεύει την Κοινωνία) ότι ο Χίτλερ, όταν μιλούσε για την ανάγκη “ζωτικού χώρου”, δεν εννοούσε την ανάγκη για βίλες αλλά για τα πετρέλαια του Καυκάσου, της Αφρικής και της Ανατολής.
Μπιλάκος
(Αγαπητέ Μπιλάκο, την είδα την ταινία και είναι εξαιρετική. Βέβαια, σε αντίθεση με εσένα, όσο μεγαλώνω, δεν καταλαβαίνω γιατί πρέπει να βλέπω σε ταινίες που αναφέρονται στο παρελθόν αυτά που συμβαίνουν σήμερα γύρω μου και αντιλαμβάνομαι πολύ καλά. Είναι όλα “Ζώνη ενδιαφέροντος”. Ζώνη ενδιαφέροντος είναι αυτό που κάνει εδώ και δεκαετίες το Ισραήλ στους Παλαιστίνιους, ζώνη ενδιαφέροντος είναι και τα Τέμπη, όπου δεν σκοτώθηκαν τα δικά μας παιδιά και οι δικοί μας αγαπημένοι, ζώνη ενδιαφέροντος είναι και οι άστεγοι στους δρόμους της Αθήνας, δίπλα από τους οποίους περνάμε καθημερινά με αδιαφορία. Όλα είναι ζώνη ενδιαφέροντος. Εμείς και οι “άλλοι”. Κάθε άνθρωπος και ένα στρατόπεδο συγκέντρωσης, και ένα ναζί στο μυαλό μας. Καταλαβαίνω γιατί συγκινούν ταινίες σαν τη “Ζώνη Ενδιαφέροντος”, όπως κατάλαβα και την αποθέωση που γνώρισε η ταινία “Οι ζωές των άλλων”. Οι κάτοικοι του Ανατολικού Βερολίνου παρακολουθούνταν από τους πράκτορες της Στάζι και αυτά δεν τα σηκώνουμε εμείς στις δυτικές αστικές δημοκρατίες, αν και δεν χρειάζεται να μας παρακολουθεί κανείς, αφού βγάζουμε τέντα τις προσωπικές μας ζωές στο Διαδίκτυο, αλλά, παράλληλα, απαιτούμε να γίνονται σεβαστά τα …προσωπικά μας δεδομένα. Βέβαια, ο Έντουαρντ Σνόουντεν, υπάλληλος της NSA και της CIA, αποκάλυψε πως οι μυστικές υπηρεσίες των ΗΠΑ παρακολουθούν τους πολίτες των ΗΠΑ, καταπατώντας το Σύνταγμα των ΗΠΑ, και η κυβέρνηση των ΗΠΑ συνεργάζεται με την βρετανική κυβέρνηση και άλλες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις για να παρακολουθούν πολίτες, αλλά, αν και ο Σνόουντεν θα έπρεπε να αντιμετωπιστεί από τις ΗΠΑ ως ο ιδανικός πολίτης και πατριώτης -γιατί αυτό είναι-, βρέθηκε ικέτης στη Ρωσία του Πούτιν για να σώσει τη ζωή του. Όσο για τον Αυστραλό Τζούλιαν Ασάνζ, αφού ξεσκίστηκαν να τον βραβεύουν, θεωρώντας πως, με αυτόν τον τρόπο, θα σταματήσει τις αποκαλύψεις για την παράνομη δράση της κυβέρνησης των ΗΠΑ και άλλων κυβερνήσεων, στη συνέχεια τον κατηγόρησαν -ψευδώς- για βιασμoύς γυναικών, η χώρα του, η Αυστραλία, του αφαίρεσε το διαβατήριο και στη συνέχεια του το επέστρεψε ως άκυρο επειδή ήταν …φθαρμένο, και είναι σε διωγμό από το 2010, ενώ σήμερα βρίσκεται κρατούμενος σε φυλακές υψίστης ασφαλείας στη Βρετανία, περιμένοντας την απόφαση αν θα εκδοθεί στις ΗΠΑ. Σε ποια ζώνη ενδιαφέροντος βρίσκονται ο Σνόουντεν και ο Ασάνζ; Γιατί, όπως διαπιστώνω, ο διωγμός τους δεν μας αφορά ιδιαίτερα. Αυτό που προσπαθώ να πω, με αφορμή τις σπουδαίες ταινίες, όπως η “Ζώνη Ενδιαφέροντος”, συνοψίζεται σε μια σκέψη που έκανα πριν από δέκα σχεδόν χρόνια: Τι να μου πει το δράμα του μικρού Αστυάνακτα στις Τρωάδες, όταν ξυπνάμε κάθε μέρα με πνιγμένα παιδιά στο Αιγαίο; Δεν ακυρώνω την Τέχνη, τον κινηματογράφο, το θέατρο, αλλά έχω κι εγώ το δικαίωμα στις δικές μου σκέψεις. Και οι σκέψεις δεν σε ρωτάνε για να έρθουν. Έρχονται από μόνες τους. Η αγαπημένη μου σκηνή στον “Θίασο” του Αγγελόπουλου είναι η σκηνή με τους φασίστες να περπατούν στον δρόμο, αν και ο μονόλογος της υπέροχης Εύας Κοταμανίδου που λέει “νιώσαμε να μας προδίδουν” είναι όλη η Ιστορία του ελληνικού κράτους. Να, ο “Θίασος” είναι μια ταινία που την έχω δει σε αρκετές διαφορετικές ηλικιακές περιόδους της ζωής μου και την βρίσκω πάντα σπουδαία. Μπιλάκο, είδα μια ωραία ταινία, το “Promised land”, “Bastarden” στα δανέζικα, “Η Γη της Επαγγελίας” στα ελληνικά, με τον Mads Mikkelsen. Αν δεν την έχεις δει, να την δεις. Εκεί να δεις ζώνες ενδιαφέροντος. Να είσαι καλά. Την αγάπη μου.)
Το pitsirikos.net χρειάζεται τη βοήθειά σου
Στήριξε οικονομικά το pitsirikos.net, αν θεωρείς πως καλό είναι να υπάρχουν στην Ελλάδα και κάποιες φωνές που δεν δουλεύουν για τον Μαρινάκη, τον Αλαφούζο, τον Σαββίδη και τα άλλα παιδιά, οπότε μπορεί να διαβάσεις ή να ακούσεις κάτι διαφορετικό από αυτό που συμφέρει τους ολιγάρχες. Οι τρόποι στήριξης εδώ.