Η Οδύσσεια των Αγίων Αναργύρων

Ένας από τους λόγους που η Ομήρου Οδύσσεια αποτελεί ένα ανεξίτηλο και διαχρονικό έργο, είναι διότι, ακόμα και 2.700 χρόνια μετά, το έργο του Ομήρου εξακολουθεί να μας μιλάει από τα βάθη του χρόνου. Είναι επίκαιρο, ακόμα και σήμερα, στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης και της ρομποτικής, των κοινωνικών δικτύων και των κβαντικών υπολογιστών.

Μας αγγίζει, διότι ο συμβολισμός των προκλήσεων που αναγκάζεται να αντιμετωπίσει ο ήρωας Οδυσσέας στον δρόμο του για την Ιθάκη, μπορεί, με τα κατάλληλα μάτια, να αποτελέσει καθρέφτη των προκλήσεων και των δεινών που αντιμετωπίζουμε ως άνθρωποι ακόμα και σήμερα, στην δική μας ζωή, ταξιδεύοντας ο καθένας μας ξεχωριστά προς την δική του “Ιθάκη”.

(Spoiler: στο τέλος όλοι πεθαίνουμε)

Δύο από τις πιο ξεχωριστές και επικίνδυνες προκλήσεις που χρειάστηκε να αντιμετωπίσει ο Οδυσσέας στο ταξίδι της ζωής του, φέρουν εξαιρετικές ομοιότητες με τις προκλήσεις που χρειάζεται να αντιμετωπίσουν πολλοί συνάνθρωποί μας σήμερα: η πρόκληση του να εγκαταλείψουμε έναν κακοποιητικό σύντροφο.

Ο ήρωας Οδυσσέας, ο πιο πολυμήχανος των Ελλήνων, βρέθηκε να μπλεχτεί δύο φορές στο ταξίδι του με ένα άτομο, για το οποίο σταδιακά άρχισε να συνειδητοποιεί ότι αποτελεί θανάσιμο κίνδυνο για εκείνον. Και τις δύο φορές που την πάτησε ο πολυμήχανος ήρωας, αναγκάστηκε να επιστρατεύσει όλη του την εξυπνάδα, την τόλμη και την ευρηματικότητά του, για να καταφέρει να ξεφύγει με τη ζωή του.

Και τις δύο φορές, παρά τα πολυάριθμα ταλέντα του, τη γλίτωσε στο παρά πέντε.

Η πρώτη φορά ήταν με την Κίρκη, την κόρη του θεού Ήλιου, και έπειτα με την Καλυψώ, την κόρη του Τιτάνα Άτλαντα. Και στις δύο περιπτώσεις, βλέπουμε έναν από πιο έξυπνους, πιο τολμηρούς και πιο ευρηματικούς Έλληνες της αρχαιότητας να πέφτει θύμα μιας αρχικά γοητευτικής, μαγευτικής ύπαρξης, η οποία στην συνέχεια, σταδιακά, καταλήγει να μεταμορφώνεται σε μια κτητική, κακοποιητική και εκδικητική ερωμένη.

Η ιδιοφυία του Ομήρου μας οδηγεί να γίνουμε μάρτυρες σε μια από τις πιο παλιές και κοινές προκλήσεις που μπορεί ένας οποιοσδήποτε άνθρωπος να τύχει να αντιμετωπίσει στην ζωή του: την εξαιρετική δυσκολία του να συνειδητοποιήσει ότι το άτομο με το οποίο μοιράζεται το κρεβάτι του, την καρδιά του και την ζωή του, αποτελεί στην πραγματικότητα έναν τρομακτικό και θανάσιμο κίνδυνο στην ίδια του την επιβίωση.

Όπως και στην περίπτωση του πολυμήχανου Οδυσσέα, έτσι και στην περίπτωση εκατομμυρίων ανθρώπων ανά τον κόσμο, το να περάσει κανείς από το στάδιο της παθητικής αποδοχής της εφιαλτικής κατάστασης στην οποία έχει βρεθεί, στο στάδιο της εγρήγορσης, και από το στάδιο της εγρήγορσης, στο στάδιο της εγκατάλειψης –πόσο μάλλον το στάδιο της καταγγελίας–, χρειάζεται να επιστρατεύσει κάθε ρανίδα θέλησης και θάρρους, κάθε σπιθαμή ζωτικής ενέργειας και ψυχικής δύναμης, απλώς και μόνο για να φτάσει μέχρι το κατώφλι της εξώπορτας.

Το να την διαβείς, όταν όλο σου το είναι, όλο σου το σώμα, όλο σου το μυαλό σου ουρλιάζει ότι το επόμενο σου βήμα ίσως να είναι και το τελευταίο σου, είναι άλλο θέμα.

Πολλοί συνάνθρωποί μας, μετά από χρόνια ψυχικής, λεκτικής και σωματικής κακοποίησης από τον άνθρωπο που κάποτε εμπιστεύτηκαν με την καρδιά τους και την ζωή τους, βρίσκουν τον εαυτό τους στην δυσάρεστη θέση να μην εχουν πια ούτε στάλα από αυτή την ενέργεια, αυτή την δύναμη και αυτό το θάρρος.

Ακόμα κι αν καταφέρουν να φτάσουν στην συνειδητοποίηση του θανάσιμου κινδύνου του συντρόφου τους και της αναγκαιότητας της εγκατάλειψής τους, στέκονται παγωμένοι, ακινητοποιημένοι μπροστά στο κατώφλι του μυαλού τους, αδύναμοι, ηττημένοι και ανίσχυροι να διανοηθούν να κάνουν το επόμενο βήμα, που, ίσως, καταφέρει να τους σώσει τη ζωή.

Η Οδύσσεια εξακολουθεί να είναι ένα από τα σπάνια δείγματα της λογοτεχνίας, που, με τόσο τρομακτική λεπτομέρεια, μας περιγράφει τους κινδύνους και τις πιθανές συνέπειες που μπορεί να προκύψουν από το να συνάψεις σχέση με έναν κακοποιητικό και εκδικητικό σύντροφο.

Το έπος του Ομήρου μας αφήνει λίγα περιθώρια για το ποιός είναι ο μόνος δρόμος που μπορεί να οδηγήσει το θύμα της κακοποίησης προς την σωτηρία του. Τίποτα λιγότερο από το να αναγκαστείς να πολεμήσεις έναν μονόφθαλμο γίγαντα που έχει την δύναμη να εκσφενδονίσει ολόκληρα βουνά εκατοντάδες μέτρα μακριά. Τίποτα λιγότερο από το να αναγκαστείς να κοροϊδέψεις μια πανίσχυρη μάγισσα, κόρη αιώνιων θεών και Τιτάνων.

Με τον συμβολισμό του, ο Όμηρος μας δείχνει ξεκάθαρα ότι το να εγκαταλείψεις έναν κακοποιητικό σύντροφο είναι μια από τις δυσκολότερες προκλήσεις που μπορεί να αντιμετωπίσει κανείς στην ζωή του. Μια πρόκληση, με πιθανό τίμημα τη ζωή μας την ίδια. Ή τα καταφέρνεις, ή χάνεσαι. Ένας αγώνας που δεν έχει δεύτερη θέση. Ή κόβεις το νήμα, ή πεθαίνεις, ακόμα και αν ο θάνατος δεν είναι βιολογικός, αλλά ψυχικός.

Ο συμβολισμός του Ομήρου δεν φαίνεται να έχει αγγίξει τον μοντέρνο μας κόσμο. Δεν τον αγγίζει, γιατί η Οδύσσεια μας διδάσκεται σαν μια ταινία του Χόλιγουντ, παρά σαν μια αλληγορία της ζωής, με διδαχές που ίσως μας σώσουν κάποια μέρα την ζωή από, μεταξύ άλλων, την μανιώδη βία και την εκδικητική μανία ενός κακοποιητικού συντρόφου.

Σε μια πολιτισμένη κοινωνία, οι πλατείες μας θα γέμιζαν από γλυπτά και αγάλματα που θα συμβόλιζαν το θάρρος, την δύναμη και την ευρηματικότητα όλων εκείνων που κατάφεραν να εγκαταλείψουν τους κακοποιητικούς πρώην τους. Σε μια κοινωνία που σέβεται τον άνθρωπο και αναγνωρίζει την ιερότητα και την σπανιότητα της ζωής, θα διδάσκαμε στα παιδιά μας από νεαρή ηλίκια την τέχνη του να αναγνωρίζεις, και να εγκαταλείπεις μια σχέση που σε βλάπτει, σε φθείρει, σε πληγώνει και σε καταστρέφει.

Αλλά δεν ζούμε σε μια πολιτισμένη κοινωνία. Ζούμε σε μια κακοποιητική κοινωνία, σε ένα κακοποιητικό σύστημα το οποίο τραμπουκίζει τις ζωές μας, τις εκφοβίζει, αναγκάζοντας με αυτόν τον τρόπο εκατομμύρια ανθρώπους σε μια εκβιαστική, απίθανη κατάσταση, αφήνοντας τους ηττημένους και φοβισμένους, να τρέμουν στο κατώφλι της εξώπορτας χωρίς τη δύναμη να κάνουν το επόμενο βήμα.

Εκτός κι αν είμαστε εξαιρετικά τυχεροί στη ζωή μας, υπάρχει σοβαρό ενδεχόμενο ο καθένας από εμάς να ερωτευτεί –τουλάχιστον μια φορά στη ζωή του– με κάποιον που λέει ότι μας αγαπάει, την ίδια ώρα που κάνει τα αδύνατα δυνατά για να εξασφαλίσει ότι δεν θα καταφέρουμε να φύγουμε ποτέ από κοντά τους. Υπάρχει μεγάλη πιθανότητα, ο καθένας από εμάς να ερωτευτεί έναν άνθρωπο μόνο για να συνειδητοποιήσει, όταν πια είναι αργά, ότι όχι μόνο δεν τον αγαπά, αλλά είναι διατεθειμένος να καταστρέψει κάθε ρανίδα αυτοπεποίθησης που έχει, να διαλύσει κάθε σχέση του με ανθρώπους που μπορούν να τον βοηθήσουν, να κλέψει ό,τι έχει και δεν έχει, και σε ακραίες περιπτώσεις, να τον δολοφονήσει.

Κάτω από την μάσκα των κοινωνιών της αφθονίας, κρύβεται ένα σκοτεινό μυστικό: ο κόσμος είναι γεμάτος από ανθρώπους που τους έχουν φερθεί πολύ άσχημα κατά τα πρώτα χρόνια της ζωής τους και οι οποίοι έχουν πλέον απωλέσει κάθε ίχνος ανθρώπινης αξιοπρέπειας, γενναιοδωρίας, κατανόησης και συμπόνιας. Πολλοί από αυτούς καταλήγουν σε διάφορες εξαρτήσεις, με αποτέλεσμα την απώλεια ακόμα και της ψυχικής υγείας τους, αυτής που είναι απαραίτητη ώστε να μην αναζητήσεις να καταστρέψεις έναν σύντροφο ή πρώην σύντροφό επειδή σε πλήγωσε, ή επειδή σου υπενθύμισε την πρότερη ανημποριά σου, κατά τα πρώτα χρόνια της ανάπτυξης σου.

Αυτού του είδους οι σύντροφοι σπάνια αποκαλύπτουν αμέσως στη φύση τους. Η Κίρκη και η Καλυψώ ήταν και οι δύο τους γοητευτικές για ένα μεγάλο διάστημα. Ήταν γενναιόδωρες, φιλόξενες, έδιναν καλές συμβουλές, άκουγαν, πλήρωναν ακόμα και για την επισκευή των πλοίων, τραγουδούσαν, και διοργάνωναν συμπόσια με Πράμνειο οίνο.

Κάποιος μπορεί να πέσει πολύ βαθιά στην ερωτική λαγότρυπα πριν συνειδητοποιήσει ό,τι οι απ’έξω βλέπουν με γυμvό μάτι: ότι το άτομο με το οποίο έχω σχέση, μοιράζομαι μια στέγη, έχω μια ιστορία, και του έχω εμπιστευθεί τη ζωή μου, μάλλον έχει βαλθεί να με ξεκάνει.

Και σε αυτό το σημείο είναι που το ομηρικό έπος, με την ποιητική του μεγαλοπρέπεια και την αρχαία του σεμνότητα, έρχεται να μας σώσει. Να δώσει το κάλεσμα στη μάχη!

Να μας ξυπνήσει από την θολούρα του συναισθηματισμού και να μας επιστρατεύσει όλη τη δύναμη του νου και των αισθήσεων ώστε να σχεδιάσουμε την διαφυγή μας.

Πάντα με σχέδιο ο Οδυσσέας.

Μας υπενθυμίζει να μην υποτιμούμε αυτόν που έχουμε απέναντι μας.

Πρέπει να τον επαναπροσδιορίσουμε ως εχθρό. Με την ίδια ευρηματικότητα που χρειάζεται για να την φέρεις σε ένα μυθικό πλάσμα με απευθείας γραμμή στον Δία, και έναν στρατό από σαρκοβόρα γουρούνια.

Από το μακρινό Αμστελόδαμο, με αγάπη,

Κώστας

ΥΓ1 Μόλις ολοκλήρωσα το κείμενο, ενημερώθηκα ότι το Ιράν έστειλε εκατοντάδες ντρόουν στο Ισραήλ, και ότι θα φτάσουν σε μερικές ώρες. Και η Χεζμπολάχ χτύπησε στόχους στον βορρά. Προειδοποιητική βολή. Καλά θα πάει και αυτό.

ΥΓ2 Δεν υπάρχει χρόνος για χάσιμο. Ο κόσμος καίγεται. Κάθε μέρα είναι ένα δώρο. Ας μη το σπαταλάμε.

(Φίλε Κώστα, σκέφτομαι πόσοι άνθρωποι μένουν σε κακοποιητικές δουλειές. Για όλη τους τη ζωή. Άρα, ο άνθρωπος συνηθίζει την κακοποίηση. Ο άνθρωπος προσαρμόζεται και στην κακοποίηση. Και κανείς δεν ρωτάει τον άλλον “Γιατί δεν φεύγεις από την κακοποιητική δουλειά;”. Θεωρείται λογικό να παραμένεις σε μια κακοποιητική δουλειά. Γιατί λοιπόν η κακοποιητική σχέση να είναι κάτι διαφορετικό; Κώστα, στο τέλος της Οδύσσειας, τον Οδυσσέα τον περιμένει ο Άργος, ο σκύλος του, ο οποίος τον αναγνωρίζει και μετά πεθαίνει. Για να μην έχει κανείς αμφιβολία ποιος πραγματικά σε αγάπησε στη ζωή σου, περισσότερο από όσο αγάπησε τον εαυτό του. Να είσαι καλά. Την αγάπη μου.)

Το pitsirikos.net χρειάζεται τη βοήθειά σου

Στήριξε οικονομικά το pitsirikos.net, αν θεωρείς πως καλό είναι να υπάρχουν στην Ελλάδα και κάποιες φωνές που δεν δουλεύουν για τον Μαρινάκη, τον Αλαφούζο, τον Σαββίδη και τα άλλα παιδιά, οπότε μπορεί να διαβάσεις ή να ακούσεις κάτι διαφορετικό από αυτό που συμφέρει τους ολιγάρχες. Οι τρόποι στήριξης εδώ.