Mama Africa (Δώσε πόνο, Πέιν)
Πιτσιρίκο, ξαναείδα χτες το βράδυ μια ταινία του Alexander Payne, του 2002, το “About Schmidt” (ελληνικός τίτλος: “Σχετικά με τον Σμιντ”). Σίγουρα θα την έχεις δει, μου είχες γράψει πως έχεις δει όλες τις ταινίες του Πέιν.
Ένα μεγαλοστέλεχος ασφαλιστικής εταιρίας συνταξιοδοτείται μετά από μια επιτυχημένη καριέρα. Η ζωή του ήταν πάντα μια στρωτή ζωή, και αναμφίβολα τα έχει πάει καλά: γεννήθηκε σε έναν τόπο με ευμάρεια, έβαλε το λιθαράκι του για να δημιουργηθεί η αξιοσέβαστη εταιρία του, δούλεψε σκληρά όλη του τη ζωή χωρίς ριψοκίνδυνες εξάρσεις, έκανε οικογένεια.
Και τώρα; Όλοι γύρω του μοιάζουν πεπεισμένοι πως, σύμφωνα και με το αμερικάνικο όνειρο, θα δρέψει τους καρπούς της σκληρής δουλειάς του και θα περάσει τα υπόλοιπα χρόνια της ζωής του ευτυχισμένος, παρέα με τη γυναίκα του.
Κι όμως, κάτι φαίνεται να λείπει από όλα αυτά. Με αφορμή μια κοινή διαφήμιση στην τηλεόραση, γίνεται, μέσω μιας φιλανθρωπικής οργάνωσης, ανάδοχος ενός μικρού ορφανού παιδιού από την Αφρική, του Εντούγκου. Η κίνησή του αυτή ξενίζει καθώς, παρά την οικονομική του άνεση, φαίνεται γενικά μετρημένος στα έξοδα, έως σπάγκος. Πέρα από τη χρηματική βοήθεια, καλείται να γράψει μια σύντομη επιστολή στο μικρό, παραθέτοντας και κάποια προσωπικά στοιχεία για να γνωρίσει το παιδί το νέο του “πατέρα”.
Κάτι που θα έπρεπε να ήταν καθαρά διεκπεραιωτικό, αρχίζει να παίρνει διαφορετική μορφή. Το γράμμα ξεκινάει τυπικά, αλλά δεν αργεί να εξελιχθεί σε μια εξομολόγηση, μια αναλυτική παράθεση της ανούσιας ζωής του. Μετά από τόσα χρόνια γάμου δεν αντέχει τη γυναίκα του. Η ιδέα που είχε για τη συμβολή του στην εταιρία αρχίζει να ξεφτίζει. Η κόρη του, η μόνη που διώχνει προσωρινά αυτό το βοϊδίσιο βλέμμα από το πρόσωπό του, είναι πηγμένη πλέον από τη δουλειά της, πολύ μακρυά από την πλασματική εικόνα που έχει ο ίδιος γι’ αυτήν, και ετοιμάζεται να παντρευτεί έναν χαζοχαρούμενο εντρεπρενέρ.
Μετά από την απώλεια ενός κοντινού του προσώπου, ξεκινάει μόνος του ένα road trip για να πάει στο γάμο της κόρης του. Το ταξίδι του είναι μια σειρά από ασυνέχειες, μια σταδιακή προσγείωση στην πραγματικότητα της άδειας του ζωής. Μέσα από τα ρηχά, γκρινιάρικα και υπερφίαλα γράμματά του προς τον Εντούγκου, τον παρακολουθούμε να βυθίζεται ολοένα και περισσότερο μέσα στη ματαιότητά του κόσμου του. Η σανίδα σωτηρίας θα έρθει τελικά με τον πιο απροσδόκητο τρόπο, σε ένα συγκλονιστικό happy end, χωρίς χειροκροτήματα και τυμπανοκρουσίες.
Στο καστ επικεφαλής είναι ο τεράστιος Τζακ Νίκολσον, σε έναν αρκετά διαφορετικό ρόλο από αυτούς που μας έχει συνηθίσει, δηλαδή του κακομαθημένου, γοητευτικού παιδιού. Γύρω του καλοί ηθοποιοί, από την παρέα εκείνων των ηθοποιών που δεν θυμόμαστε εύκολα το όνομά τους, αλλά τους ευγνωμονούμε για την ανθρωπιά με την οποία μας έχουν χαρίσει όλους αυτούς τους δεύτερους και τρίτους ρόλους.
Ο Πέιν σφυροκοπεί μεν ανελέητα το δυτικό, καπιταλιστικό τρόπο ζωής, αλλά νομίζω τον χρησιμοποιεί απλά σαν έναν καμβά. Στη θέση του θα μπορούσε να είναι κάλλιστα ένας πραγματικός σοσιαλιστικός παράδεισος. Όλοι οι χαρακτήρες-καρικατούρες που παρελαύνουν στην ταινία έχουν λυμένα τα υλικά τους προβλήματα και άλυτα τα ψυχικά. Έχουν μια ζωή στρωμένη -με γυναίκα κι ερωμένη, που έλεγε κι ο Λουκιανός-, με άφθονα προϊόντα και υπηρεσίες, με ζηλευτές απολαύσεις και, βέβαια, αφήνοντας πίσω πολλά σκουπίδια. Όπως και να ‘χει, ως συνήθως, ο Πέιν δεν κρίνει τους χαρακτήρες του, μάλλον τους κοροϊδεύει φιλικά. Επίσης, δεν παρουσιάζει παράλληλα τίποτα στραβό για τις δυτικές κοινωνίες, δε βλέπουμε αστεγία, εγκληματικότητα, ανισότητες κλπ, μόνο καλοταϊσμένους ανθρώπους που δεν έχουν τι να κάνουν τη φουσκωμένη ζωή τους. Ανθρώπους που, παραζαλισμένοι από τις ιλιγγιώδεις αλλαγές στον τρόπο ζωής από γενιά σε γενιά, γαντζώνονται από την κίβδηλη εικόνα του εαυτού που προβάλλουν στους γύρω τους. Η μόνη αντίστιξη, που παρουσιάζεται αφαιρετικά, είναι ο Εντούγκου, 6 ετών, κάπου μακριά στις λάσπες της Αφρικής.
Κώστας από τη Δύση
(Αγαπητέ Κώστα, χρόνια πολλά. Είναι εξαιρετικές οι ταινίες του Αλεξάντερ Πέιν γιατί είναι βαθύτατα ανθρώπινες. Στις ταινίες του Αλεξάντερ Πέιν βλέπεις και ακούς πράγματα που απασχολούν κάθε άνθρωπο, σε κάποια φάση της ζωής του. Ο Αλεξάντερ Πέιν είναι χρήσιμος για την κοινωνία. Επέλεξε να είναι χρήσιμος. Να είσαι καλά. Την αγάπη μου.)
Το pitsirikos.net χρειάζεται τη βοήθειά σου
Στήριξε οικονομικά το pitsirikos.net, αν θεωρείς πως καλό είναι να υπάρχουν στην Ελλάδα και κάποιες φωνές που δεν δουλεύουν για τον Μαρινάκη, τον Αλαφούζο, τον Σαββίδη και τα άλλα παιδιά, οπότε μπορεί να διαβάσεις ή να ακούσεις κάτι διαφορετικό από αυτό που συμφέρει τους ολιγάρχες. Οι τρόποι στήριξης εδώ.