Ανρί Ρουσσώ και Θεόφιλος Χατζημιχαήλ

Δύο ναΐφ ζωγράφοι, αυτοδίδακτοι, ο Γάλλος Ανρί Ρουσσώ ο Τελώνης [1844-1910] – παρατσούκλι που του δόθηκε γιατί εργάστηκε στο τελωνειακό γραφείο του Παρισιού- και ο Θεόφιλος Χατζημιχαήλ [1879-1934] από τη Λέσβο.

Ο Ανρί Ρουσσώ γνώρισε την ειρωνεία και τις περιπαικτικές κολακείες των κριτικών, αλλά, όντας αφελής και ευκολόπιστος, δεν πτοήθηκε και συνέχισε το έργο του, πιστεύοντας, μάλιστα, πως είναι σπουδαίος ζωγράφος. Αγαπημένο του θέμα οι ζούγκλες που εμπνεόταν από τις πολύωρες επισκέψεις του στον βοτανικό κήπο του Παρισιού. Η ζωντάνια αυτών των απεικονίσεων μπορούσε να κάνει κάποιους να πιστέψουν ότι είχε ταξιδέψει σε χώρες εξωτικές. Στην πραγματικότητα, δεν έφυγε ποτέ από τη Γαλλία.

Παρότι οι κριτικοί τον λοιδορούσαν, οι καλλιτέχνες είδαν τη δύναμή του. Ο Ανρί Ρουσσώ γνώρισε την εκτίμηση των καλλιτεχνών της πρωτοπορίας [Καντίνσκι, Πικάσο, Απολλιναίρ κ.α. ] που τον θεώρησαν πατέρα του μοντερνισμού και της νεωτερικής τέχνης. Ο Καντίνσκι είπε γι’ αυτόν πως ‘’άνοιξε τον δρόμο προς τις δυνατότητες της απλότητας.’’

Ο Θεόφιλος δοκίμασε τη χλεύη και τα πειράγματα των συνανθρώπων του. Κυκλοφορούσε φορώντας πάντα την παραδοσιακή φουστανέλα. Γεννήθηκε και έζησε μέχρι τα 18 του στη Μυτιλήνη, για λίγα χρόνια στη Σμύρνη και τα περισσότερα χρόνια τα πέρασε στο Πήλιο. Ήταν μια ψυχή αγνή που αφοσιώθηκε στα χρώματα και στα πινέλα του, δουλεύοντας για ένα κομμάτι ψωμί. Ζωγράφιζε ό,τι έβρισκε: τοίχους, ξύλα, τενεκέδες. Τα τελευταία χρόνια της ζωής του επέστρεψε στην Μυτιλήνη. Εκεί τον συνάντησε ο τεχνοκριτικός Στρατής Ελευθεριάδης [Tériade], ο οποίος διέμενε στο Παρίσι. Σ’ αυτόν οφείλεται κυρίως η αναγνώριση του έργου του. 27 χρόνια μετά το θάνατο του Θεόφιλου, το έργο του γνώρισε διεθνή προβολή σε μεγάλη έκθεση στο μουσείο του Λούβρου.

“Ο Θεόφιλος” γράφει ο Σεφέρης, ‘’μας έδωσε ένα καινούριο μάτι· έπλυνε την όρασή μας.’’

Κάποτε ζωγράφισε έναν φούρναρη την ώρα που φούρνιζε ψωμιά. Αντί να εικονίσει το φουρνιστήρι οριζόντιο σύμφωνα με την προοπτική, το έκανε κάθετο με όλο του το πλάτος. Μετά ζωγράφισε κι ένα καρβέλι πάνω του, με τον ίδιο τρόπο. Κάποιος που ήθελε να τον πειράξει κάνοντας τον έξυπνο του είπε: ‘’Το ψωμί, έτσι που το ‘βαλες, θα πέσει’’. Ο Θεόφιλος του αποκρίθηκε: ‘’Έννοια σου· μόνο τα αληθινά ψωμιά πέφτουν· τα ζωγραφιστά στέκονται· όλα πρέπει να φαίνονται στη ζωγραφιά!’’

Δυο ζωγράφοι ναΐφ, χωρίς ακαδημαϊκή σκευή, αφοσιώθηκαν στην τέχνη με την καρδιά τους.

Η ‘’αφέλεια’’ και η ειλικρίνεια στην τέχνη τους μπορεί να μας μάθει, όπως λέει ο Σεφέρης ‘’να φυλαγόμαστε από τη μισή μόρφωση και από τη μισή μάθηση που καταντά στρέβλωση και νάρκη.’’

Φιλιά

Μερόπη

(Αγαπημένη Μερόπη, ωραίο το mashup του Ρουσσώ με τον Θεόφιλο. Μερόπη, η απλότητα μοιάζει να είναι το πιο δύσκολο πράγμα στις μέρες μας, και όχι μόνο στις Τέχνες. Είναι όμορφο να βλέπεις στα έργα των καλλιτεχνών την καρδιά τους. Και αγαπώ τους καλλιτέχνες και τους ανθρώπους, που είναι σαν να έχουν βγει μέσα από τη γη και γράφουν, ζωγραφίζουν, συνθέτουν με το αίμα τους. Είναι αυτό που έλεγες σε κάποιο πόντκαστ για αυτούς τους Έλληνες ποιητές στα τέλη του 19ου αιώνα και στις αρχές του 20ού που θεωρούνται ήσσονος σημασίας σήμερα αλλά αναγνωρίζεις στα ποιηματά τους και την ψυχή σου και την πατρίδα σου. Ωραία τα …περίτεχνα και τα ψαγμένα, αλλά εγώ δεν μπορώ τις πολλές αναλύσεις και αγαπάω τον Μάρκο Βαμβακάρη που ξέρει τα λάθη και τα πάθη του, νοιάζεται για τον καημό του άλλου ανθρώπου, γράφει τη “Φραγκοσυριανή” και λέει “Μ’ αρέσουν οι καρδιές σαν την δική μου”. Να είσαι καλά. Την αγάπη μου.)

Το pitsirikos.net χρειάζεται τη βοήθειά σου

Στήριξε οικονομικά το pitsirikos.net, αν θεωρείς πως καλό είναι να υπάρχουν στην Ελλάδα και κάποιες φωνές που δεν δουλεύουν για τον Μαρινάκη, τον Αλαφούζο, τον Σαββίδη και τα άλλα παιδιά, οπότε μπορεί να διαβάσεις ή να ακούσεις κάτι διαφορετικό από αυτό που συμφέρει τους ολιγάρχες. Οι τρόποι στήριξης εδώ.