Μείνε θύμα για να σε αγαπάμε

Όταν η κόρη της Μαρίας Καρυστιανού σκοτώθηκε στη σύγκρουση των δύο τρένων στα Τέμπη, η Μαρία Καρυστιανού, όπως και οι άλλοι συγγενείς των νεκρών, έτυχαν σχεδόν καθολικής συμπάθειας και στήριξης από την ελληνική κοινωνία, γιατί ήταν τα «θύματα».

Όταν, όμως, η Μαρία Καρυστιανού ίδρυσε το πολιτικό κίνημα «Ελπίδα για τη Δημοκρατία», η συμπάθεια και η στήριξη φάνηκαν να μειώνονται αισθητά, ενώ αυξήθηκαν και οι δημόσιες επιθέσεις εναντίον της· μάλιστα, πολλές προέρχονταν από ανθρώπους που μέχρι τότε τη στήριζαν χωρίς επιφυλάξεις.

Σκέφτομαι πως οι άνθρωποι έχουν την τάση να βάζουν τους άλλους σε κουτάκια και να τους αναθέτουν έναν συγκεκριμένο ρόλο. Και, όταν κάποιος επιχειρήσει να βγει από αυτόν τον ρόλο, πολλοί ενοχλούνται.

Η Μαρία Καρυστιανού και οι συγγενείς των νεκρών στα Τέμπη ήταν τα «θύματα», οι χαροκαμένες μανάδες και οι χαροκαμένοι πατεράδες. Έτσι τους γνώρισε η κοινωνία και, σε μεγάλο βαθμό, έτσι μοιάζει να τους θέλει. Ακόμα κι αν γνωρίζει πως, τουλάχιστον στην Ελλάδα, δεν υπάρχει περίπτωση να αποδοθεί δικαιοσύνη για την υπόθεση των Τεμπών.

«Σου σταθήκαμε ως θύμα, άρα πρέπει να μείνεις θύμα για πάντα».

Αυτό το μοτίβο το βλέπουμε διαρκώς γύρω μας.

Βλέπουμε ανθρώπους που κάνουν φιλανθρωπίες σε ανήμπορους, άστεγους, ορφανούς και άλλους αναξιοπαθούντες.

Όμως, αν αυτοί οι άνθρωποι καταφέρουν να σταθούν στα πόδια τους, να αποκτήσουν αυτονομία και να διεκδικήσουν μια ζωή με αξιοπρέπεια και ευτυχία, συχνά παύουν να είναι συμπαθείς. Από πρόσωπα που προκαλούσαν οίκτο μετατρέπονται σε ανθρώπους που ενοχλούν.

Κάτι αντίστοιχο συμβαίνει και με λαούς που έχουν υποστεί γενοκτονίες, εθνοκαθάρσεις, εκτοπισμούς ή ακραία επιθετικότητα. Όσο παραμένουν θύματα, συγκεντρώνουν συμπάθεια, δηλώσεις αλληλεγγύης και ανθρωπιστική βοήθεια. Αν όμως κατορθώσουν να σταθούν στα πόδια τους και να διεκδικήσουν τη θέση τους με αξιοπρέπεια, δεν είναι λίγοι εκείνοι που αισθάνονται πως τους «πρόδωσαν», επειδή έπαψαν να είναι τα θύματα που είχαν συνηθίσει.

«Σας γνωρίσαμε ως θύματα. Σας στηρίξαμε επειδή ήσασταν θύματα. Άρα οφείλετε να παραμείνετε θύματα. Αν πάψετε να είστε θύματα, θα είμαστε απέναντί σας».

Το ίδιο συμβαίνει πολλές φορές και στις προσωπικές μας ζωές.

Ίσως να έχει συμβεί και σε εσάς — σε εμένα έχει συμβεί. Να σας έχει διαλύσει η ζωή, να έχετε δεχτεί τη μία σφαλιάρα μετά την άλλη, να εμφανιστούν άνθρωποι πρόθυμοι να σας βοηθήσουν και να σας συμπονέσουν. Όταν, όμως, καταφέρετε να σταθείτε ξανά στα πόδια σας, να προχωρήσετε και να ανθίσετε, οι ίδιοι άνθρωποι να γίνουν ψυχροί ή ακόμα και επιθετικοί απέναντί σας.

Γι’ αυτό είμαι πάντα καχύποπτος απέναντι σε όσους αναζητούν διαρκώς «θύματα» για να εκφράσουν την «καλοσύνη» τους. Έχω γνωρίσει αρκετούς τέτοιους ανθρώπους, με το σύνδρομο του σωτήρα.

Δεν ενδιαφέρονται πραγματικά για τον άνθρωπο. Ενδιαφέρονται για το πώς βλέπουν οι ίδιοι τον εαυτό τους: ως ευαίσθητους, μεγαλόψυχους και καλούς. Ναρκισσισμός και αίσθημα ανωτερότητας.

Η πραγματική αλληλεγγύη δεν είναι να αγαπάς κάποιον όσο είναι πεσμένος. Είναι να αντέχεις να τον δεις να σηκώνεται.

Γιατί ο στόχος δεν είναι να υπάρχουν διαρκώς θύματα για να αποδεικνύουμε τη δική μας καλοσύνη. Ο στόχος είναι να πάψουν να υπάρχουν θύματα.

Αν η συμπόνια μας τελειώνει τη στιγμή που ο άλλος διεκδικεί τη ζωή του, την αξιοπρέπειά του ή ακόμη και δημόσιο λόγο, τότε ίσως δεν αγαπούσαμε ποτέ τον άνθρωπο. Αγαπούσαμε μόνο τον ρόλο που του είχαμε αναθέσει.

(Η αναφορά στη Μαρία Καρυστιανού γίνεται αποκλειστικά ως ένα πρόσφατο παράδειγμα ενός ευρύτερου κοινωνικού φαινομένου: της δυσκολίας πολλών ανθρώπων να αποδεχθούν ότι ένα «θύμα» μπορεί να πάψει να είναι μόνο θύμα και να αποκτήσει δημόσιο λόγο, πρωτοβουλία και αυτονομία. Ανεξάρτητα από το αν συμφωνούμε μαζί του.)

Το pitsirikos.net χρειάζεται τη βοήθειά σου

Στήριξε οικονομικά το pitsirikos.net, αν θεωρείς πως καλό είναι να υπάρχουν στην Ελλάδα και κάποιες φωνές που δεν δουλεύουν για τον Μαρινάκη, τον Αλαφούζο, τον Σαββίδη και τα άλλα παιδιά, οπότε μπορεί να διαβάσεις ή να ακούσεις κάτι διαφορετικό από αυτό που συμφέρει τους ολιγάρχες. Οι τρόποι στήριξης εδώ.