Ώρα για διάλειμμα
Πιτσιρίκο, διαβάζοντας το κείμενο του Άρη και τη δική σου απάντηση, είπα να συμμετέχω με λίγα ιστορικά ανέκδοτα και σκόρπιες σκέψεις.
Στα 1880, ο γαμπρός του Μαρξ, Πωλ Λαφάργκ, γράφει ένα δοκίμιο με τίτλο “Το δικαίωμα στην τεμπελιά”.
Ο Λαφάργκ, έξαλλος με τους πρωτοσοσιαλιστές που είχαν διαφθαρεί από το πάθος για δουλειά, καλεί τους προλετάριους να απαρνηθούν το δικαίωμα στο να χύνεις ιδρώτα και να στοχεύσουν την (μελλοντική) επανάσταση σε ένα καθεστώς της τεμπελιάς.
Ακριβώς 50 χρόνια μετά, ο Τζον Μέιναρντ Κέινς, ο μεγάλος οικονομολόγος -και εξίσου μεγάλος πολέμιος του Μαρξ- που έστησε τα χρυσά χρόνια του καπιταλισμού, προβλέπει ότι μέχρι το τέλος του αιώνα κάθε άνθρωπος δεν θα χρειάζεται να δουλεύει πάνω από 3 ώρες τη μέρα.
Υπόψιν, ο Κέινς στόχευε στην πλήρη απασχόληση -όπερ και εγένετο σούπερ σταρ τη δεκαετία του ’30-, με απώτερο στόχο όμως την απελευθέρωση από τα δεσμά της εργασίας μέσω της τεχνολογίας.
Δυο χρόνια μετά τον Κέινς, το 1932, ο μεγάλος φιλόσοφος και ειρηνιστής Μπέρτραντ Ράσελ γράφει το “In Praise of Idleness”. Εκθειάζει τις αρετές της τεμπελιάς, αναρωτιέται -ρητορικά- για ποιο λόγο οι δυτικές κοινωνίες έχουν αναγάγει τη δουλειά στο σκοπό αντί για το μέσο, και προτείνει να δουλεύουμε 4 ώρες τη μέρα.
Fast forward στο 2013, όταν ο Ντέιβιντ Γκρέμπερ γράφει ένα εμπρηστικό άρθρο για τα Bullshit Jobs.
Ο Γκρέμπερ, πιάνοντας το νήμα από τον Κέινς, παρατηρεί ότι ο λόγος που συνεχίζουμε να δουλεύουμε σαν τα σκυλιά είναι οι “δουλειές του κώλoυ”.
Από managers σε PRίστες, από administrators σε τηλεπωλητές, μιλάμε δουλειές που δημιουργήθηκαν απλά για να ‘χουμε κάτι να κάνουμε.
Το ακόμα πιο ενδιαφέρον είναι ότι, σε δημοσκόπηση του YouGov, το 37% των Βρετανών θεωρούν οι ίδιοι τις δουλειές τους άχρηστες, αλλά ταυτόχρονα δε θέλουν να τις αλλάξουν.
Λίγα χρόνια μετά, μετά την εξεταστική, πίνουμε ποτά κάπου στο κέντρο. Δεν θυμάμαι για τι διαφωνούσαμε, θυμάμαι όμως χαρακτηριστικά μια πολύ καλή φίλη να πηγαίνει από το “κάνεις λάθος” στο “δε νομίζω” στο “οκ, εγώ δεν ξέρω από αυτά” σε διάστημα μισής ώρας.
Για να κλείνω, στο Μεσαίωνα -και επί φεουδαρχίας γενικότερα- βασικό χαρακτηριστικό ήταν η θρησκευτική πίστη και οι βαθιά ριζωμένες σχέσεις δύναμης.
Οι ανώτερες τάξεις -κληρικοί, στρατηγοί, βασιλιάδες- αντλούσαν τα πλούτη από την εξ’ ορισμού εξουσία τους.
Χρειάστηκε να περάσουν αιώνες και -βιομηχανικές και μη- επαναστάσεις, για να αντιστρέψει ο καπιταλισμός την αιτιότητα – πλέον, τα πλούτη δημιουργούσαν την εξουσία.
Άμα πρόκειται λοιπόν να αλλάξουμε το σημερινό πρότυπο, της εργασίας ως αυτοσκοπό, καλό είναι να ξεκινάμε σιγά σιγά – ή μάλλον, από Δευτέρα.
Καλό καλοκαίρι Πιτσιρίκο
Δημήτρης
(Αγαπητέ Δημήτρη, το Δικαίωμα στην Τεμπελιά το διαβάζω κάθε καλοκαίρι στην παραλία. Η απόδειξη είναι αυτή η προπέρσινη φωτογραφία, όπου είχα πάει με τα όπλα μου στην παραλία ενός νησιού και περίμενα τους Τούρκους για να τους μακελέψω και να υπερασπιστώ την πατρίδα μας, αλλά οι Τούρκοι δεν ήρθαν, οπότε το έριξα στο διάβασμα.
Με κάθε σεβασμό στον Μαρξ, το καλό το βιβλίο το έγραψε ο γαμπρός του, ο Κουβανός. Δημήτρη, οι περισσότεροι άνθρωποι θέλουν αφεντικό. Κι ας λένε το αντίθετο. Κοίτα πόσοι “κομμουνιστές”, “αριστεροί”, “επαναστάτες” κλπ, δουλεύουν για τους ολιγάρχες. Έχουν ανάγκη από αφεντικό και Κόμμα. Δεν μπορούν και δεν θέλουν να είναι ελεύθεροι. Η εποχή της εργασίας -όπως την ξέραμε- έχει τελειώσει εδώ και δεκαετίες αλλά οι άνθρωποι επιμένουν να ζητούν δουλειές και όχι το Βασικό Εισόδημα. Δεν με πειράζει που θέλουν να είναι δούλοι -δικαίωμά τους είναι- αλλά με ενοχλεί πολύ η υποκρισία. Να είσαι καλά. Την αγάπη μου.)
Το pitsirikos.net χρειάζεται τη βοήθειά σου
Στήριξε οικονομικά το pitsirikos.net, αν θεωρείς πως καλό είναι να υπάρχουν στην Ελλάδα και κάποιες φωνές που δεν δουλεύουν για τον Μαρινάκη, τον Αλαφούζο, τον Σαββίδη και τα άλλα παιδιά, οπότε μπορεί να διαβάσεις ή να ακούσεις κάτι διαφορετικό από αυτό που συμφέρει τους ολιγάρχες. Οι τρόποι στήριξης εδώ.