Εργασία (μέρος β)

Αγαπημένε αδερφέ πιτσιρίκο,
Έχεις δίκιο πως οι άνθρωποι δεν αμφισβητούν τίποτα πια. Τουλάχιστον όχι με όραμα.

Γιατί η αμφισβήτηση δίχως γνώση και δίχως όραμα για το αύριο καταλήγει σε τυφλή οργή. Μια από τις μάστιγες των ημερών μας.

Δεν υπάρχει καταλληλότερο έδαφος για έναν δημαγωγό από το να έχει μπροστά του οργισμένα πλήθη δίχως γνώση, κρίση και συλλογικό όραμα.

Συμφωνώ και με τον Ηλία εν μέρει. Ότι το σύστημα μας κλέβει την επιλογή, και, όταν τα μάτια μας ανοίξουν επιτέλους, πολλές φορές είναι αργά.

Αλλά νομίζω ότι το κλέψιμο της επιλογής γίνεται όταν παραιτηθείς.

Όταν οι οποιεσδήποτε συνθήκες σε κάνουν να δεχτείς τον παραλογισμό ως μονόδρομο.

Όταν θυσιάζεις την αξιοπρέπειά σου για μια θέση.

Το κλέψιμο της επιλογής γίνεται όταν σταματάμε να ρωτάμε γιατί, και να προσπαθούμε να άλλαξουμε.

Πρώτα εμείς, ρίχνοντας τις ψευδαισθήσεις που μας έχουν ταΐσει για καθωσπρέπει ζωή, στα στενά όρια της δικής τους λογικής.

Αυτές τις ψευδαισθήσεις προσπαθώ να ρίξω κι εγώ.

Ώστε να μην βρίσκουν πρόσφορο έδαφος.

Να ‘σαι καλά.

Από το Αμστελόδαμο με αγάπη,

Κώστας

Η ηθική της εργασίας (μέρος β)

Η εξειδίκευση της εργασίας, όχι μόνο στα εργοστάσια, αλλά και στα γραφεία, μηχανοποίησε τα επαγγέλματα σε απίστευτο βαθμό στα χρονικά. Σε σημείο που οι εργαζόμενοι, είτε της φάμπρικας, είτε του γραφείου, λειτουργούν όλο περισσότερο προσομοιάζοντας με ρομπότ.

Πώς λοιπόν οι εργαζόμενοι να βρουν νόημα ή σκοπό μέσω της εργασίας τους;

Τα ρομπότ και οι μηχανές δεν χρειάζονται τίποτα από τα δύο.

Υποτίθεται ότι, σύμφωνα με ότι διατυμπάνιζαν οι ιδιοκτήτες κεφαλαίου, ο καταναλωτισμός θα μας απελευθέρωνε από όλα αυτά.

Δεν θα ταυτίζαμε πια τον εαυτό μας με βάση αυτό που παράγαμε, αλλά με βάση αυτό που καταναλώναμε: τα ρούχα που φοράμε, τη μουσική που ακούμε, τις αθλητικές ομάδες που υποστηρίζουμε.

Και είναι γνωστό ότι σε πολλά επίπεδα, επιλέγουμε να βλέπουμε τον εαυτό μας σε πράγματα που είναι άσχετα με τη δουλειά που κάνουμε.

“Ναί, δουλεύω ως λογίστρια, αλλά το πάθος μου είναι το κουκλοθέατρο”.

Παραδόξως, όμως, οι άνθρωποι συχνά δηλώνουν πως η εργασία τους τους δίνει νόημα στη ζωή και ότι η ανεργία έχει καταστροφικά ψυχολογικά συμπτώματα.

Αν όμως επισκεφτεί κανείς ένα νεκροταφείο, θα δυσκολευτεί να βρει ταφόπλακα με την επιγραφή “μηχανοδηγός”, “γραμματέας”, “λογιστής” ή “διευθύνων σύμβουλος”.

Στον θάνατο, η ουσία της ψυχής ενός ανθρώπου σημαδεύεται από την αγάπη που έδωσαν και που πήραν από και προς τους συζύγους τους, τα παιδιά τους και τους φίλους τους.

“Εις μνήμη του αγαπημένου μας πατέρα/ μητέρας/ φίλου”. Αυτό βλέπεις.

Αυτές όμως είναι σχέσεις στην ζωή ενός ανθρώπου που απαιτούν έντονη συναισθηματική δέσμευση, το δούναι και λαβείν της ζωής. Οι σχέσεις αγάπης.

Σε αντίθεση, εν ζωή, η πρώτη ερώτηση που σου κάνει κάποιος που συναντάς για πρώτη φορά είναι, “Τί δουλειά κάνεις;”.

Αυτό είναι το πρωταρχικό κριτήριο που καθορίζει την ταυτότητά μας σήμερα. Το τι δουλειά κάνει ο καθένας.

Η απάντηση σε αυτή την ερώτηση είναι αρκετή για να μπεις στα βολικά κουτάκια που έχουν πλέον φτιάξει στο μυαλό τους οι άνθρωποι, για να κρίνουν πόσο αξίζεις, αν μπορείς να τους φανείς χρήσιμος και αν αξίζει να συνεχίζουν τη κουβέντα μαζί σου.

Η ιδέα ότι οι σημαντικές δραστηριότητες στη ζωή των ανθρώπων είναι αυτές που φέρνουν κέρδη, έφερε τα πάνω κάτω.

Σύμφωνα με την ιδέα αυτή, ο φούρναρης που φτιάχνει το ψωμί που βάζουμε στα τραπέζια μας είναι άξιος επειδή βγάζει λεφτά από αυτό που κάνει, όχι επειδή παράγει τροφή που μας συντηρεί στη ζωή.

Σύμφωνα με την ίδια ιδέα, η απόλαυση του να φας το ζεστό καρβελάκι δεν πρέπει να προέρχεται από τη γεύση του, αλλά από το γεγονός ότι η τροφή σου δίνει δύναμη για να είσαι παραγωγικός στη δουλειά σου ώστε να βγάλεις λεφτά.

Πρόκειται βεβαίως περί παράνοιας.

Η αντίληψη ότι το κυρίαρχο κίνητρο των ανθρώπων ήταν και θα είναι πάντα η επιδίωξη του πλούτου, της δύναμης, των ανέσεων, των απολαύσεων, συνοδεύεται από την συμπληρωματική αντίληψη ότι η εργασία είναι μια μορφή αυτοθυσίας, η οποία αποκτά αξία ακριβώς επειδή υποφέρουμε.

Όπως το έθεσε ο εμπνευστής της, ο Carlyle:

“Κάθε εργασία, όσο ευτελής και αν είναι σε εμπορική αξία, είναι ευγενής. Και επομένως, κάθε μορφή αξιοπρέπειας οδυνηρή. Η άνετη ζωή δεν είναι για τον άνθρωπο…η ύψιστη θρησκεία μας είναι η Θρησκεία του Θρήνου. Για τον άνθρωπο δεν υπάρχει πιο ευγενές στέμμα από το αγκάθινο στέμμα!”

Η κυρίαρχη άρχουσα τάξη έχει καταλάβει προ πολλού ότι μια χαρούμενη και παραγωγική εργατική δύναμη με αρκετό ελεύθερο χρόνο, αποτελεί θανάσιμο κίνδυνο.

Η ιδέα ότι η εργασία αποτελεί από μόνη αξία και οποιοσδήποτε διαφωνεί στο να υποκύψει σε κάποια μορφή πειθαρχημένης εργασίας για το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του δεν αξίζει τίποτα, είναι μια εξαιρετικά βολική ιδέα γι’ αυτούς.

Όπως είπε και ο Buckminster Fuller:

“Συνεχώς εφευρίσκουμε δουλειές επειδή έχουμε τη λανθασμένη ιδέα ότι όλοι πρέπει να απασχολούνται σε ανούσιες εργασίες ούτως ώστε, σύμφωνα με τη Μαλθουσιανή Δαρβινιστική θεωρία, να δικαιολογούν το δικαίωμά τους στην ύπαρξη.”

Φυσικά, στις σύγχρονες κοινωνίες, η αξία κάθε επαγγέλματος είναι διαφορετική, επομένως η έμφυτη “ευγένεια” της εργασίας ίσως να μην είναι αρκετή για να εξασφαλίσει σε κάποιον τα προς το ζην.

Ένας οδοκαθαριστής παίρνει πολύ λιγότερα από έναν διαφημιστή.

Αλλά δεν είναι το είδος της εργασίας αυτό καθ’ αυτό που καθορίζει την αξία της. Είναι οι αγορές. Η ζήτηση και η προσφορά για κάθε είδος εργασίας.

Αυτό εγείρει πολλά ερωτήματα.

Για παράδειγμα, τι λέει για μια κοινωνία το γεγονός ότι υπάρχει μια πολύ περιορισμένη ζήτηση για ποιητές, φιλοσόφους ή ζωγράφους, αλλά μια αστείρευτη ζήτηση για χρηματιστές και δικηγόρους εταιρικού δικαίου;

Η απάντηση φυσικά είναι προφανής.

Αν μόλις το 1% του 1% του πληθυσμού κατέχει την πλειοψηφία του πλούτου και των μέσων παραγωγής, τότε αυτό που αποκαλούμε “αγορές” αντανακλά ό,τι είναι χρήσιμο και σημαντικό για αυτή τη μικρή πλειοψηφία ανθρώπων, όχι για όλο τον κόσμο.

Φαίνεται ότι στις κοινωνίες μας υπάρχει μια αντιστρόφως ανάλογη σχέση μεταξύ αξίας και αξιών.

Αν θέλει κάποιος απλά να βγάλει πολλά λεφτά (μεγάλη αξία), υπάρχουν πολλοί τρόποι για να το κάνει.

Αν από την άλλη έχει στόχο να υπηρετήσει μια ιδέα (ηθική αξία) όπως π.χ. την αλήθεια, ως δημοσιογράφος ή ακαδημαϊκός ερευνητής, την ομορφιά, ως καλλιτέχνης, την δικαιοσύνη, ως ακτιβιστής κλπ -και χρειάζεται να πληρωθεί έναν αξιοπρεπή μισθό γι’ αυτό-, τότε, σε περίπτωση που δεν είναι ήδη ευκατάστατος, αυτό δεν γίνεται.

Οι κοινωνίες της απληστίας που έχουμε δημιουργήσει, αν και αμύνονται πάνω στο επιχείρημα ότι οι άνθρωποι είναι εκ φύσεως εγωιστές και άπληστοι και προσπαθούν να αποβάλουν οποιαδήποτε ενοχή από το να ενεργεί κανείς σε αυτή τη βάση, δεν το πιστεύουν πραγματικά.

Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο επευφημούν αυτούς που δραστηριοποιούνται σε αγαθοεργίες και φιλανθρωπίες.

Ανάμεσα στους μεγαλύτερου φιλάνθρωπους είναι ο Bill Gates, o Warren Buffett, ο George Soros, o John Rockefeller, ο Mark Zuckerberg, ο Michael Bloomberg, ο Richard Branson , o David Koch, και ο Andrew Carnegie.

Φαίνεται ότι μόνο αυτοί που απέδειξαν τον εαυτό τους στην αρένα του εγωισμού κατέχουν το δικαίωμα να αναγνωρίζονται ως ανιδιοτελής.

Αν υποφέρεις δουλεύοντας σκληρά και δολοπλοκώντας καταφέρεις να μαζέψεις αρκετό χρήμα ώστε να μη ξέρεις τι να το κάνεις, τότε σου επιτρέπεται να μετατρέψεις όλο αυτόν τον πλούτο σε κάτι μοναδικό, ανώτερο, άυλο ή όμορφο.

Με λίγα λόγια, να μετατρέψεις την οικονομική αξία, σε ηθική αξία.

Μπορείς να συλλέξεις πίνακες του Rembrandt, να χτίσεις ένα χωριό στην Αφρική, να αγοράσεις αντίκες ή να ιδρύσεις ένα ίδρυμα και να αφιερώσεις την υπόλοιπη ζωή σου στη φιλανθρωπία.

Απ’ ότι φαίνεται, είναι κλεψιά να ξεκινήσεις από το τέλος και απλά να αφιερώσεις τη ζωή σου προσφέροντας, χωρίς να έχεις κάνει τα αρχικά βήματα στην αρένα του εγωισμού και της απληστίας.

(Αγαπητέ Κώστα, όπως τα γράφεις είναι. Επίσης, να σκεφτούμε πως κανείς δεν κατηγόρησε έναν πλούσιο επειδή δεν δουλεύει. Οι ενοχές είναι για τους φτωχούς. Κώστα, σκέψου κι εμένα που με ρωτάνε άγνωστοι άνθρωποι τι δουλειά κάνω και δεν μπορώ να τους απαντήσω γιατί θα πρέπει να τους πω ποιος είμαι. Έχω ζήσει πολύ αστείες στιγμές, εφευρίσκοντας δουλειές που δεν κάνω και δεν θα έκανα ποτέ. Από την άλλη, εγώ δεν ρωτάω ποτέ τι δουλειά κάνει ένας άλλος άνθρωπος και, γενικά, είμαι πολύ διακριτικός και καθόλου περίεργος. Να είσαι καλά. Την αγάπη μου.)

H αναδημοσίευση των κειμένων του pitsirikos.net επιτρέπεται μόνο κατόπιν άδειας. Επικοινωνήστε στο pitsiriko@gmail.com.