Γιατί μισούμε τους φτωχούς;

Αγαπημένε αδερφέ πιτσιρίκο,
Επιστροφή στο Αμστελόδαμο.
Εσκεμμένα επέλεξα να μη σου γράψω για τις εντυπώσεις μου από το ταξίδι στην Ελλάδα. Πολλά πράγματα με προβλημάτισαν.

Έχεις αναφερθεί σε όλα, το ίδιο και οι αναγνώστες κατά καιρούς, οπότε δε θέλω να κουράζω με τα χιλιοειπωμένα.

Στα podcast έλεγες συχνά για τα γκαρσόνια και το καθεστώς υπερεργασίας τους.

Κάτι που βγάζει μάτι είναι επίσης και η ηλικία τους που ολοένα και μειώνεται.

Σε λίγο θα τους προσλαμβάνουν από το γυμνάσιο.

Όπως και με τα κείμενα της Εργασίας, είπα να αντισταθώ στην επικαιρότητα και να επικεντρωθώ σε κάτι θεμελιώδες.

Τα νέα έρχονται και φεύγουν και η μνήμη των ανθρώπων είναι μικρή.

Πονάνε, μαλώνουν και φωνάζουν -όσο παίζεται κάτι στα νέα- και μόλις έρθει ένα καινούργιο θέμα, το ξεχνάνε.

Ο τροχός της επικαιρότητας γυρνάει γρήγορα και η προσοχή των ανθρώπων ακολουθεί.

Δεν μένουμε κάπου πολύ, γιατί αν το κρατήσεις για πολύ, υπάρχει μεγάλο ρίσκο κάτι να άλλαξει.

Ο σκοπός, όμως, δεν είναι να αλλάξει κάτι. Ο σκοπός είναι να πουλήσουμε διαφημίσεις και κλικ.

Κάποια άλλα θέματα όμως, εκτός επικαιρότητας, είναι διαχρονικά και έχουν να κάνουν με την αυτόματη σκέψη. Την αντιδραστική σκέψη που καθορίζει την καθημερινότητά μας. Τις συμπεριφορές μας απέναντι στους άλλους.

Από το μακρινό Αμστελόδαμο, με αγάπη,

Κώστας

Γιατί μισούμε τους φτωχούς; (μέρος Α)

Η συνήθης αντίδραση, όταν βλέπει κανείς κάποιον ζητιάνο στο δρόμο ή στο φανάρι, είναι να προσπαθήσει να τον αποφύγει.

Μερικοί, μάλιστα, μόλις δουν κάποιον ζητιάνο στο φανάρι να έρχεται προς το μέρος τους, πατάνε λίγο το γκάζι μόλις πλησιάσει αρκετά, ώστε να τον προσπεράσουν χωρίς να χρειαστεί καν να αρνηθούν να δώσουν.

Τις περισσότερες φορές, οι εκφράσεις των ανθρώπων που συναντούν τους άστεγους και τους ζητιάνους, είναι εκφράσεις αηδίας και σιχασιάς.

Αν κάποιος είναι με παρέα, ενδεχομένως να το σχολιάσει κιόλας, προσπαθώντας να δικαιολογήσει την έλλειψη φιλανθρωπίας και αλληλεγγύης, λέγοντας κάτι όπως, “Αυτοί είναι μαφία ξέρεις, όλα πάνε σε αυτούς που τους εκμεταλλεύονται” ή “Πάνε βρες καμιά δουλειά να κάνεις, τεμπέλη!”, ή “Να του δώσω ένα σάντουιτς, ναί, αλλά λεφτά ποτέ, αφού θα τα κάνει πρέζα, καλό του κάνω”.

Βέβαια, ποτέ δεν έχει κάποιο σάντουιτς να δώσει.

Φυσικά, δεν υπάρχει κανένας τρόπος για να γνωρίζει κανείς από πριν, αν ο ζητιάνος είναι μέλος συμμορίας, αν είναι ανίκανος να δουλέψει ή αν θα χρησιμοποιήσει τα λεφτά για να αγοράσει πρέζα ή ένα σάντουιτς να φάει γιατί πεινάει.

Είναι όμως ένας γρήγορος τρόπος για να αποτινάξει κανείς την σκληρότητα της αδιαφορίας προς τον πόνο και τη μιζέρια του άλλου και να την μεταμορφώσει σε πράξη κοινωνικής προσφοράς.

Είναι εύκολο να κρίνεις τον άλλον, όταν δεν ξέρεις τι έχει περάσει, με μόνο κριτήριο το παρουσιαστικό του.

Είναι δύσκολο, όμως, να είσαι σίγουρος πως, αν ήσουν στα παπούτσια του και είχες περάσει ό,τι έχει περάσει, ότι θα έκανες κάτι διαφορετικά.

Το ότι και οι εξαρτημένοι πρέπει να φάνε, φαίνεται σε πολλούς αδιανόητο.

Το ότι ένας χρήστης χωρίς τη δόση του θα βασανιστεί από τον πόνο, δεν είναι αρκετός λόγος.

Ας βασανιστεί. Άλλωστε, αυτός φταίει. Επιλογή του είναι να μη δουλέψει, επιλογή του είναι να πάρει πρέζα.

Λες και όλα στη ζωή είναι στη σφαίρα του ελέγχου μας.

Δεν περνάει από το μυαλό του ότι η δυστυχία στη ζωή κάποιου μπορεί να είναι αποτέλεσμα δυνάμεων πέρα του ελέγχου του.

Λες και μπορεί κάποιος να επιλέξει αν θα κακοποιηθεί από τους γονείς του ή όχι και το στίγμα που μπορεί να αφήσει αυτό στην ψυχή ενός ανθρώπου.

Λες και μπορεί κάποιος να επιλέξει αν θα χάσει τα πάντα στη ζωή του.

Λες και μπορεί κάποιος να επιλέξει αν θα του βομβαρδίσουν το χωριό, θα σκοτώσουν την οικογένειά του και θα βρεθεί χωρίς χαρτιά να ζητιανεύει για ένα πιάτο φαΐ σε μια ξένη χώρα.

Λες και μπορεί κάποιος να επιλέξει να έχει υγεία ή ψυχική ισορροπία ή απλά τύχη.

Τα αίτια πίσω από αυτή τη σκληρότητα με την οποία αντιμετωπίζουν οι άνθρωποι τους ζητιάνους και τους άστεγους, δεν είναι πάντα τόσο προφανή.

Δεν είναι απλά θέμα συναίσθησης ή φιλανθρωπίας.

Σε ένα μεγάλο βαθμό, είναι θέμα προτύπων.

Θέμα αρχών και αντιλήψεων που δεν έχουν σε τίποτα να κάνουν με τον άτυχο άνθρωπο που συναντάμε, αλλά έχουν πάντα να κάνουν με το τι κουβαλάμε μέσα στο κεφάλι μας.

Το επίπεδο ενός πολιτισμού καθορίζεται από τον τρόπο που συμπεριφέται στους αδύνατους, τους άτυχους, τους κατατρεγμένους.

Αλλά βλέπεις, έχει χαραχτεί στη συνείδηση των ανθρώπων ότι όσο πιο πολλά λεφτά βγάζει κανείς, τόσο πιθανότερο είναι να θαυμάζεται και να αναγνωρίζεται, ακόμα και από ξένους που δεν τον γνωρίζουν.

Όπως δεν γνωρίζουν και τον ζητιάνο στο φανάρι, για τον οποίο δεν τρέφουν κανένα θαυμασμο ή σεβασμό, αλλά θαυμάζουν και σέβονται τον άγνωστο πλούσιο με τη Ferrari που σκάει για να φάει σε ένα εστιατόριο και του συμπεριφέρονται ως μεσσία.

Ένας άνθρωπος που έχει πολύ υψηλό εισόδημα, έχει περισσότερες πιθανότητες να ακουστεί και να τον πάρουν στα σοβαρά, από κάποιον άλλο τυχαίο ανθρωπάκο πάνω σε ένα τελάρο που αγορεύει στη μέση του δρόμου, ακόμη και αν λένε ακριβώς τα ίδια πράγματα.

Αλλά πώς καθορίζονται τα εισοδήματα στις σημερινές κοινωνίες της αγοράς;

Σύμφωνα με τα εγχειρίδια των οικονομικών, η αξία της δουλειάς αυτή καθ’ αυτή και η σημασία της για την κοινωνία δεν έχει καμία σχέση με τον υπολογισμό του μισθού κάποιου.

Αυτό που καθορίζει τους μισθούς είναι η προσφορά και η ζήτηση για κάθε επάγγελμα. Αν για μια εργασία υπάρχουν πολλοί άνθρωποι που είναι διατεθειμένοι και ικανοί να την κάνουν, τότε ο μισθός της θα είναι χαμηλός και αντίστροφα.

Και ποιοί καθορίζουν την ζήτηση για κάθε επάγγελμα; Μα οι εργοδότες (“αγορές”) φυσικά.

Ένα δημοφιλές παράδειγμα, είναι αυτό του εκτελεστή και της νοσοκόμας.

Αν και η ζήτηση για εκτελεστές είναι μικρή, η προσφορά είναι ακόμα μικρότερη.

Υπάρχουν λίγοι που είναι διατεθειμένοι και ικανοί να φέρουν σε πέρας μεγάλης δυσκολίας αποστολές δολοφονίας, που απαιτούν εξειδικευμένη γνώση οπλικών και αμυντικών συστημάτων, συστημάτων ασφαλείας και επιχειρησιακού σχεδιασμού.

Αυτό κάνει το επάγγελμα του εκτελεστή ένα πάρα πολύ επικερδές επάγγελμα, παρότι η κοινωνική αξία του επαγγέλματος είναι απολύτως μηδέν.

Εκτός βέβαια αν ο εκτελεστής δολοφονήσει έναν βίαιο δικτάτορα, όπου η κοινωνική αξία είναι μεν μεγάλη, αλλά και πάλι, η δυσκολία της αποστολής καθορίζει ένα πολύ υψηλό τίμημα για την υπηρεσία αυτή.

Στη περίπτωση της νοσοκόμας, παρότι όλοι αποδεχόμαστε τη σπουδαιότητα των υπηρεσιών που προσφέρει σε ένα δύσκολο και απαιτητικό περιβάλλον, συνήθως είναι μια άγνωστη, ανώνυμη φιγούρα στην ουρά περιμένοντας το λεωφορείο.

Κανείς δε πρόκειται να αναζητήσει την άποψή της για τα πράγματα, ενώ κάποιος που μπορεί να επισκεφτεί το σπίτι της, ίσως να τη λυπηθεί και λίγο, βλέποντας ότι το μπάνιο της θέλει φτιάξιμο ή ότι το πλυντήριο της είναι κολλημένο με κολλητική ταινία.

Παρά το γεγονός ότι μια νοσοκόμα ή ένας πυροσβέστης προσφέρει πολύ περισσότερο στη κοινωνία απ’ ότι ένας λομπίστας ή ένας πλούσιος επιχειρηματίας, τα εισοδήματα τους είναι αντιστρόφως ανάλογα.

Το ίδιο και η άποψή μας για την αξία τους και τον σεβασμό που τους δίνουμε.

Σε μια κοινωνία που ο πλουτισμός είναι σκοπός ζωής και η κοινωνική θέση εξασφαλίζει την αποδοχή και τον θαυμασμό των συνανθρώπων σου, η αξία ενός ανθρώπου ταυτίζεται με τον τραπεζικό του λογαριασμό.

Σκέψου το λίγο, όταν ξανασυναντήσεις έναν ζητιάνο.

Δεν χρειάζεται να δώσεις σε όλους. Μόνο σε αυτόν που είναι μπροστά σου. Μόνο τόσο όσο μπορείς.

Και αν δεν έχεις να δώσεις, τουλάχιστον συμπεριφέρσου με την ίδια ευγένεια και σεβασμό που απαιτείς από τους άλλους.

Αν δεν έχεις λεφτά να δώσεις, τουλάχιστον δώσε τους το ελάχιστο δείγμα ανθρώπινης αξιοπρέπειας.

(Αγαπητέ Κώστα, βάζεις πάρα πολλά θέματα. Δεν θα σχολιάσω όλα όσα έγραψες αλλά να γράψω μερικές σκέψεις. Κατ’ αρχάς, και κατά την ταπεινή μου γνώμη, η απέχθεια περισσότερο -αλλά και το μίσος- για τους φτωχούς, οφείλεται στο ότι θυμίζουν σε πάρα πολλούς ανθρώπους ότι μπορεί να βρεθούν στην θέση τους. Αυτός είναι και ο λόγος που οι μικροαστοί απεχθάνονται τα κομμουνιστικά κόμματα που τους θυμίζουν διαρκώς αυτό το ενδεχόμενο. Οι άνθρωποι δεν μισούν τους μετανάστες. Μισούν τους φτωχούς μετανάστες. Οι πλούσιοι μετανάστες είναι παντού καλοδεχούμενοι. Δηλαδή, η φτώχεια είναι το πρόβλημά τους, όχι η μετανάστευση. Η προσωπική μου εμπειρία με τους ζητιάνους, στην διάρκεια της χρεοκοπίας, είναι η εξής: Στην αρχή, το 2010-11, έδινα σε όλους. Αλλά έκανα μια βόλτα γύρω από την Ακρόπολη και μου έφευγαν πενήντα ευρώ. Σοβαρά μιλάω. Όπως καταλαβαίνεις, την έκοψα αυτή τη συνήθεια. Όπως σταμάτησα να δανείζω και χρήματα -που ποτέ δεν πήρα πίσω- στους φίλους μου. Δεν γινόταν αλλιώς. Γιατί έφτασε η στιγμή που δεν είχα πια μία. Ένας λόγος που μου αρέσει να είμαι στα νησιά είναι πως δεν έχει ζητιάνους και άστεγους. Αν κάτι δεν μπορώ να το αλλάξω -και ξέρω πως δεν μπορώ να το αλλάξω- τουλάχιστον να μην το βλέπω. Δεν είναι δυνατόν να κάθεσαι να πιείς έναν καφέ οπουδήποτε και να περνάνε σε μια ώρα τριάντα ζητιάνοι. Γιατί, αν κάθεσαι κάπου να πιείς έναν καφέ, δεν σημαίνει ότι είσαι πλούσιος. Οπότε, κόψαμε και τα καφέ. Καφέ στο χέρι και πάνω στο λόφο, όπου δεν έχει ούτε ζητιάνους, ούτε άλλους ανθρώπους. Οι πραγματικοί ζητιάνοι -και όχι οι επαγγελματίες που είναι πολλοί- είναι άνθρωποι που δεν έχουν τίποτα να χάσουν, οπότε είναι επικίνδυνοι. Δεν είναι καθόλου έξυπνο για μια κοινωνία να δημιουργεί απελπισμένους ανθρώπους. Γιατί αυτός που δεν έχει τίποτα να χάσει, μπορεί να σε καταστρέψει. Αλλά δεν ζούμε σε μια έξυπνη κοινωνία. Κώστα, απέχθεια δεν υπάρχει μόνο προς τους φτωχούς. Υπάρχει και προς τους πλούσιους. Ειδικά, τους νεόπλουτους. Αλλά αυτή δεν σε ενοχλεί ή δεν την προσέχεις. Γιατί αυτοί έχουν να φάνε και σπίτι να κοιμηθούν. Κώστα, ο ζητιάνος δεν έχει αξιοπρέπεια. Κανένας άνθρωπος σε ακραία φτώχεια δεν έχει αξιοπρέπεια. Ούτε μπορείς να του την δώσεις εσύ ή κάποιος άλλος. Δεν συνεχίζω γιατί θα γίνω πολύ δυσάρεστος. Πάντως, αυτά τα θέματα δεν αντιμετωπίζονται με “φιλανθρωπία”. Η “φιλανθρωπία” δεν έλυσε ποτέ κανένα πρόβλημα. Αντιθέτως, κουκουλώνει και διαιωνίζει πολλά προβλήματα. Όσο για τα εξαρτημένα άτομα, είναι στα χέρια της επιστήμης και στην θέληση που έχουν οι ίδιοι να το παλέψουν. Η προσωπική μου άποψη -από τις εμπειρίες που είχα στη ζωή μου- είναι πως οι φίλοι και η οικογένεια μόνο κακό κάνουν στα εξαρτημένα άτομα. Να είσαι καλά, Κώστα. Την αγάπη μου.)

Το pitsirikos.net χρειάζεται τη βοήθειά σου

Στήριξε οικονομικά το pitsirikos.net, αν θεωρείς πως καλό είναι να υπάρχουν στην Ελλάδα και κάποιες φωνές που δεν δουλεύουν για τον Μαρινάκη, τον Αλαφούζο, τον Σαββίδη και τα άλλα παιδιά, οπότε μπορεί να διαβάσεις ή να ακούσεις κάτι διαφορετικό από αυτό που συμφέρει τους ολιγάρχες. Οι τρόποι στήριξης εδώ.

H αναδημοσίευση των κειμένων του pitsirikos.net επιτρέπεται μόνο κατόπιν άδειας. Επικοινωνήστε στο pitsiriko@gmail.com.