Η βία είναι ο καρπός της ανελευθερίας

Αγαπημένε αδερφέ πιτσιρίκο,
Παρακολουθώ τη συζήτηση που έχει ξεσπάσει στο μπλόγκ με πολύ ενδιαφέρον. Ο Βασίλης και ο Ηλίας για ακόμη μια φορά έχουν αφιερώσει.

Αν και υπάρχει μια ατμόσφαιρα ανταπάντησης στις δημοσιεύσεις τους, προσωπικά εγώ δε βλέπω καμία διαφωνία, παρά μόνο σημασιολογική που προέρχεται από τους περιορισμούς του απρόσωπου μέσου, όχι από ουσιαστική διαφορά απόψεων. Αλληλοσυμπληρώνονται.

Σε ένα από τα σημεία της γενικότερης συζήτησης που θέλω να εστιάσω, είναι στο ότι η εξίσωση της βίας είναι πολύ εύκολη παγίδα.

Οι άνθρωποι που δεν είναι βίαιοι, είναι εύκολο να πέσουν σε αυτή τη παγίδα.

Στη πραγματικότητα, όμως, δεν είναι κάθε μορφή βίας ίδια και γι’ αυτό ακόμα και στη νομική, είτε μιλάμε για αστικό δίκαιο, είτε για διεθνές, οι προθέσεις και ο βαθμός της βίας, παίζουν καθοριστικό ρόλο στην απονομή δικαιοσύνης.

Άλλο πράγμα η λεκτική βία, κι άλλο πράγμα το waterboarding.

Γι’ αυτό και το δεύτερο θεωρείται έγκλημα πολέμου, ενώ το πρώτο όχι.

Η βία είναι ένα σύμπτωμα που, αν θέλει κανείς να αντιμετωπίσει συστημικά, θα πρέπει να επικεντρωθεί στις αιτίες που την προκαλούν.

Δεν έχει νόημα να σπάσει στο ξύλο ένας αναρχικός έναν φασίστα, αν ο σκοπός του είναι η αντιμετώπιση της βίας του φασισμού.

Μέσα από την πράξη αυτή, ο δαρμένος φασίστας θα γίνει περισσότερο φανατικός και βίαιος προς τους αναρχικούς, ενώ παράλληλα υπάρχει μεγάλος κίνδυνος το συμβάν να προπαγανδιστεί για τη δημιουργία περισσότερων φασιστών.

Άσε που τη στιγμή που ο αναρχικός σπάει στο ξύλο έναν φασίστα μόνο και μόνο επειδή φοράει μπλουζάκι Χρυσής Αυγής, και όχι επειδή αμύνεται ή επειδή προσπαθεί να υπερασπιστεί κάποιο θύμα του φασίστα, γίνεται φασίστας ο ίδιος.

Η στιγμιαία νίκη του αναρχικού, είναι μια πύρρειος νίκη.

Γιατί ο αναρχικός θα έπρεπε να ξέρει ότι ο φασισμός είναι και αυτός ένα σύμπτωμα.

Σύμπτωμα του καπιταλισμού.

Σύμπτωμα της έλλειψης δικαιοσύνης, της ανισότητας και της απουσίας πνευματικής καλλιέργειας σε μια κοινωνία ιδιωτών.

Όποιος ξέρει γράμματα, ας ψάξει να βρει πότε και πού πρωτοεμφανίστηκε ο φασισμός, και ποιοι τον υποστήριξαν οικονομικά και πολιτικά.

Υπάρχουν πολλές αιτίες που οδηγούν έναν άνθρωπο στη βία.

Κάποιες από αυτές είναι, όταν νιώθει ότι απειλείται, όταν έχει υποστεί βαρύ ψυχικό τραύμα και όταν η ιδεολογία του, οι αντιλήψεις του, το επιβάλλουν.

Και στις τρεις περιπτώσεις, ακόμα και αν η βία είναι επιθετική, στο μυαλό του, ο επιτιθέμενος λειτουργεί σε καθεστώς άμυνας.

Έτσι και στον τραγικό φόνο του Ζακ Κωστόπουλου, στο μυαλό τους, οι φονιάδες του, λειτουργούσαν σε καθεστώς αυτοάμυνας.

Η μανία, όμως, με την οποία κλωτσούσαν το κεφάλι του επανειλημμένα, δεν μπορεί να δικαιολογηθεί από κάποιο καθεστώς φόβου ή απειλής.

Ο Ζακ ήταν κλειδωμένος αρχικά, εμφανώς αποπροσανατολισμένος και ζαλισμένος και στη συνέχεια προσπαθώντας να συρθεί προς τα έξω, σε προφανή θέση αδυναμίας.

Δεν τον σκότωσε η βία ως αποτέλεσμα του φόβου, τον σκότωσε η βία της αντίληψης των φονιάδων του ότι η ζωή ενός τοξικομανή που παραβιάζει την ιδιοκτησία τους, δεν έχει αξία.

Η αντίληψη ότι ο Ζακ δεν είναι ένας άνθρωπος, αλλά ένα σκουπίδι, ένα απόβρασμα της κοινωνίας που πρέπει να του δοθεί ένα καλό μάθημα.

Η ίδια αντίληψη που είχαν και τα γουρούνια με τις στολές αστυνομικού που χτυπούσαν το αναίσθητο σώμα του.

Είναι αδύνατο να δημιουργήσουμε μια κοινωνία στην οποία η βία θα είναι αδύνατη.

Μια τέτοια κοινωνία είναι εφιαλτική.

Κάθε φορά που το διαννοούμαι, μου έρχονται στο νου οργουελικές εικόνες κομφορμισμού και υποτέλειας.

Εκεί έγκειται και η παγίδα της καταδίκης της βίας από όπου κι αν προέρχεται.

Με αυτόν τον τρόπο, η βία του τυράννου εξισώνεται με τη βία του αγωνιστή της ελευθερίας.

Επειδή είμαι ένας άνθρωπος που αναγνωρίζει τη σημασία της διαλεκτικής και που αποφεύγει τον φανατισμό, προσπαθώ να αντιπαραθέτω τις απόψεις μου με άτομα που διαφωνούν μαζί μου.

Είναι ο μόνος τρόπος για να διακρίνω τα λάθη της σκέψης μου.

Η φιλία και η αδελφοσύνη, όμως, είναι έννοιες που τις κατανοούν μόνο ελεύθεροι άνθρωποι και δεν μπορεί να υπάρξει ελευθερία χωρίς νοημοσύνη και αμοιβαία κατανόηση.

Οι διαφορές μας είναι οι ρίζες του δέντρου της ελευθερίας, ο μούστος του πολιτισμού και της γνώσης.

Οι ιδεολογίες που βασίζονται στη βίαιη εξόντωση του άλλου όμως, του διαφορετικού, δεν μπορούν να αποτελέσουν βάση για μια κοινωνία ελεύθερων ανθρώπων, μια κοινωνία δικαιοσύνης.

Γιατί το ζήτημα δεν είναι πώς να πεθάνουμε χώρια, αλλά πώς να ζήσουμε μαζί.

Όπως έγραψε και ο Καμύ, “Τα περιστέρια της ειρήνης δεν κουρνιάζουν στις κρεμάλες”, και θα συνεχίζω να φωνάζω και να διαμαρτύρομαι στον κάθε έναν που εξοργίζεται με τον φόνο ενός ανθρώπου, μόνο όταν αυτός μοιράζεται τις ίδιες ιδέες με αυτόν.

Μέσα μου γνωρίζω, όμως, πως η διαλεκτική έχει και τα όριά της.

Υπάρχουν ιδέες και αντιλήψεις που δεν μπορούν να συμπεριληφθούν σε μια πολιτισμένη διαφωνία μεταξύ δύο ανθρώπων.

Οι ακροδεξιές αντιλήψεις του φασισμού και οι ακροαριστερές αντιλήψεις του ολοκληρωτισμού, αν και έχουν διαφορετικές ρίζες, προερχόμενες από εκ διαμέτρου αντίθετα άκρα του ιδεολογικού φάσματος, έχουν ένα σημαντικό κοινό.

Δεν αφήνουν κανένα περιθώριο στη κριτική τους.

Όταν οι Ναζί πήραν την εξουσία, ο Goering είχε πεί, “Όταν κάποιος μου μιλά για νοημοσύνη, εγώ του βγάζω το περίστροφό μου.”

Το 2015, όταν ήταν στα μπούνια της η “προσφυγική κρίση”, έτυχε να βρεθώ σε μια συζήτηση με στενά, συγγενικά μου πρόσωπα, και είδα αυτή την αδυναμία κατανόησης σε όλο της το μεγαλείο.

Μιλάμε για συγγενείς μου, που μας ενώνουν στενοί δεσμοί αγάπης και σεβασμού καθώς μεγάλωσα μαζί τους, ένιωσα την αγάπη τους, το ενδιαφέρον τους.

Κατά τη διάρκεια τη συζήτησης, κατάφερα να αντικρούσω κάθε ένα από τα ακροδεξία, φασιστικά τους επιχειρήματα και, μετά από πολλή ώρα, φτάσαμε στο σημείο όπου συμφωνούσαν με πολλά από αυτά που έλεγα αναφορικά με τα αίτια της και με την ανάγκη να καλωσορίσουμε αυτούς τους ανθρώπους, να τους περιθάλψουμε, να τους βοηθήσουμε να σταθούν στα πόδια τους και να τους δώσουμε χώρο να αισθανθούν ασφαλείς, όχι από τη σκοπιά της φιλανθρωπίας, αλλά από τη σκοπιά της αδελφοσύνης και της ανθρωπιάς.

Είδα τα κεφάλια των συγγενών μου να κουνιούνται καταφατικά.

Επιτέλους, είπα μέσα μου, τους έκανα να καταλάβουν.

Λίγες εβδομάδες αργότερα, είχαν ξεχάσει ό,τι είχαμε πει και συνέχισαν να επαναλαμβάνουν το ρατσιστικό, ξενοφοβικό τροπάρι της ιδεολογίας τους.

Οι ιδεολογίες που βασίζονται στην ισχύ, δεν μπορούν να καταπολεμηθούν με τη λογική ή με την αντιπαράθεση επιχειρημάτων, πολύ απλά επειδή η λογική επιχειρηματολογία είναι κουφή στα αυτιά αυτού που σέβεται την ανωτερότητα της δύναμης.

Και μιλάμε για δικούς μου ανθρώπους τους οποίους αγαπώ και με αγαπούν, ασχέτως από τις διαφορές μας, όχι κάποιον ξένο που με κοιτά με καχυποψία και βιάζεται να με χώσει στα κουτάκια του και να με απορρίψει χωρίς να προσπαθήσει να καταλάβει τι προσπαθώ να του πω.

Οι ιδεολογίες της βίας, της εξόντωσης του διαφορετικού, δεν μπορούν να συνυπάρξουν σε μια ελεύθερη κοινωνία, σε μια δίκαιη κοινωνία.

Η απουσία ενός πανανθρώπινου ή ενός θεϊκού κώδικα ηθικής, έχει οδηγήσει τους ανθρώπους που ασπάζονται τις ιδέες αυτές, στο συμπέρασμα ότι οι μόνες αξίες που ισχύουν, είναι αυτές της ζούγκλας· με άλλα λόγια, η βία του ισχυρού και η πονηριά.

Και έχει δίκιο ο Βασίλης, όταν λέει ότι στο παιχνίδι του μίσους, νικάει το μίσος, νικάει αυτός που μισεί περισσότερο.

Γι’ αυτό τον λόγο, για να παραμείνουμε πιστοί στις δικές μας αρχές, σε αυτές που θέλουν τις σχέσεις των ανθρώπων να καθορίζονται με βάση τη φιλία και την αδελφοσύνη, είμαστε υποχρεωμένοι να σεβόμαστε στους άλλους αυτό που αρνούνται να σεβαστούν σε μας.

Αν θέλουμε μια δίκαιη κοινωνία, μια ελεύθερη κοινωνία, πρέπει να σταματήσουμε να προσπαθούμε να κάνουμε τους άλλους να ασπαστούν τις ιδέες μας.

Πρέπει απλά να προσπαθήσουμε να αμβλύνουμε τις συνθήκες που οδηγούν τους ανθρώπους σε βίαιες συμπεριφορές.

Όπως είπες και εσύ και ο Ηλίας στο podcast, μπορεί η αγάπη να είναι ανίσχυρη στο να σώσει ολόκληρο τον κόσμο, αλλά μπορεί να σώσει έναν άνθρωπο.

Αν θέλουμε έναν κόσμο δίκαιο, πρέπει να είμαστε δίκαιοι.

Αν θέλουμε ένα κόσμο με κατανόηση, πρέπει να δείχνουμε κατανόηση στους άλλους.

Αν θέλουμε έναν κόσμο χωρίς φασίστες, πρέπει να καταπολεμήσουμε τις αιτίες που προκαλούν τον φασισμό, όχι τους φασίστες τους ίδιους.

Μόνο σε καθεστώς άμυνας μπορούμε να ασκήσουμε βία χωρίς να μολύνουμε τη ψυχή μας με μίσος.

Όχι για να εξοντώσουμε τον επιτιθέμενο, αλλά για να επιβιώσουμε.

Ώστε μαζί μας, να επιβιώσει και η ελπίδα για μια μελλοντική κοινωνία, όπου δεν θα υπάρχουν οι συνθήκες που οδηγούν τους ανθρώπους να σκοτώνουν τους άλλους για να υπάρξουν.

Παραφράζοντας τον Samuel Johnson, η βία είναι το τελευταίο καταφύγιο του ανίκανου.

Γιατί πρέπει να είναι κάποιος παντελώς ανίκανος αν δεν μπορεί να βρει καμία άλλη λύση στην επίλυση ενός προβλήματος, καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι η μόνη λύση είναι η βία.

Σταματάω εδώ γιατί φοβάμαι ότι το διδακτικό ύφος μου κουράζει, ακόμα και μένα. Δεν το κάνω επίτηδες.

Ολοκληρώνοντας, απλά θέλω να πω πως, ενώ θαυμάζω τους ανθρώπους που δίνουν τη ζωή τους για μια ιδέα, για ένα ιδανικό, αδυνατώ να κατανοήσω τους ανθρώπους που ανυψώνουν ένα ιδανικό πάνω από την αξία της ζωής ενός άλλου ανθρώπου.

Αν οι ιδέες σου προϋποθέτουν την εξόντωση ενός άλλου ανθρώπου, διαφορετικού από σένα, το πρόβλημα δεν είναι αυτός, είναι οι ιδέες σου.

Από το μακρινό Αμστελόδαμο, με αγάπη,

Κώστας

(Αγαπητέ Κώστα, ωραία τα έγραψες. Δεν διαφωνούν ο Ηλίας με τον Βασίλη αλλά εγώ προσπαθώ να τους παρουσιάσω σαν να σκοτώνονται μεταξύ τους. Έτσι δεν κάνουν στα ΜΜΕ των ολιγαρχών; Την είδα κι εγώ ολιγάρχης. Να είσαι καλά. Κάτσε τώρα να δεις τι έχει να γίνει γιατί ο Βασίλης επανέρχεται δυναμικά. Την αγάπη μου.)

Το pitsirikos.net χρειάζεται τη βοήθειά σου

Στήριξε οικονομικά το pitsirikos.net, αν θεωρείς πως καλό είναι να υπάρχουν στην Ελλάδα και κάποιες φωνές που δεν δουλεύουν για τον Μαρινάκη, τον Αλαφούζο, τον Σαββίδη και τα άλλα παιδιά, οπότε μπορεί να διαβάσεις ή να ακούσεις κάτι διαφορετικό από αυτό που συμφέρει τους ολιγάρχες. Οι τρόποι στήριξης εδώ.