Σκέψεις περί ηρωισμού

Γεια σου, φίλε μου πιτσιρίκο!
Πολύ ωραία τα κείμενα του Δημήτρη και του Γιώργου, αλλά και τα σχόλια σου πιτσιρίκο. Σοφά λόγια από όλους σας.

Και ενώ ο κόσμος καίγεται, με βάλατε σε σκέψεις, και είπα να ρίξω κι εγώ το βοτσαλάκι μου στη λίμνη.

Κατ’ αρχάς, κανένας δεν μας ζήτησε να γίνουμε ήρωες.

Υπάρχουν κάποιοι άνθρωποι που τους ενοχλεί ότι δεν μπορούν να γίνουν ήρωες, επειδή δεν έχουν ακόλουθους να τους θαυμάζουν.

Υπάρχουν άνθρωποι που αισθάνονται τύψεις επειδή δεν μπορούν, ή δεν θέλουν, να αφιερώσουν την ζωή τους για έναν σκοπό ή για άλλους ανθρώπους.

Υπάρχουν άλλοι που απλά φοβούνται, και δικαιολογημένα.

Υπάρχουν και κάποιοι που αγωνίστηκαν, προσπάθησαν, προδόθηκαν, και απλά ρίχνουν το σιχτίρι τους, γιατί έχουμε και μια ζωή να ζήσουμε.

Βέβαια, αυτό δεν λέει τίποτα για τους ήρωες ή για τον ηρωισμό. Αυτό έχει να κάνει με τον κάθε άνθρωπο ξεχωριστά και τα κίνητρά του.

Δεν χρειάζεται να δίνουμε λογαριασμό σε κανέναν, αλλά ούτε και να καταρρίπτουμε τις θυσίες και τους αγώνες άλλων.

Δίνω έμφαση στο γεγονός ότι, δεν μιλαω για το αν είναι κακό ή καλό που δεν θέλουμε να είμαστε ήρωες. Αυτό, μόνο ο καθένας με τον εαυτό του μπορεί να το διαπραγματευτεί. Μόνο από επιλογή γίνονται αυτά τα πράγματα.

Αν είναι καταναγκαστικό να κάνεις τον ήρωα, τότε δεν είσαι ήρωας, είσαι θύμα.

Αλλά στέκομαι στο γεγονός ότι οι ήρωες είναι στην ουσία τους σύμβολα. Σύμβολα ενός τύπου ανθρώπου που υπερβαίνει τον εγωισμό του, και αγωνίζεται, πεθαίνει, βασανίζεται και πολλές φορές υποφέρει και θυσιάζεται, για κάτι παραπάνω από τον εαυτό του.

Δεν χρειάζεται να είσαι Λάνσελοτ για να είσαι ήρωας. Μπορείς να είσαι και γιατρός στους Γιατρούς Χωρίς Σύνορα στην Υεμένη.

Δεν είναι μόνο ο Τσε και ο Κολοκοτρώνης ήρωες. Έχει και άφαντους, πολλούς.

Άσε που δεν χρειάζεται να είναι κανείς ήρωας. Μπορεί πολύ απλά να θέλεις να είσαι ευτυχισμένος.

Σε μια κοινωνία, όμως, που όλοι κοιτάνε τον εαυτό τους πάνω από όλα, με ό,τι επιπτώσεις έχει αυτό για την κοινωνία και τις ανθρώπινες σχέσεις μεταξύ μας, οι ήρωες είναι πολύ σημαντικοί.

Ο Σνόουντεν και ο Ασάνζ είναι σημαντικοί, η Τσέλσι Μάνινγκ και ο Ρόμπερτ Φισκ είναι σημαντικοί.

Δεν είναι τέλειοι, δεν τους εξιδανικεύω, άνθρωποι είναι και είμαι σίγουρος ότι έχουν κάνει τα λάθη τους. Αλλά ήταν στην σωστή πλευρά της ιστορίας, έκαναν κάτι πέρα από το να κοιτάνε τον μικρόκοσμό τους, και πλήρωσαν τις συνέπειες.

Οι συνέπειες έχουν να κάνουν περισσότερο με την άθλια κατάσταση των κοινωνιών μας, παρά μαζί τους.

Ο Τσε, μπορεί να θυσιάστηκε στο βωμό του συμφέροντος των ανθρώπων που προσπάθησε να βοηθήσει, αλλά αυτό λέει περισσότερα γι’ αυτούς, παρά για τον Τσε ή για τον ηρωισμό.

Ο λαός της Κούβας είχε ανάγκη από έναν Τσε, γιατί λειτούργησε σαν φάρος, και υπενθύμισε σε πολλούς από αυτούς ότι κάποιες φορές πρέπει να αγωνίζεσαι και για τους άλλους, διαφορετικά οι φτωχοί Κουβανοί θα ήταν ακόμα υπό αποικιοκρατικό ζυγό.

Υπάρχουν πολλές χώρες που ακόμα είναι υπό ζυγό, είτε στρατού κατοχής, είτε οικονομικό. Η Ελλάδα είναι μια από αυτές.

Δεν είναι μόνο οι ήρωες σημαντικοί. Είναι εκατομμύρια άνθρωποι.

Απλά, οι ήρωες λειτουργούν ως σύμβολα και ως παραδείγματα, για έναν πολύ συγκεκριμένο λόγο: είναι αδύνατον να καλλιεργήσεις την αλληλεγγύη, την ανιδιοτέλεια και τον αλτρουισμό, σε εκατομμύρια εκατομμυρίων ταυτόχρονα, ειδικά σε μια κατάσταση που όλοι αυτοί υπόκεινται κάποια καταπίεση και πρέπει να φροντίσουν την επιβίωση τους.

Αυτόν τον ρόλο εξυπηρετούν οι ήρωες. Στο να εμπνέουν τους ανθρώπους. Και το σύμπαν μόνο ξέρει -προς έλλειψη θεού- πόσο τους χρειαζόμαστε, σε μια κυνική και ναρκισσιστική εποχή όπως η δική μας.

Για όλα αυτά που θεωρούμε λογικά και αυτονόητα την σήμερον ημέρα, από το 8ωρο, την άδεια και την πληρωμένη άδεια μητρότητας, τα όποια δικαιώματα έχουμε, μέχρι και το ότι δεν μας βάζουν φυλακή επειδή εκφράζουμε την λάθος ιδέα ή επειδή δεν κοιμόμαστε με το σωστό φύλο, κάποιοι αγωνίστηκαν και υπέφεραν.

Δεν τα έχουμε από τύχη, ουρανοκατέβατα.

Και μπορεί να μην ισχύουν ακόμα σε όλον τον κόσμο, μπορεί να μην ισχύσουν ποτέ. Μπορεί ακόμα και αυτά που έχουμε να απειλούνται σε καιρούς σαν αυτούς που ζούμε, και να μας υπενθυμίζουν πόσο εύθραυστα είναι, αλλά αυτό δεν αφαιρεί την σημασία που είχαν αυτοί οι αγώνες, ούτε την σημασία αυτών που πρωτοστάτησαν σε αυτούς τους αγώνες.

Που, ίσως ακόμα και να μην έκαναν περισσότερα από ότι κάποιοι άλλοι άσημοι στην ιστορία, αλλά ενέπνευσαν άλλους με τις πράξεις τους, τα λόγια τους, με την πένα τους, με το καλάσνικοφ τους, με την κουμπούρα τους και την σπάθα τους, πληρώνοντας στο τέλος τον λογαριασμό.

Ο λογαριασμός είναι λάθος, όχι αυτοί. Και μέχρι να υπάρξει μια δίκαιη και ελεύθερη κοινωνία για όλους, ίσως τους έχουμε ανάγκη.

Φτάνει πια με τα στρατόπεδα. Μια κύρια διάκριση υπάρχει μεταξύ μας, αυτή του καταπιεστή και του καταπιεζόμενου.

Για να μην παρεξηγηθώ, ούτε εγώ θέλω να είμαι ήρωας και να προσπαθήσω να ηγηθώ ενός αγώνα. Δεν το παίζω μάγκας εδώ, ούτε υπερασπιστής των νεκρών, λες και θέλουν υπεράσπιση από κάποιον σαν εμένα.

Αλλά δεν θα χωρίσουμε αρχιδότριχες για το ποιός είναι ο καλύτερος και τέτοιες μπούρδες, δεν είναι το θέμα αυτό. The chinaman is not the issue here Dude, όπως λέει και ο Walter στο The Big Lebowski.

Όλα αυτά τα λέω επειδή παρατηρώ ότι μας λείπει η έμπνευση. Μας λείπει το κοινό όραμα.

Είμαστε βουτηγμένοι στην δυστοπία και στους εφιάλτες, ζωντανούς και φανταστικούς, τωρινούς και μελλοντικούς, και ξεχάσαμε να ονειρευόμαστε, να βλέπουμε που θέλουμε να πάμε, να έχουμε έναν φωτεινό φάρο για το μέλλον.

Πώς θα ενωθεί ο κόσμος σε έναν κοινό σκοπό χωρίς αυτά τα πράγματα; Γιατί αυτό ήταν και είναι το σημαντικότερο πρόβλημα κάθε εποχής, πως θα ενωθεί η ανθρωπότητα.

Δεν λέω να κάτσουμε και να περιμένουμε τον ήρωα να έρθει να μας σώσει. Αλλά, αν περιμένουμε τον καθένα να υπερβεί τον εαυτό του και να αποκτήσει συνειδητότητα, χέσε ψηλά και αγνάντευε.

Και ίσως να μην είμαστε εμείς αυτοί, αλλά αυτό λίγη σημασία έχει. Η ιστορία γεννάει συνεχώς ανθρώπους που μας θυμίζουν, όχι μόνο σε τι πρέπει να πολεμήσουμε ενάντια, αλλά και το γιατί να πολεμήσουμε.

Όπως είπε και ο Τσάρλι Τσάπλιν στον Μεγάλο Δικτάτορα, “όσο οι άνθρωποι πεθαίνουν, η ελευθερία δεν θα σβήσει ποτέ”. Ίσως γιατί αγώνας και ασφάλεια δεν πάνε ποτέ χέρι χέρι.

Και η ζωή είναι πολύ πολύπλοκη και απρόβλεπτη, για να είμαστε ή το ένα πράγμα ή το άλλο, και μόνο αυτά, για πάντα.

Κανείς δεν ξέρει που τον οδηγεί η κάθε απόφαση, ούτε οι ήρωες, ούτε εμείς, ούτε κανένας.

Για κανέναν δεν είναι δίκαιο να μην ξέρει εκ των προτέρων πού θα καταλήξει η κάθε απόφαση, αλλά έτσι είναι η ζωή.

Πολύ πιθανό η τελευταία τους σκέψη πριν κλείσουν τα μάτια, να ήταν άσχετη με αγώνες και προδοσίες και το αν άξιζε ο αγώνας τους ή όχι. Μπορεί να ήταν απλά: “Πω, τι πoυστιά”, ή “Ε όχι ρε μ@λάκα, όχι τώρα”, ή “Μάνα!”, ή “Να ‘χα μια μέρα παραπάνω να δω το ηλιοβασίλεμα”, ή το κλασικό “Τι, αυτό ήταν;”.

Αναγνωρίζω ότι, μερικές φορές, το καλύτερο που μπορείς να κάνεις είναι να σταματήσεις να παλεύεις με τα κύματα του κόσμου, και να κουβαλάς τη θλίψη των άλλων, και να επικεντρωθείς σε αυτό που είναι μπροστά σου και μπορείς να αγγίξεις.

Στο να δώσεις λίγο νόημα στη ζωή που έχεις, χωρίς τυμπανοκρουσίες.

Μερικές φορές, αυτό είναι αρκετό, γιατί δεν έχει πρόβα τζενεράλε, αυτό είναι, ό,τι ζούμε και ό,τι θα ζήσουμε, μέχρι να επιστρέψουμε στο μέρος που ήμασταν πριν γεννηθούμε, στον βαθύ ύπνο χωρίς όνειρα.

Χρωστάμε όμως πολλά σε αυτούς τους ανθρώπους, τους ήρωες, ακόμα και σε αυτούς που αγωνίστηκαν και επέζησαν.

Δεν είναι παράσημο το να πεθάνεις για έναν αγώνα. Ούτε η ουσία του αγώνα είναι πάντα η νίκη.

Ή μάλλον, ποτέ δεν είναι η νίκη, ο αγώνας ήταν, το δίκαιο, και ότι για μια στιγμή υπήρξαν ελεύθεροι και έζησαν και πέθαναν για αυτό που πίστευαν βαθιά μέσα τους, κάτι που δεν μπορούν να πουν πολλοί άνθρωποι για την δική τους ζωή.

Το καλό ή το κακό που ακολουθεί τα σύμβολα, δεν έχει να κάνει με αυτούς, αλλά με τους υπόλοιπους που επέζησαν.

Στο χέρι όσων επιζούν είναι να δικαιώσουν ή όχι την θυσία τους, ή τον αγώνα τους.

Εσύ μπορεί να μην θέλεις να γίνεις ήρωας, ή μπορεί απλά να μην σου παρουσιαστεί ποτέ η ευκαιρία να γίνεις.

Μπορεί αυτή να είναι τελικά η διαφορά ανάμεσα σε ένα σύμβολο, σε έναν ήρωα, και όποιον δεν θέλει να γίνει, ένα παιχνίδι της τύχης και των πιθανοτήτων.

Ο κατάλληλος άνθρωπος, την κατάλληλη στιγμή, στον κατάλληλο τόπο.

Στην ουσία, όμως, δεν είναι το θέμα μας ο ηρωισμός.

Το θέμα μας είναι ότι δεν θέλουμε να πεθάνουμε, και φυσικά, ούτε να μας σκοτώσουν.

Όχι πριν την ώρα μας, αυτό που θεωρούμε εμείς ώρα μας, και όχι άσκοπα, για ανθρώπους που θα μας προδώσουν, σπαταλώντας έτσι αυτό το σπουδαίο δώρο που μας δόθηκε, τη ζωή.

Να ζήσουμε θέλουμε.

Ίσως αυτή να είναι η κληρονομιά τους, από την μια η θετική, της έμπνευσης της ανιδιοτέλειας, και από την άλλη η αρνητική, της επιφυλακτικότητας, ως μάθημα, να είμαστε προσεκτικοί πού αφιερωνόμαστε και με ποιους.

Ίσως να μην είναι τελικά ή το ένα ή το άλλο, αλλά και τα δύο αυτά μαζί.

Από το μακρινό Αμστελόδαμο, με αγάπη.

Κώστας

(Φίλε Κώστα, κανείς δεν κατηγορεί τους ήρωες. Ξέρεις καλά πως εδώ στο μπλογκ, και οι αναγνώστες και εγώ, εκτιμούμε πολύ τους ανθρώπους που αγωνίστηκαν και έχυσαν το αίμα τους για τις ιδέες τους. Δεν προσπαθούμε να τους φέρουμε στα μέτρα μας ή να τους ακυρώσουμε. Και, τελικά, κανένας αγώνας δεν πάει χαμένος. Μπορεί τον Τσε Γκεβάρα να τον πρόδωσαν οι φτωχοί Βολιβιανοί ιθαγενείς για τους οποίους αγωνιζόταν, αλλά σχεδόν πενήντα χρόνια μετά, ο γιος ενός από αυτούς τους ιθαγενείς έγινε για πρώτη φορά πρόεδρος της Βολιβίας. Ο Τσε θα χαιρόταν γι’ αυτό. Γιατί έβαλε κι αυτός το χέρι του, για να δώσει περηφάνια και φωνή στους ιθαγενείς της Λατινικής Αμερικής, αν και δεν ήταν ένας από αυτούς. Κώστα, μιλάμε πολύ για ελευθερία σήμερα. Όλοι μιλάνε για ελευθερία. Λένε πως θέλουν να ζήσουν ελεύθεροι. Ωραία, αφού θέλουν να είναι ελεύθεροι, γιατί ο Ασάνζ είναι σε αυτή την θέση για δέκα χρόνια; Γιατί οι Βρετανοί -που θέλουν να είναι ελεύθεροι- δεν βγήκαν ούτε μια φορά στους δρόμους, για να ζητήσουν να αφεθεί ελεύθερος ο Ασάνζ; Δεν θα απαντήσω. Εγώ ξέρω πως ο Ασάνζ δεν ζει ελεύθερος και εμείς, αντί να τα έχουμε κάνει πουτάvα όλα για να ζήσει ο Ασάνζ ελεύθερος, ασχολούμαστε με τα εμβόλια που θα μας πάρουν την ελευθερία, κλεισμένοι στα σπίτια μας και στέλνοντας μήνυμα για να ζητήσουμε άδεια να βγούμε έξω. Βέβαια, αν ο Ασάνζ πεθάνει αύριο, θα γίνει σύμβολο. Τους ήρωες τους προτιμάμε νεκρούς. Κώστα, γ@μησέ τα. Να είσαι καλά. Την αγάπη μου.)

Το pitsirikos.net χρειάζεται τη βοήθειά σου

Στήριξε οικονομικά το pitsirikos.net για να συνεχίσει να υπάρχει μέχρι τη Δευτέρα Παρουσία. Οι τρόποι στήριξης εδώ.