Πάρ’ το αλλιώς, hermano
Αγαπημένε μου Πιτσιρίκο, αγαπημένες μου πιτσιρίκες και πιτσιρίκοι,
Τους αδελφικούς μου χαιρετισμούς από την γη των Μάγια.
Πιτσιρίκο μου, το πώς ξοδεύουμε τις μέρες μας είναι, φυσικά, το πώς ξοδεύουμε την ζωή μας.
Αν, για να απολαύσουμε την καθημερινότητα μας χρειαζόμαστε ένα εξασφαλισμένο μέλλον, χέσε ψηλά και αγνάντευε.
Δεν πρόκειται να απολαύσουμε τίποτα στη ζωή, σκεπτόμενοι με αυτόν τον τρόπο.
Δεν υπάρχουν εγγυήσεις στην ζωή. Οποίος δεν το είχε πάρει χαμπάρι από πριν, ελπίζω ο COVID-19 να τον αφύπνισε λιγάκι.
Ακόμα και οι καλύτερες προβλέψεις, είναι απλά αυτό, προβλέψεις, δηλαδή, τίποτε άλλο παρά παιχνίδια πιθανοτήτων, παρά βεβαιότητες. Άλλωστε, το μόνο σίγουρο για όλους εμάς, το οποίο δεν είναι πρόβλεψη, αλλά βεβαιότητα, είναι ότι θα υποφέρουμε, σε μικρό ή μεγάλο βαθμό, και μετά θα πεθάνουμε.
Αν, λοιπόν, δεν μπορούμε να βρούμε ισορροπία στις ζωές μας χωρίς εξασφαλισμένο μέλλον, χωρίς εγγυήσεις, ότι όλα θα πάνε καλά και ότι θα φτάσουμε εκεί που θέλουμε να πάμε, μάλλον δεν είμαστε καλά προετοιμασμένοι για την πραγματικότητα της ζωής σε έναν πεπερασμένο κόσμο, όπου, παρά τα καλύτερα μας σχέδια, ατυχήματα και απρόβλεπτα γεγονότα πάντα θα συμβαίνουν, και όπου στο τέλος, όλοι καταλήγουμε στα δυο μέτρα κάτω από το χώμα.
Για να το πω με πιο απλά λόγια, η επιθυμία μας για ασφάλεια και το συναίσθημα της ανασφάλειας που νιώθουμε, είναι το ένα και το αυτό.
Όπως λέει και ένα ζεν κοαν -αν δεν με απατά η μνήμη μου- το να κρατάς την ανάσα σου, είναι το ίδιο με το να την χάνεις.
Και φυσικά, αν το πάρεις αυτό και το μεγεθύνεις από το προσωπικό στο κοινωνικό, καταλήγεις σε μια κοινωνία όπου η αναζήτηση της ασφάλειας, της εξασφαλισμένης ζωής, δεν είναι τίποτε άλλο παρά ένας διαγωνισμός για το ποιος θα κρατήσει την ανάσα του περισσότερο, και όπου όλοι είναι μελανιασμένοι από έλλειψη οξυγόνου.
Βέβαια, γνωρίζουμε καλά ότι ζούμε έναν παραλογισμό. Κι αν δεν το γνωρίζουμε, υποψιαζόμαστε τουλάχιστον ότι κάτι δεν πάει καλά με όλο αυτό που ζούμε στην καθημερινότητά μας.
Σπάνια, όμως, αυτή γνώση, αυτή η υποψία, μας οδηγεί στο να κάνουμε κάτι για να βγούμε από αυτόν τον παραλογισμό, ή, τουλάχιστον, να τον ελλατώσουμε.
Απ΄ ό,τι φαίνεται, είμαστε τόσο καλά προγραμματισμένοι από τους γονείς, τους δασκάλους μας, τους ιερείς, και τους πλούσιους ιδιοκτήτες της ζωής μας, που αισθανόμαστε μεγαλύτερη ασφάλεια στην γνώριμη μιζέρια, παρά στην άγνωστη και απρόβλεπτη απόπειρα να την δραπετεύσουμε.
Γι’ αυτό και μένουμε εκεί που ήμασταν και χθες, μονίμως ονειρευόμενοι ένα καλύτερο μέλλον. Δεν μπορεί, ρόδα είναι και γυρίζει, κάπου θα μας κάτσει και μας, έτσι δεν είναι;
Δυστυχώς, δεν είναι έτσι, και στο τέλος, ονειρευόμενοι πάντα μια καλύτερη ζωή κάπου στο μέλλον, χάνουμε το τώρα, και την ζωή μας ολόκληρη κάτω από τα πόδια μας.
Ίσως, θα ήταν χρήσιμο, αντί να προσδοκούμε ότι τα πράγματα θα γίνουν καλύτερα κάπου στο μέλλον, να ψάξουμε να βρούμε τις αρχές εκείνες, τις αξίες, που θα καταπράυναν σε έναν βαθμό την αγωνία στις ψυχές μας. Σ’ αυτό, τέλος πάντων, που μας κρατά ξάγρυπνους τα βράδια.
Φυσικά, κάτι τέτοιο απαιτεί μια τιτάνια προσπάθεια. Αλλά, οι λέξεις όπως “τιτάνια”, “δαιδαλώδης”, και άλλα τέτοια υπερθετικά επίθετα, χρησιμοποιούνται απλά για να περιγράψουν την δυσκολία του πράγματος, και ότι είναι κάτι που παίρνει πολύ χρόνο για να πραγματοποιηθεί, τίποτα παραπάνω.
Και για όσους ακόμα αναπνέουν, χρόνος υπάρχει.
Η απελπισία είναι μια πολυτέλεια γι’ αυτούς που έχουν την ζωή τους εξασφαλισμένη, και αναμενόμενη γι’ αυτούς που είναι στημένοι στο εκτελεστικό απόσπασμα, όχι γι’ αυτούς που χρειάζεται απλά να προσπαθήσουν παραπάνω.
Όσο σκατά κι αν είναι ο κόσμος, παρόμοια σκατά ήταν και πριν, όταν ήμασταν πιτσιρίκια και δεν είχαμε ιδέα για το τι γίνεται γύρω μας, και πώς λειτουργεί ο κόσμος, όπως σκατά ήταν και πιο πριν, όταν δεν είχαμε καν γεννηθεί ακόμα.
Η κατρακύλα του κόσμου δεν είναι κάτι καινούργιο, ούτε ήρθε την στιγμή που την συνειδητοποιήσαμε.
Οι πολιτισμοί δεν εξαφανίζονται τόσο εύκολα, ούτε τόσο γρήγορα, κι ακόμα και αν ο πολιτισμός μας κατέρρεε, δεν θα ήταν ο πρώτος στην ιστορία της ανθρωπότητας. Έχουν υπάρξει πολλοί πολιτισμοί που έχουν καταρρεύσει στο παρελθόν, και δεν ήρθε το τέλος του κόσμου.
Θα μου πεις, παλιά δεν είχαμε ούτε κλιματική κρίση, ούτε παίζαμε με πυρηνικά. Δεκτό.
Αλλά, η πραγματικότητα είναι ότι η ανθρωπότητα έφτασε πολλές φορές στο χείλος του αφανισμού κατά την διάρκεια του πολύ πρόσφατου Ψυχρού Πολέμου, κι αν το ψάξει κανείς, θα βρει ότι το τηλεφώνημα στο οβάλ γραφείο του Λευκού Οίκου για να πατηθεί το κόκκινο κουμπάκι που θα έστελνε μερικές εκατοντάδες πυρηνικές κεφαλές στην Μόσχα και αλλού -το λεγόμενο σενάριο M.A.D., δηλαδή, Mutually Assured Destruction- έγινε καμία 20ρια φορές το λιγότερο και αποτράπηκε την τελευταία στιγμή, ενώ κάποιοι ερευνητές, όπως ο Τσόμσκι, τις αριθμούν γύρω στις 90.
Αλλά είμαστε ακόμα εδώ.
Με αυτό, θέλω να πω πως, μερικές φορές, όταν τα σκατά γίνονται πολλά και αφόρητα τριγύρω μας, μπερδεύουμε την τραγωδία της ζωής με την απελπισία, τον νιχιλισμό, και τον κυνισμό.
Είναι ίσως αναμενόμενο, αλλά στην ουσία είναι απλά ένα παιχνίδι του μυαλού. Ένα πλασίμπο.
Ναι, ο κόσμος μας είναι δηλητηριασμένος από την μιζέρια που επικρατεί σε όλα τα μήκη και πλάτη της οικουμένης. Έχει παραδοθεί πλήρως στο κακό, τους εγκληματίες πλούσιους και τους κοινωνιοπαθείς νάρκισσους που μας κυβερνάνε, στην προκατάληψη, τις δεισιδαιμονίες, και τον οπαδικό φανατισμό της πολιτικής των ταυτοτήτων.
Κανένας μας, όμως, δεν μπορεί να είναι ξέχωρος από το περιβάλλον στο οποίο ζει και αναπτύσσεται. Κανένας μας δεν μπορεί να είναι απόλυτα ασφαλής από την μιζέρια του κόσμου στον οποίο ζούμε. Είναι αδύνατο να μην μας επηρεάζει αυτό το δηλητήριο του κόσμου και της ζωής, στην εποχή του meta.
Εξηγείται και επιστημονικά το θέμα, άλλωστε, αφού οι επιστήμονες σήμερα γνωρίζουν πολλά περισσότερα σχετικά με το πως λειτουργούν τα πράγματα, και γιατί, και γνωρίζουν ότι ο τρόπος που λειτουργούν τα πράγματα είναι άμεσα συνυφασμένος με το πού και το πότε.
Αν, λοιπόν, ο επιστημονικός ορισμός των πραγμάτων πρέπει, για να είναι ακριβής, να συμπεριλαμβάνει και το περιβάλλον στο οποίο δρουν τα πράγματα, τότε εύκολα καταλαβαίνει κανείς ότι είναι αδύνατο να συζητάμε για το οτιδήποτε, χωρίς να λαμβάνουμε υπόψη το περιβάλλον του.
Στα Λατινικά, η λέξη για το “άτομο”, είναι “individual”, που ετυμολογικά σημαίνει αυτό που δεν μπορεί να διαιρεθεί περαιτέρω σε επιμέρους κομμάτια, όταν κάτι είναι in-divisible, δηλαδή, αδιαίρετο.
Έτσι είμαστε και εμείς ως άτομα, αδιαίρετοι, όχι μόνο ως βιολογικές οντότητες, αλλά και ως βιολογικές οντότητες που ζουν στο περιβάλλον στο οποίο ζουν.
Δεν μπορούμε να κόψουμε το κεφάλι κάποιου χωρίς να τον σκοτώσουμε, αλλά μπορούμε να τον σκοτώσουμε το ίδιο αποτελεσματικά, αν καταφέρουμε να τον αποκόψουμε από το φυσικό του περιβάλλον.
Άνθρωποι είμαστε, όχι μηχανές. Οι άνθρωποι, σε αντίθεση με τις μηχανές, δεν φτιάχνονται συναρμολογώντας τα επιμέρους κομμάτια, βιδώνοντας το κεφάλι στον λαιμό, καλωδιώνοντας τον εγκέφαλο με δυο πνεύμονες, και συγκολλώντας το κυκλοφοριακό μας σύστημα με μια καρδιά.
Μπορεί οι λέξεις που περιγράφουν τα επιμέρους κομμάτια μας να είναι διαφορετικές, καρδιά, λαιμός, πνεύμονες, εγκέφαλος, φλέβες, μυς, κλπ, αλλά κανένα από τα επιμέρους μας κομμάτια δεν κάνει από μόνο του έναν άνθρωπο. Χρειάζονται όλα αυτά μαζί, αναπτυσσόμενα ταυτόχρονα, αλλά και ανεξάρτητα το ένα από το άλλο, ώστε να παραχθεί ένας άνθρωπος.
Όπως είναι, λοιπόν, στην βιολογία μας, έτσι είναι και στην κοινωνία μας. Ως κοινωνικά όντα, ως πολίτες -μια λέξη που όλο και εξαφανίζεται από το λεξιλόγιο μας- το ίδιο ισχύει σε σχέση με το περιβάλλον μας, την κοινωνία στην οποία ζούμε. Μπορεί να χρησιμοποιούμε διαφορετικές λέξεις για να περιγράψουμε τον πολίτη από την κοινωνία, αλλά δεν μπορεί να υπάρξει πολίτης χωρίς κοινωνία, όπως και κοινωνία χωρίς πολίτες.
Ως κοινωνικά όντα που είμαστε, σύμφωνα με το καρντάσι μας τον Αριστοτέλη, είμαστε άρρηκτα συνδεδεμένοι με το περιβάλλον μας, την κοινωνία στην οποία ζούμε και αναπτυσσόμαστε.
Ποιες είναι, λοιπόν, εκείνες οι αρχές, εκείνες οι αξίες, που θα μπορούσαν να καταπραΰνουν την αγωνία στις ψυχές μας, μέσα σε όλη αυτή τη μαυρίλα που μας περιβάλει;
Για τους νταοϊστές είναι το ζεν, το wu-wei, για τον Σωκράτη είναι η αυτογνωσία, για τον Επίκουρο είναι η ευδαιμονία, ενώ για τον Νίτσε -που δεν είναι από τους αγαπημένους μου, αλλά είναι σταθμός ο πoύστης- είναι η δύναμη (αντοχή) του χαρακτήρα, η καλαισθησία, η ευδαιμονία, η περηφάνια, και η λιτή ζωή.
Αυτές οι αρετές είναι απαραίτητες στις μέρες μας, ίσως περισσότερο από ποτέ. Και δεν είναι μόνο αυτές, οι σοφοί άνδρες και γυναίκες του παρελθόντος είχαν πολλά να μας πουν γι’ αυτό το θέμα, και φρόντισαν να καταγράψουν πολλές από αυτές τις ιδέες τους λεπτομερώς στα έργα τους, ως κληρονομιά για όσους ακολουθήσουν. Για όλους εμάς.
Διάλεξε και πάρε. Διάλεξε αυτές που σου ταιριάζουν, αυτές που μπορείς να εφαρμόσεις, και ξεκίνα. Πάρ’ το αλλιώς, που λέμε,
Δεν υπάρχει σωστή ή λάθος επιλογή, για τον καθένα μας είναι διαφορετικό αυτό που θα του μιλήσει μέσα του, και θα του δώσει μιας στιγμής ψυχική ηρεμία, μέσα στην φουρτούνα της καθημερινότητας του.
Θα σας αφήσω με ένα απόφθεγμα του αγαπημένου μου Τζων Στάινμπεκ, όπου την Πρωτοχρονιά του 1941, όταν όλα φαίνονταν μαύρα, μίζερα, και η απελπισία του κόσμου βαρούσε κόκκινο, είχε γράψει το εξής:
“Όλη η καλοσύνη και όλοι οι ηρωισμοί θα ξανάρθουν πάλι στην επιφάνεια, και μετά θα κοπούν ως την ρίζα τους, ώστε να ξαναγεννηθούν και πάλι. Αυτό δεν σημαίνει ότι το κακό υπερισχύει -αυτό δεν θα γίνει ποτέ- αλλά ότι το κακό ποτέ δεν πεθαίνει.”
Από την μακρινή, καλοκαιρινή και τροπικά βροχερή Τουλούμ, αφού τίποτα δεν πάει όπως το σχεδιάζεις, με αγάπη,
Κώστας
Υ.Γ. Κάποιοι από εσάς ίσως σκεφτούν, “Ναι ρε μ@αλάκα Κώστα, χαίρω πολύ, πηγές εκεί στα κρυστάλλινα νερά της Τουλούμ, μες στο κατακαλόκαιρο του Μεξικού, και μας πουλάς φιλοσοφίες για μεταξωτές κορδέλες”, και θα έχετε δίκιο. Έτσι είναι, ακριβώς. Πράγμα που απλά αποδεικνύει όσα έγραφα πιο πάνω, ότι είναι αδύνατο να ξεχωρίσεις τον άνθρωπο από το περιβάλλον του. Στην Τουλούμ είμαι, σε μια παραλία, αυτά κατεβάζει το κεφάλι μου. Επομένως, αν δεν μπορεί κανείς να αλλάξει το περιβάλλον στο οποίο ζει, είτε με πολιτικούς όρους, είτε απλά πηγαίνοντας κάπου αλλού, σε κάποια παραλία, καλά θα κάνει να αλλάξει τον τρόπο που σκέφτεται, και τις αξίες με τις οποίες ζει την ζωή του. Και όπως είπε και ο άλλος αγαπημένος μου, ο Αλμπέρ Καμύ: “Καταμεσής του χειμώνα, βρήκα μέσα μου ένα ακατανίκητο καλοκαίρι. Και αυτό με κάνει χαρούμενο. Διότι, αυτό σημαίνει ότι άσχετα με το πόσο σκληρά ο κόσμος σπρώχνει εναντίον μου, μέσα μου, υπάρχει κάτι δυνατότερο, κάτι καλύτερο, που αντιστέκεται και σπρώχνει τον κόσμο προς τα πίσω.”
Υ.Γ.2 Την επόμενη μέρα, αφότου ολοκλήρωσα την συγγραφή αυτού του κειμένου με τον πρωινό μου καφέ, άνοιξα το παράθυρο σε μία καλοκαιρινή Τουλούμ η οποία ήταν γεμάτη σύννεφα και κατά τόπους καταιγίδες, οι οποίες θα συνεχιστούν μέχρι και την ημέρα που θα επιστρέψω στο Άμστερνταμ. Μετά την επιστροφή μου στο επίσης συννεφιασμένο, αλλά και κρύο Άμστερνταμ, από ό,τι φαίνεται, ο καιρός στην Τουλούμ φτιάχνει, τα σύννεφα και οι καταιγίδες υποχωρούν, και ο βασιλιάς Ήλιος ανεβαίνει πάλι στον θρόνο του. Ακόμα και σε αυτή την περίπτωση απλής καθημερινής γκαντεμιάς, λοιπόν, όπου αν έχεις τύχη διάβαινε, και αν δεν έχεις κάτσε σπίτι σου, η παγίδα είναι να την πάρεις προσωπικά, λες και δεν έχει άλλο κόσμο τριγύρω η Τουλούμ, και η κακοκαιρία ήρθε απλά για να μου τη σπάσει και να τιμωρήσει το θράσος μου να ζήσω μερικές μέρες ανεμελιάς. Το θέμα, στην ουσία του, είναι ότι, αν η διάθεσή μας και η ψυχολογία μας εξαρτώνται αποκλειστικά από το περιβάλλον μας, τότε την έχουμε βαμμένη. Ας το πάρουμε αλλιώς, λοιπόν, ωσάν η ζωή μας να εξαρτάται από αυτό. Γιατί από αυτό εξαρτάται.
(Φίλε Κώστα, το αστείο είναι ότι έχει κάτι λιακάδες στο Άμστερνταμ τις επόμενες μέρες. Και στην Ελλάδα θα έχει χιόνια και “πολικές” θερμοκρασίες. Κώστα, υπάρχει λόγος που δεν κάνει καλό καιρό τώρα που είστε στο Μεξικό. Είναι για να ανακαλύψεις κάτι άλλο γύρω σου ή μέσα σου. Περιμένω να το ανακαλύψεις και να μας το ανακοινώσεις. Εν τω μεταξύ, θα κάνω εγώ μπάνια για σένα εδώ στο νησί, που ο ήλιος δεν λέει να φύγει με τίποτα. Να περάσετε όμορφα. Την αγάπη μου.)
Το pitsirikos.net χρειάζεται τη βοήθειά σου
Στήριξε οικονομικά το pitsirikos.net, αν θεωρείς πως καλό είναι να υπάρχουν στην Ελλάδα και κάποιες φωνές που δεν δουλεύουν για τον Μαρινάκη, τον Αλαφούζο, τον Σαββίδη και τα άλλα παιδιά, οπότε μπορεί να διαβάσεις ή να ακούσεις κάτι διαφορετικό από αυτό που συμφέρει τους ολιγάρχες. Οι τρόποι στήριξης εδώ.