Vanitas vanitatum et omnia vanitas

Αγαπημένε μου Πιτσιρίκο και αγαπημένοι φίλοι του blog, ήθελα να γράψω και εδώ το πόσο χαίρομαι για το ότι κάποιοι/ες από εσάς βρίσκουν κάποιο νόημα στα κείμενά μου, αν και το έχω ήδη εκφράσει σε όσους από εσάς έτυχε για τον ένα ή τον άλλο λόγο να έχω άμεση επικοινωνία.

Κακά τα ψέματα, το θετικό feedback δεν είναι μέρος της ελληνικής κουλτούρας, τουλάχιστον όχι στην περίοδο και στο περιβάλλον στο οποίο έζησα, οπότε πάντα μου δημιουργεί ευχαρίστηση όταν βλέπω πως όλο και περισσότεροι δεν έχουν πρόβλημα με το να εκφράσουν θετικά συναισθήματα.

Αφορμή για το κείμενο αυτό είναι η επικοινωνία με κάποιους φίλους οι οποίοι μου επισήμαναν πως τα γραπτά μου αποπνέουν γενικά μία αίσθηση ματαιότητας.

Αν δεχτούμε σαν ορισμό της ματαιότητας την αναποτελεσματικότητα των ενεργειών που γίνονται για να αλλάξουν τα πράγματα στον κόσμο, τότε θα συμφωνήσω πλήρως, είμαι παγκόσμιος πρωταθλητής σε αυτού του είδους την ματαιότητα. Υπάρχουν φυσικά αυτοί που βλέπουν το ποτήρι μισοάδειο και αυτοί που το βλέπουν μισογεμάτο, τα πάντα είναι θέμα οπτικής γωνίας.

Αυτό που μου παρατηρώ πάντως είναι το εξής: αυτοί που έχουν το ποτήρι τους γεμάτο πάνω από την μέση, ασπάζονται την άποψη πως το μισογεμάτο ποτήρι των άλλων τους είναι υπεραρκετό και πως το άδειο ποτήρι κάποιων άλλων γεμίζει σιγά σιγά, άρα πρέπει να κάνουν υπομονή. Αν πεθάνουν από την δίψα, πρέπει να τους είναι παρήγορη η σκέψη πως κάποια από τις επόμενες γενιές θα έχει αρκετό νερό στο ποτήρι.

Το κατανοώ από μία πλευρά, άλλωστε η ενσυναίσθηση έχει και τα όριά της. Αλίμονο αν ζούσαμε την ζωή μας μέσα σε ένα διαρκές πένθος για όλα τα κακώς κείμενα και τις ανθρώπινες τραγωδίες του κόσμου αυτού. Οι μισοί θα έπρεπε να γίνουν ψυχοθεραπευτές για τους άλλους μισούς, αλλά ακόμα και έτσι οι εταιρείες θα λάνσαραν στην αγορά ειδική σειρά ξυραφιών: Για τον άντρα, για την γυναίκα και unisex για κόψιμο φλεβών. Θα ήταν ανάρπαστα σε πωλήσεις.

Από την άλλη πλευρά, όμως, αν ρωτήσει κανείς αυτούς που διψάνε δεν έχουν ακριβώς την ίδια άποψη. Δεν χρειάζεται ιδιαίτερη ευφυΐα για να αντιληφθεί κάποιος πως η σκέψη της λύτρωσης των επόμενων γενεών δεν ξεδιψά κανέναν. Αν όντως κάποιος έχει δυσκολία να το αντιληφθεί, μπορεί να μείνει χωρίς νερό για μερικές ημέρες και μετά ας το ξανασυζητήσουμε.

Έτσι λοιπόν, σε ό,τι αφορά στο κομμάτι της ματαιότητας-αναποτελεσματικότητας, συμφωνώ με όσους φίλους μου το καταλογίζουν και δεν το αρνήθηκα ποτέ, αντίθετα.

Δεν πάμε με παλιά όπλα και στρατηγικές σε καινούργιες συγκρούσεις, θα ηττηθούμε ξανά και ξανά. Τότε, αναπόφευκτα, θα επέλθει το αίσθημα ματαιότητας σαν απουσία νοήματος για τη ζωή, αν φυσικά δεν ανήκει κανείς στο κομμάτι αυτό που έχει να λαμβάνει από την αναποτελεσματική διαιώνιση της σύγκρουσης.

Καταλαβαίνουμε όλοι πως αναφέρομαι φυσικά στους επαγγελματίες επαναστάτες, που δεν θα έχουν τι να κάνουν αν η επανάσταση πετύχει οριστικά. Το αντιλαμβάνεται κανείς όταν τους προτείνει ριζοσπαστική δράση, όπως η γενική απεργία διαρκείας. Ο λυρισμός, η ιδεολογία και η επαναστατική διάθεση μετατρέπονται σε ρεαλπολιτίκ πιο γρήγορα και από αλλαγή ρυθμού σε τραγούδι του Frank Zappa. Από τα επιχειρήματα που επικαλούνται, τα μισά ανήκουν στην φαρέτρα των αντιπάλων, και τις περισσότερες φορές ούτε που μπαίνουν στην διαδικασία να τα επαναδιατυπώσουν.

Επειδή βρέθηκα κάποιες φορές σε αυτή τη θέση, μου άρεσαν ιδιαίτερα το πρωτότυπο “είσαι διασπαστικός” και το βαθύτατο “αυτό που λες τώρα είναι αδύνατο”, επιχειρήματα εκπληκτικής ρητορικής δεινότητας και απύθμενης μ@λακίας. Αν πεις να πάρουμε τα όπλα, θα το συζητήσουν, γιατί ξέρουν πως όντως δεν γίνεται.

Αλίμονο αν προτείνεις απεργία διαρκείας όμως, θα σε κάψουν στην πυρά γιατί ξέρουν πως γίνεται. Απλά, δεν θέλουν να το κάνουν γιατί θα διασπαστούν αυτοί με τα αφεντικά που γλείφουν και με τα οποία τρωγοπίνουν στα κρυφά.

Πολλοί από αυτούς πανηγυρίζουν για τις αλλαγές που προκαλούν οι μαζικές αντιδράσεις στο twitter, αλλά εκεί δεν χάνεις μισθούς βλέπεις.

Ας το κλείσω εδώ αυτό το κομμάτι, εκτός και αν μου έρθει κάτι γράφοντας οπότε και θα το ξανανοίξω.

Πάμε στην ματαιότητα ως απουσία νοήματος στη ζωή, νιχιλισμό ή δεν ξέρω πώς θέλει κάποιος να το ορίσει. Αν αυτό διαφαίνεται από αυτά που γράφω, τότε γράφω και εκφράζομαι πολύ λανθασμένα και καλό θα ήταν να το κόψω και να ασχοληθώ με την κηπουρική στην έρημο και την ιχθυοκαλλιέργεια στις Άλπεις.

Φυσικά και τα πάντα έχουν νόημα, φυσικά και τα πάντα έχουν σκοπό. Αρκεί να βρει κανείς το σωστό γι’ αυτόν νόημα και οι ενέργειές του να προάγουν την επίτευξη του σκοπού που έχει θέσει. Αυτό δεν εγγυάται αυτόματα την επιτυχία ή την εκπλήρωση του στόχου, ούτε σημαίνει πως ξυπνάμε και κοιμόμαστε πιστεύοντας πως ένα είναι το νόημα στη ζωή, και πως το έχουμε βρει.

Για εσάς λέω, εγώ το έχω βρει.

Αστειεύομαι φυσικά. Παραθέτω εδώ μερικές ερωτήσεις που πιστεύω πως βοηθούν αρκετά όταν διεξάγουμε έναν εσωτερικό διάλογο σχετικά με το νόημα, τον σκοπό και την αξία τους:

Αυτό που πιστεύω με κάνει να αισθάνομαι καλύτερα;

Αυτό που κάνω βασισμένος σε αυτό που πιστεύω, με κάνει να αισθάνομαι καλύτερα;

Αν πετύχω τον στόχο ή τους στόχους μου θα αισθανθώ καλύτερα;

Αυτό που κάνω έχει σαν αποτέλεσμα να με φέρνει πιο κοντά σε αυτό που έχω θέσει σαν στόχο;

Είμαι διατεθειμένος να κάνω τις θυσίες, να αναλάβω τις ευθύνες και να υποστώ τις συνέπειες των επιλογών και των πράξεών μου, τόσο κατά την διάρκεια της πορείας, όσο και στην περίπτωση της επίτευξης του στόχου μου;

Είναι ο συγκεκριμένος στόχος ο τερματικός σταθμός ή αποτελεί έναν ενδιάμεσο, μέρος μιας μεγαλύτερης πορείας;

Είναι προαπαιτούμενος για να προχωρήσω ή μπορώ να τον παραλείψω/θυσιάσω σε περίπτωση δυσκολίας ή αποτυχίας;

Αυτού του είδους τον εσωτερικό διάλογο μπορεί κανείς να τον δει σαν ένα ψυχοθεραπευτικό troubleshooting, την διαδικασία δηλαδή που διεξάγεται όταν θέλουμε να δούμε τι πάει στραβά κατά την εκτέλεση ενός προγράμματος ή στην λειτουργία μιας μηχανής.

Προσωπική μου άποψη είναι πως, αν ο οποιοσδήποτε στόχος φαίνεται μη ρεαλιστικός και μη πραγματοποιήσιμος, ή αν τα πράγματα είναι στάσιμα παρά τις προσπάθειες, καλό θα είναι να προετοιμαστεί κανείς για μεγάλη δόση ματαιότητας. Υπάρχουν σοβαρές πιθανότητες είτε το πρόγραμμα που τρέχει το μηχάνημά μας να είναι γραμμένο λάθος, είτε το μηχάνημα να είναι ανεπαρκές για το πρόγραμμα, ακόμα και αν αυτό είναι σωστό.

Ή, στην χειρότερη των περιπτώσεων, ένα ανεπαρκές μηχάνημα που τρέχει ένα πρόγραμμα γεμάτο σφάλματα.

Αν εγώ δηλαδή αποφασίσω να διεκδικήσω το πρωτάθλημα kickboxing, τρώγοντας καθημερινά οχτώ κρουασάν σοκολάτα για πρωινό, ενάμιση κιλό παϊδάκια για μεσημέρι και τρεις οικογενειακές πίτσες για βραδινό χωρίς προπόνηση και πιστεύω πως θα πετύχω κάτι, το μάταιο του πράγματος διαφαίνεται άμεσα. Σαφώς το πρόγραμμα είναι λάθος, αλλά και προπόνηση πρωταθλητή να έκανα, πάλι δεν θα τα κατάφερνα. Αν ήταν τόσο απλό, θα ήμασταν όλοι πρωταθλητές. Είναι και λάθος μηχάνημα.

Άρα, αναπροσαρμόζουμε το σύνολο, δηλαδή στόχο και μέθοδο, ώστε να αυξήσουμε την πιθανότητα επιτυχίας. Μπορεί να μην πετύχουμε το όνειρό μας, αλλά ίσως είναι καλύτερα από το να αποτύχουμε παταγωδώς.

Εκτός φυσικά και αν είμαστε αποφασισμένοι να πέσουμε ηρωικά ανεξαρτήτως αποτελέσματος, οπότε πάω πάσο. Επιλογές είναι αυτές και δεν πέφτει λόγος σε κανέναν. Σε αυτή την περίπτωση μπορεί να μην είναι μάταιο από άποψη νοήματος, είναι όμως από άποψη αποτελέσματος και, όπως έγραψα πριν, ο καθένας πρέπει να είναι έτοιμος να δεχτεί και τις συνέπειες.

Θεωρώ, όμως, μεγάλη παγίδα το να αποκτά κανείς μια αίσθηση ανωτερότητας και ηρωισμού, όταν οι ιδέες δεν συνοδεύονται από πράξεις.

Εξηγούμαι, και δεν θυμάμαι αν το έχω ξαναγράψει. Διάβαζα στο ίντερνετ ένα κείμενο κάποιου άγνωστου σε εμένα, αλλά απ’ ό,τι κατάλαβα γενικά γνωστού καλλιτέχνη, που αναπαρήγαγαν και επικροτούσαν πολλοί.

Έγραφε λοιπόν ο άνθρωπος αυτός για το κοριτσάκι Ρομά που είδε στα φανάρια και για το πώς προβληματίστηκε και σκίστηκε η καρδιά του, πώς πήρε αγκαλιά το παιδί του όταν έφτασε σπίτι και σκέφτηκε πως, αν μη τι άλλο, δεν μένει ασυγκίνητος μπροστά στις ανθρώπινες τραγωδίες και δεν έχει αποκτηνωθεί τελείως σε σχέση με πολλούς συνανθρώπους μας.

Απορώ πως κανείς δεν επεσήμανε πως δεν κατέβηκε να αγκαλιάσει το κοριτσάκι Ρομά στα φανάρια το οποίο ζει την τραγωδία, αλλά γύρισε σπίτι και αγκάλιασε το δικό του.

Εγώ που στεναχωριέμαι για τα παιδιά που πνίγονται κάθε μέρα είμαι το ίδιο ευγενής, ήρωας και φανταστικός τυπάς σε σχέση με τον διασώστη που θαλασσοδέρνεται, συλλαμβάνεται από τις αρχές και κατηγορείται για τα πάντα, από δουλεμπόριο και πειρατεία μέχρι εσχάτη προδοσία; Είμαι έστω ανώτερος από αυτούς που δεν δίνουν δεκάρα;

Θεωρητικά και φιλοσοφικά ίσως, γιατί έτσι θέλω να πιστεύω και γιατί με παρηγορεί.

Αν μπορούσαμε όμως να ρωτήσουμε τους πνιγμένους που θα μπορούσα να είχα σώσει αν ήμουν εκεί μαζί με τους άλλους διασώστες να βρέχω τον κώλo μου αντί να είμαι αραχτός στον καναπέ με τον υπολογιστή και με μια γάτα να γουργουρίζει στα πόδια μου, μάλλον θα απαντούσαν αρνητικά.

Οι ενέργειες του διασώστη δεν υπολείπονται νοήματος, σκοπού και μεθόδου. Κάθε ζωή που σώζει δίνει νόημα σε αυτό που κάνει. Υπολείπονται ίσως αποτελέσματος στο μεγαλύτερο πλάνο των πραγμάτων, καθώς το μεγαλύτερο πρόβλημα δυστυχώς δεν λύνεται ακτιβιστικά, αλλά πολιτικά και νομικά.

Αλλά δεν είμαστε ίσα κι όμοια εγώ με αυτόν, που λένε και στο χωριό μου.

Κλείνω κάπου εδώ γιατί για το θέμα της ματαιότητας θα μπορούσε κανείς να γράφει αιώνια, ήδη έχουν γράψει πάρα πολλοί μεγάλοι φιλόσοφοι και συνήθως γράφουν εκτός από μάταια και πολύ βαρετά. Δεν θέλω να γίνω σαν αυτούς – όχι μεγάλος φιλόσοφος, δεν θέλω να γίνω βαρετός.

Ενθαρρύνω την διεξαγωγή troubleshooting, τα ερωτήματα στον εσωτερικό διάλογο που ανέφερα πριν, ειδικά όταν κανείς αισθάνεται πως η ζωή του βαίνει προς ή βρίσκεται ήδη σε αδιέξοδο και το αίσθημα ματαιότητας ενισχύεται. Μπορεί να πάρει απαντήσεις που θα βοηθήσουν περισσότερο από όσο φαντάζεται.

Την αγάπη μου στέλνω για ακόμα μια φορά από την ερημιά του κόσμου.

Βασίλης

Υ.Γ.1 Για κάποιους το νόημα της ζωής μπορεί να είναι το να θέλουν και ο σκοπός τους να είναι το να έχουν. Για άλλους μπορεί να είναι το να μην θέλουν, και παρ’ όλα αυτά να καταλήγουν στο να έχουν περισσότερα από αυτά που είχαν ποτέ φανταστεί. Το πλεονέκτημα των δεύτερων απέναντι στους πρώτους δεν έχει να κάνει με ηθική ή καμία βαθύτατη φιλοσοφία. Απλά, οι δεύτεροι δεν φοβούνται μην χάσουν, γιατί έτσι κι αλλιώς δεν ήθελαν να αποκτήσουν από την αρχή. Η επιθυμία συνοδεύεται από τον φόβο της απώλειας, που μπορεί να είναι διαρκής και τόσο ισχυρός που να οδηγεί σε δυστυχία κάθε φορά που αποκτάται κάτι.

Υ.Γ.2 Πριν πολλά χρόνια, στα γενέθλιά μου, έκανα δώρο στον εαυτό μου μια αρκετά ακριβή κιθάρα που ονειρευόμουν από παιδί. Στα τελευταία γενέθλιά μου, το δώρο στον εαυτό μου κόστισε 4 ευρώ και ήμουν το ίδιο χαρούμενος και ενθουσιασμένος όπως ήμουν με την κιθάρα. Καλά πάει αυτό.

Υ.Γ.3 Ο τίτλος είναι λατινικά και σημαίνει ματαιότης ματαιοτήτων, τα πάντα ματαιότης. Το βάζω στα λατινικά όχι γιατί είμαι κανένας ψαγμένος αλλά γιατί για εμάς τους λάτρεις του Αστερίξ, ένα από τα αγαπημένα σημεία σε κάθε ιστορία είναι η καταστροφή και βύθιση του πειρατικού πλοίου που συνοδεύεται από ένα ταιριαστό λατινικό απόφθεγμα από τον γερο-πειρατή.

(Φίλε Βασίλη, ευτυχώς που υπάρχεις. Βασίλη, υπάρχουν κι αυτοί που δεν βλέπουν το ποτήρι μισοάδειο ή μισογεμάτο, γιατί πίνουν από το μπουκάλι. Καλό είναι, κάποιες φορές, να πέφτεις και μέσα στο βαρέλι. Βασίλη, η ζωή μοιάζει να έχει νόημα όταν βλέπω ένα μωρό να ανακαλύπτει τον κόσμο γύρω του και να ψάχνει το στήθoς της μάνας του, όταν βλέπω τα χελιδόνια να χτίζουν τις φωλιές τους, να γεννάνε τα αυγά τους και να μεγαλώνουν τα μικρά τους, όταν κοιτάω τον ορίζοντα και ξαφνικά βλέπω τη γνωστή μου φώκια να περνάει να με χαιρετήσει, όταν δηλαδή κυριαρχούν τα ένστικτα και η φύση των πραγμάτων. Τότε μόνο είμαι βέβαιος πως η ζωή έχει νόημα. Φέτος, στα γενέθλιά μου, σκοπεύω να πάρω ένα δώρο στη μάνα μου, και να το συνοδεύσω με μια κάρτα που θα γράφει “Συγχαρητήρια!”. Κι όπως λέει ο Vitalstatistix, “The sky may fall on your head tomorrow, but tomorrow never comes.” Είναι τρελοί αυτοί οι Ρωμαίοι. Την αγάπη μου.)

Το pitsirikos.net χρειάζεται τη βοήθειά σου

Στήριξε οικονομικά το pitsirikos.net, αν θεωρείς πως καλό είναι να υπάρχουν στην Ελλάδα και κάποιες φωνές που δεν δουλεύουν για τον Μαρινάκη, τον Αλαφούζο, τον Σαββίδη και τα άλλα παιδιά, οπότε μπορεί να διαβάσεις ή να ακούσεις κάτι διαφορετικό από αυτό που συμφέρει τους ολιγάρχες. Οι τρόποι στήριξης εδώ.

H αναδημοσίευση των κειμένων του pitsirikos.net επιτρέπεται μόνο κατόπιν άδειας. Επικοινωνήστε στο pitsiriko@gmail.com.