Η βία σαν πoρνογραφία

Γεια σου πιτσιρίκο!
Πάντα με προβληματίζει η ψυχολογία της μάζας. Θεωρώ ότι αξίζει να σκεφτεί κανείς ποιες είναι οι αόρατες δυνάμεις που καθοδηγούν ανθρώπους φαινομενικά ασύνδετους μεταξύ τους να σπάσουν την ατομικότητά τους και να δράσουν συλλογικά με κίνητρα που πολλές φορές θεωρώ δεν είναι γνωστά ούτε στους ίδιους.

Ποιο είναι το ένστικτο που ωθεί άλλους να κατέβουν σε μια πορεία χωρίς να υποκινηθούν και άλλους να κατέβουν να λιντσάρουν μια παιδοκτόνο και να ευχηθούν δημόσια βασανιστήρια χωρίς να έχουν συνεννοηθεί;

Ας πιάσουμε την δεύτερη και πιο επίκαιρη περίπτωση. Νομίζω καταλήγω στα εξής:

Σε έναν κόσμο τόσο πολύπλοκο και τόσο αντιφατικό, είναι σπάνιο να μπορούμε να ταυτίσουμε κάτι με το ακραίο κακό.

Οι κοινωνικά περιθωριοποιημένες ομάδες σπάνια έχουν την ευκαιρία να νιώσουν ηθικά ανώτεροι σε μια κοινωνία που διαρκώς τους ποδοπατά και τους αποκλείει. Τις σπάνιες αυτές ευκαιρίες που αυτός ο λούμπεν κόσμος (ταξικά μιλώντας) τις αποζητά για να υπεραπλουστεύσει τον κόσμο γύρω του στο σχήμα καλού/κακού και ακόμα περισσότερο να νιώσει για μια φορά ανώτερος ότι ανήκει στην σωστή πλευρά ότι καταδικάζει το τέρας και το συντρίβει με την ηθική του ανωτερότητα.

Επίσης, δεν μπορώ να παραλείψω την έμφυλη διάσταση του θέματος. Δεν πέρασε ούτε μήνας που ένα κτήνος δολοφόνησε σε διπλανό νομό γονείς και δύο παιδιά και του ξέφυγε το τρίτο επειδή έπαιζε στην πλατεία. Τα κίνητρα εκεί φανερά ρατσιστικά κίνητρα.

Όμως, δεν συγκλόνισε τόσο ούτε βγήκαν στους δρόμους οι “καλοί νοικοκυραίοι”. Όταν όμως μια γυναίκα και ακόμα περισσότερο μια μάνα βγαίνει από τον ρόλο της τόσο άγρια, τότε αυτό είναι κάτι που αυτός ο κόσμος δεν το ανέχεται, νιώθει ότι απειλείται η ίδια η βάση της κοινωνίας, η ίδια η λογική του κόσμου αυτού.

Αυτό σε πρώτο επίπεδο. Σε μεγαλύτερη ανάλυση νιώθω όμως ότι υπάρχει μια πολύ βαθιά και σκοτεινή ροπή στην ευχαρίστηση της βίας ακόμα και της εικονογραφίας της βίας, σαν μια μορφή πoρνογραφίας αν θες. Για αυτό πιστεύω και στην εμμονή σε τόσες γραφικές λεπτομέρειες που δεν αφορούν κανένα άλλα για κάποιο λόγο βρίσκουν διαχρονικά σε όλα τα εγκλήματα το φως της δημοσιότητας.

Γιατί ξέρουμε τόσες αχρείαστες λεπτομέρειες σε φόνους; Σεργιανόπουλος, Ταχτσής οι πρώτοι που μου έρχονται στο μυαλό.

Έχεις σκεφτεί γιατί σε ένα τροχαίο πάντα κόβουμε ταχύτητα και κοιτάμε από το παράθυρο; Γνωρίζοντας ότι ενδέχεται να δούμε κάτι φρικιαστικό, παρ’ όλα αυτά δεν μπορούμε να αντισταθούμε να κοιτάξουμε.

Οι άνθρωποι που εύχονται μεσαιωνικά βασανιστήρια είμαι σίγουρος ότι, αν ήταν έστω και ελάχιστα κοινωνικά αποδεκτό, θα συμμετείχαν με χαρά και ευχαρίστηση όπως συνέβαινε και σε προγενέστερες κοινωνίες. Στο “Ο Χριστός ξανασταυρώνεται” ο Καζαντζάκης βάζει το Μανωλιό να δολοφονείται από το πλήθος, με άγρια χαρά και παράφορη ικανοποίηση για το δίκιο που αποδίδουν.

Νιώθω ότι, κατά βάση, όσο και αν εξελιχθούμε κοινωνικά, υπάρχουν ένστικτα και ροπές προς την βία πολύ ισχυρές και ασυνείδητες που όσο πιο επιρρεπείς λόγω κοινωνικών συνθηκών είναι κάποιες, τόσο πιο ανεμπόδιστα εκδηλώνονται.

Υπάρχει μια διεστραμμένη ικανοποίηση στη βία όταν συμβαίνει σε άλλους, μια ευχαρίστηση στο να κοιτάς την φρίκη και να ξέρεις ότι δεν σε αφορά, ενώ και ακόμα χειρότερα υπάρχει βαθιά κρυμμένη σαδιστική ικανοποίηση στο να μπορείς να είσαι θύτης.

Αυτό μας αποκαλύπτεται και μελετώντας έθιμα από κοινωνίες που θεωρούμε άγριες. Αυτές, επειδή δεν είχαν την επίδραση της τεχνολογίας στην εξέλιξή τους βρίσκονται πιο κοντά στις ανθρώπινες σταθερές που υπήρχαν στις περισσότερες κοινωνίες διαχρονικά, οπότε τα ήθη τους
είναι μια πολύτιμη γνώση. Στο “Ταμπού και Τοτέμ” ο Φρόυντ περιγράφει διάφορα τέτοια έθιμα.

Θυμάμαι για ένα έθιμο σε μια φυλή της Σιέρα Λεόνε όπου, όταν κάποιος ανακηρύσσεται αρχηγός της φυλής, το πρώτο βράδυ όλοι τα μέλη της φυλής επιτρέπεται να τον χτυπήσουν όσο θέλουν.

Οι περισσότεροι δεν αντέχουν αυτό τον ξυλοδαρμό και ξεψυχούσαν την ίδια μέρα της “στέψης” τους. Στο βιβλίο, μάλιστα, ο Φρόυντ το θεωρούσε το τίμημα του να ξεχωρίζεις από την μάζα. Θα μπορούσες να το συγκρίνεις και με την εμμονή μας να εισβάλλουμε διαρκώς στην ζωή των διασήμων, μην αφήνοντάς τους να ζήσουν μια φυσιολογική ζωή σαν το αντίστοιχο τίμημα της δημοσιότητάς τους.

Στο θέμα μας, όμως, στις πρώιμες κοινωνίες ο νούμερα ένα στόχος για να μπορέσουν να συγκροτηθούν, ήταν να σταματήσουν οι άνθρωποι να δολοφονεί ο ένας τον άλλο. Όλη η πρώιμη ηθική και η μετέπειτα νομολογία που στηρίχθηκε πάνω της, έχει σαν βασικό στόχο να αποτρέψει τις πράξεις αυτές δίνοντας και μια μεταφυσική διάσταση στην ιερή τιμωρία που θα έχει ο παραβάτης, φονιάς.

Η ηθική που θεμελιώθηκε κόντρα στις ανθρώπινες ροπές είναι αυτή που μας επέτρεψε να ζούμε σε κοινωνίες μεγαλύτερες του χωριού, όπου όλοι γνωρίζονται με όλους.

Στις φυλετικές κοινωνίες όλοι γνωρίζονταν με όλους ενώ όταν άγνωστοι άνθρωποι από διαφορετικές φυλές συναντιούνταν μεταξύ τους υπήρχε διαρκώς η τάση να σκοτώσει ο ένας τον άλλο. Όσες φυλές μπόρεσαν να καταπιέσουν αυτή την τάση κυρίως μέσω κεντρικής εξουσίας που έχει μονοπώλιο βίας συμπτύχθηκαν σε αρχηγίες και στην συνέχεια σχημάτισαν τα πρώιμα κράτη.

Μάλιστα, ανθρωπολόγοι αναφέρουν ότι πολλές φορές όταν δύο άγνωστοι από διαφορετικές φυλές συναντιούνται ψάχνουν να βρουν κοινούς γνωστούς και συγγενείς, γιατί σε αυτές τις κοινωνίες οι κοινοί γνωστοί ήταν οι άνθρωποι πού στην ουσία απέτρεπαν την τυφλή βία
καθώς οι συνέπειές της θα επηρέαζαν όλους. Στην ουσία, όταν δύο άγνωστοι ψάχνουν κοινούς γνωστούς, ψάχνουν λόγο για να μην σκοτώσει ο ένας τον άλλο. Είναι τραγικά αστείο να το θυμόμαστε την επόμενη φορά που θα μάθουμε ότι κάποιος είναι από το χωριό μας ή από κάποιο μέρος που έχουμε γνωστούς και θα ψάξουμε μανιωδώς να βρούμε τον κοινό κρίκο: “Τον τάδε τον ξέρεις;”, κάνουμε τέτοιες ερωτήσεις χωρίς να πολύ καταλαβαίνουμε το γιατί.

Τα συστήματα αυτά (οι νόμοι και η ηθική), όμως, δεν είναι τέλεια γιατί το αντικείμενο που εφαρμόζονται, ο άνθρωπος, είναι τόσο απρόβλεπτο.

Από τις ρωγμές τους ρίχνουμε πού και πού μια ματιά σε όλα αυτά που τα θεωρούσε εξαφανισμένα και κρυμμένα μέσα μας μια ματιά στην ανθρώπινη ψυχοσύνθεση. Από αυτές τις ρωγμές είναι που ξεπηδά και ο φασισμός. Δεν υπάρχει πιο ωμή και και πιο πρωτόλεια μορφή φασισμού από το να κυνηγάς τον κακό με πυρσούς για να τον εξαφανίσεις. Δεν είναι τυχαίο που, αν θεωρήσουμε ότι ο καπιταλισμός βασίζεται ταξικά στην αστική τάξη και ο κομμουνισμός στην εργατική, ο φασισμός βασίζεται στους μικροαστούς. Στους ανθρώπους που βρίσκονται στο μεταίχμιο της ταξικής πάλης νιώθοντας ότι συμπιέζονται και από τις δυο μεριές. Βασίζεται σε αυτούς τους πάντα “έντιμους” άνθρωποι που πάντα είναι έτοιμοι να πετάξουν την μάσκα της αβρότητας να φορέσουν την κουκούλα του δήμιου και να βγουν με του πυρσούς για κυνήγι.

Γιατί τα γράφω αυτά; Κυρίως σκέφτομαι ότι, όσο και να προχωράμε στην κλίμακα της εξέλιξης, από κάτω είμαστε φοβισμένα ζώα έτοιμα να κατασπαράξουν ή να κατασπαραχθούν. Πρέπει να το γνωρίζουμε και να μας τρομάζει. Εξάλλου αν δεν τρομάζεις με το πρόσωπο
του τέρατος πάει να πει ότι του μοιάζεις.

Φιλικά,

Νίκος

Υ.Γ. Από το αγαπημένα μου βιβλία για αυτό το θέμα ο Άρχοντας των Μυγών. Πραγματικά συγκλονιστικό βιβλίο για την ροπή προς το χάος και την βία που ζει κάτω από τον μανδύα του πολιτισμού μας.

(Αγαπητέ φίλε, υπάρχει τρομερή καταπίεση στα ένστικτα των ανθρώπων -και πολύ λίγα πεδία που τα ένστικτα μπορούν να εκφραστούν ελεύθερα-, οπότε, ίσως, αυτό να εξηγεί πολλές ανθρώπινες παραβατικές και κακοποιητικές συμπεριφορές. Η βία είναι παρούσα -με διάφορους τρόπους- στην κοινωνία, ενώ είναι και στο τραπέζι μας. Το ότι δεν βλέπουμε τους ανθρώπους να εκτονώνονται βίαια στους δρόμους, θα πρέπει να μας βάζει σε υποψίες για το τι συμβαίνει στα σπίτια τους. Οι ζωές των άλλων έχουν μεγάλο ενδιαφέρον μόνο για τους ανθρώπους που δεν έχουν δική τους ζωή. Και είναι πάρα πολλοί αυτοί. Αν δεν κάνω λάθος, το κίνητρο του δράστη στην Ανδραβίδα δεν ήταν ρατσιστικό αλλά τα νοίκια που του χρωστούσαν· τουλάχιστον αυτό είπε ο δράστης. Γενικά, οι άνθρωποι -οι άνδρες, κυρίως- σκοτώνουν για τα χρήματα και το συμφέρον τους. Μακριά από τους ιδιοκτήτες και τους περίεργους. Να είστε καλά. Την αγάπη μου.)

Το pitsirikos.net χρειάζεται τη βοήθειά σου

Στήριξε οικονομικά το pitsirikos.net, αν θεωρείς πως καλό είναι να υπάρχουν στην Ελλάδα και κάποιες φωνές που δεν δουλεύουν για τον Μαρινάκη, τον Αλαφούζο, τον Σαββίδη και τα άλλα παιδιά, οπότε μπορεί να διαβάσεις ή να ακούσεις κάτι διαφορετικό από αυτό που συμφέρει τους ολιγάρχες. Οι τρόποι στήριξης εδώ.