Όταν ο πόλεμος είναι ειρήνη, ο φασισμός είναι …δημοκρατία
Αγαπημένε μου Πιτσιρίκο,
Είναι εύκολο και ανέξοδο στις μέρες μας να φταίει ο Πούτιν και η Ρωσία για τα δεινά των κοινωνιών μας. Ο Πούτιν, άλλωστε, από μόνος του αποτελεί έναν υπέροχο εκφραστή κάθε αντιδημοκρατικού ενστίκτου.
Φυσικά, στην πολιτική, όπως και στην ζωή, οι απαντήσεις που είναι απλές είναι συνήθως και λάθος.
Αυτό που δεν μπορούν να καταλάβουν οι Ευρωπαίοι και οι Αμερικανοί είναι ότι ο Πούτιν είναι το αποτέλεσμα των πολιτικών που εφάρμοσαν οι ΗΠΑ και οι ισχυρές χώρες της Ευρώπης μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης, στη Ρωσία.
Τυφλωμένοι από την νίκη του Ψυχρού Πολέμου, οι δυτικοί ακόμα δυσκολεύονται να καταλάβουν το τι έζησαν οι Ρώσοι την δεκαετία του ‘90, και την βαθύτατη καταστροφή που υπέστησαν ως λαός, η οποία άφησε βαθιά τραύματα και τεράστια οργή. Διότι, αυτό που βίωσαν οι Ρώσοι την δεκαετία του ‘90 δεν ήταν απλά η κατάρρευση του κομμουνισμού -που για όσους έχουν διαβάσει και πέντε πράγματα, μόνο κομμουνισμός δεν ήταν-, αλλά και η κατάρρευση της δημοκρατίας.
Βίωσαν την κατάρρευση της εφαρμογής δύο από των σημαντικότερων ιδεολογιών της εποχής μας, μέσα σε λιγότερο από δέκα χρόνια.
Στην Ρωσία του 1999, η λέξη δημοκρατία χρησιμοποιούταν ως βρισιά και ως κατάρα.
Αλλά, ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή.
Ο Μπενίτο ήταν πάντα ένα ντροπαλό παιδί. Είχε προβλήματα στο σχολείο με τα άλλα παιδιά και οι συχνοί καυγάδες του με τους δασκάλους του και με τους συμμαθητές του ήταν κυρίως αποτέλεσμα της περηφάνιας, της κακομουτσουνιάς και της βίαιης συμπεριφοράς του.
Δεν τα λέω εγώ αυτά, η εγκυκλοπαίδεια τα λέει.
Όταν μεγάλωσε, έφτασε η ώρα να πάρει την εκδίκησή του όταν τον Οκτώβριο του 1922, ακριβώς 100 χρόνια πριν, οδήγησε την Πορεία της Ρώμης που θα του έδινε την εξουσία που τόσο είχε ανάγκη από παιδί.
“Τώρα θα σας δείξω εγώ, θα δείτε τι θα πάθετε”, σκέφτηκε, καθώς πρότεινε το δεξί του χέρι στον αέρα, χαιρετώντας τα πλήθη.
Και εγένετο ο πρώτος δικτάτορας της Ευρώπης, ο Ντούτσε.
Έναν αιώνα και περίπου 50 εκατομμύρια νεκρούς μετά, ένα φάντασμα πλανάται πάνω από την Ευρώπη, το φάντασμα του φασισμού.
Οι Ιταλοί φασίστες και οι Γερμανοί Ναζιστές μπορεί να έχασαν τον πόλεμο, αλλά οι ιδέες τους κατάφεραν να ριζώσουν βαθιά στο ευρωπαϊκό συνειδητό. Είναι αυτό που λένε: μπορείς να σκοτώσεις έναν άνθρωπο, αλλά όχι μια ιδέα.
Ο φασισμός δεν ηττήθηκε ποτέ στην Ευρώπη. Οι μαύρες μπλούζες αντικαταστάθηκαν από χρωματιστά πουκάμισα, γραβάτες και ταγιέρ, αλλά η ξενοφοβία, ο ρατσισμός και ο εθνικισμός που τον έθρεψαν δεν έφυγαν ποτέ.
Αυτό που ηττήθηκε στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο ήταν ο αναρχοσυνδικαλισμός, ο κομμουνισμός και το σοσιαλιστικό όνειρο.
Οι σημερινοί φασίστες, όμως, δεν είναι σαν τους παλιούς και σε κάτι περισσότερο από απλά την εμφάνισή τους. Οι σημερινοί φασίστες, βλέπεις, είναι δημοκράτες. Δημοκράτες με την δυτική αντίληψη της δημοκρατίας φυσικά, που βασίζεται στην κουλτούρα του αριστοκρατικού κοινοβουλευτισμού και της Χριστιανικής πίστης.
Το όνειρο είναι πάντα το ίδιο, να φας την πίτα και να έχεις και τον σκύλο χορτάτο.
Βλέπεις, οι φασίστες κατάλαβαν πλέον ότι δεν χρειάζεται να αναστείλεις τους δημοκρατικούς θεσμούς για να κυβερνήσεις φασιστικά. Δεν χρειάζεται να πείσεις τους συνταγματάρχες να κατεβάσουν τα άρματα στους δρόμους, δεν χρειάζεται να κλείσεις την Βουλή, και φυσικά, δεν χρειάζεται να αλλάξεις τα σώματα της δημόσιας τάξης και ασφάλειας, δηλαδή τους μπάτσους, οι οποίοι είναι χαρούμενοι να υπηρετούν όποιον τους επιτρέπει να τραμπουκίζουν τον πληθυσμό.
Κατάλαβαν ότι η πλειοψηφία των πολιτών διατηρεί έναν μεγάλο βαθμό εμπιστοσύνης στους θεσμούς της πολιτείας, αφού είναι αυτοί οι θεσμοί που διατηρούν την πεποίθησή τους ότι ζουν σε δημοκρατίες, δηλαδή σε κοινωνίες ισονομίας και δικαιοσύνης, και την πεποίθηση ότι κυβερνούν εκείνοι, ο λαός. Επομένως, ο φασίστας του 21ου αιώνα γνωρίζει ότι το μόνο που έχει να κάνει είναι να αναλάβει τον έλεγχο των θεσμών τους οποίους εμπιστεύονται οι πολίτες.
Δεν υπάρχει τίποτα το δημοκρατικό στους κοινωνικούς και πολιτικούς θεσμούς αυτούς καθαυτούς. Ο φασισμός, άλλωστε, θα προκύψει από τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν οι θεσμοί αυτοί. Το αν θα είναι δημοκρατικοί ή φασιστικοί εξαρτάται από το πώς λειτουργούν και ποιοι κερδίζουν περισσότερο από την λειτουργία τους. Και έτσι, οι θεσμοί αυτοί θα συνεχίσουν να λειτουργούν για την εξυπηρέτηση των συμφερόντων της ισχυρής μειοψηφίας των πλουσίων, παρά της μη ισχυρής πλειοψηφίας των εργαζομένων.
Γιατί η ισχύς βρίσκεται στο χρήμα. Άρα, αυτός με τα πιο πολλά λεφτά έχει πάντα τον πρώτο λόγο, ακόμα και αν είναι μονάχα ένας.
Η δημοκρατία, η πραγματική δημοκρατία και όχι αυτό το αντιπροσωπευτικό έκτρωμα που βαφτίσαμε δημοκρατία της Δύσης, αποτελεί γι’ αυτούς εξουσία του όχλου. Ενός όχλου επικίνδυνου, από τον οποίο οι “υπεύθυνοι άνδρες”, όπως το έθεσε ο Walter Lippmann -κατά πολλούς ο πατέρας της δημοσιογραφίας του 20ού αιώνα και σύμβουλος του δημοκράτη Woodrow Wilson- πρέπει να προστατευτούν πάση θυσία. Τα ίδια έλεγε και ο James Madison, επίσης δημοκράτης, ο 4ος πρόεδρος των ΗΠΑ και ένας από τους ιδρυτές της Αμερικανικής δημοκρατίας και υπογράφων του αμερικανικού συντάγματος. Και όταν λέμε “υπεύθυνους άνδρες”, φυσικά εννοούμε λευκούς, πλούσιους και μορφωμένους σε ανώτατα ιδιωτικά ιδρύματα.
Ένας από αυτούς τους “υπεύθυνους άνδρες”, ο μεγιστάνας τραπεζίτης Ρότσιλντ, έλεγε: “Δώσε μου τον έλεγχο του χρήματος μιας χώρας, και δεν με νοιάζει ποιος γράφει τους νόμους”.
Στην πραγματικότητα, ο ρόλος του σύγχρονου φασίστα δεν είναι να κυβερνήσει. Ο ρόλος του είναι να γίνει αρεστός στα πλήθη των αγανακτισμένων πολιτών. Ο ρόλος του είναι να εκλεγεί σε θέσεις εξουσίας, και, αφού εκλεγεί, να παραμένει μπροστά στις κάμερες της δημοσιότητας την ώρα που η οικονομική ελίτ κυβερνά ελεύθερη διαμέσου των πολιτικών που εφαρμόζει ο ίδιος.
Ποιών πολιτικών;
“Πάνω από όλα, ο Φασισμός, όσο περισσότερο προβληματίζεται και παρατηρεί το μέλλον και την πορεία της ανθρωπότητας ξέχωρα από πολιτικούς προβληματισμούς της στιγμής, δεν πιστεύει στην πιθανότητα, -ή την χρησιμότητα- της διαρκούς ειρήνης… Μόνο ο πόλεμος, φέρνει στην ύψιστη ένταση κάθε ανθρώπινη ενέργεια, και βάζει την στάμπα της αρχοντιάς πάνω στους ανθρώπους που έχουν το θάρρος να τον συναντήσουν.”
Τάδε έφη Ελ Ντούτσε, Μπενίτο Μουσολίνι. Ο ορίτζιναλ φασίστας.
Αυτά, προς το παρόν, για το “πόλεμος πατήρ πάντων”, και συνεχίζουμε.
Από την άλλη, ο σύγχρονος φασίστας κατανοεί καλύτερα από τους προγενέστερούς του, ότι η εξουσία του λαού είναι υπερβολικά επικίνδυνη για να επιτραπεί να υπάρχει. Είναι επικίνδυνη, γιατί, αν εφαρμοστεί, είναι ικανή να απειλήσει την κυριαρχία των οικονομικών ελίτ που τον χρηματοδοτούν, και όχι απλά να δημιουργήσει μια πραγματικά λαϊκή δημοκρατία εντός της χώρας, κάτι το οποίο θα ήταν καταστροφικό γι’ αυτόν, αλλά είναι ικανή να επηρεάσει ακόμα και τις διεθνείς σχέσεις, τις σχέσεις ισχύος, δηλαδή, μεταξύ των κρατών, των τσιφλικιών των άλλων.
Ο Όρμπαν δίδαξε στην ευρωπαϊκή δεξιά ότι ο πολιτικός χώρος του φασισμού δεν χρειάζεται να αποκλείει την εκλογική διαδικασία και τους δημοκρατικούς θεσμούς. Αρκεί η “δημοκρατία” που εφαρμόζει να μην είναι φιλελεύθερη και προοδευτική.
Δεν χρειάζεται καν να τον αποκαλούμε φασισμό.
Για την Μελόνι και για τον Όρμπαν, για τον Μητσοτάκη και τον Μπολσονάρο, ο φασισμός είναι μια ιδεολογία του παρελθόντος. Στα μάτια τους και στα μάτια εκατομμυρίων ανθρώπων που τους στηρίζουν, αυτοί δεν είναι φασίστες, είναι απλά συντηρητικοί δημοκράτες.
Η πικρή αλήθεια είναι ότι ο εχθρός της δημοκρατίας στην Ευρώπη δεν είναι ο Πούτιν και οι εξτρεμιστικές ομάδες που απειλούν τον τρόπο ζωής μας. Οι πραγματικοί εχθροί της δημοκρατίας στην Ευρώπη βρίσκονται εντός των πυλών, των πυλών των δημοκρατικών θεσμών, εθνικών και διεθνών, των πανεπιστημίων, των κυρίαρχων μέσων ενημέρωσης, των κοινοβουλίων, και είναι καθόλα Ευρωπαίοι και δημοκράτες. Κρύβουν το μίσος τους για κάθε τι προοδευτικό πίσω από το αφήγημα ότι θα σώσουν τον λαό από αυτούς τους φλώρους τους πολιτικούς που δεν κάνουν τίποτα γι’ αυτούς, από τους άλλους τους άπλυτους με τα ανθρώπινα δικαιώματα και την ελευθερία της έκφρασης, τους δικαιωματιστές, και από τις κακές ελίτ όπως ο Σόρος που χρηματοδοτούν την επέλαση των σκουρόχρωμων μεταναστών που απειλούν τον τρόπο ζωής τους.
Και απ’ ότι φαίνεται, κερδίζουν. Γιατί, σε έναν οργουελιανό κόσμο, ο πόλεμος είναι ειρήνη, η υποταγή είναι ελευθερία, η άγνοια είναι δύναμη, και ο φασισμός …δημοκρατία.
Πιτσιρίκο, ζούμε σε μια κατάσταση όπου εκατομμύρια άνθρωποι ανά τον κόσμο, ασχέτως πολιτικών ή άλλων πεποιθήσεων, είναι εξαιρετικά δυσαρεστημένοι από το πως λειτουργούν τα πράγματα. Από τις κοινωνικές συνθήκες που επικρατούν, από την πολιτική πόλωση σε κάθε χώρα, από ακόμα μια δεκαετία οικονομικής λιτότητας και σκληρής οικιακής λογιστικής, και από την διογκωμένη διεθνή πίεση που τους ασκείται από την ενδεχόμενη απειλή ενός πυρηνικού πολέμου, καθώς και από την καθόλου ενδεχόμενη και εξαιρετικά σίγουρη κλιματική καταστροφή.
Αλλά κανείς μας δεν θέλει να κάτσουμε και να βρούμε μια εναλλακτική σε όλο αυτό, στον τρόπο που οργανώνουμε τις οικονομίες μας, τις κοινωνίες μας, τα οποία μαζί, καθορίζουν και τον τρόπο που ζούμε τις ζωές μας.
Αυτή η κοινωνική παράλυση, φυσικά, δεν είναι κάτι καινούργιο. Αυτό που είναι καινούργιο σε σχέση με παλαιότερες εποχές και πρωτοφανές στα ιστορικά χρονικά, είναι η συντεταγμένη και συστημική καλλιέργεια του ατομικισμού, ως τρόπου σκέψης και ως τρόπου ζωής.
Η καπιταλιστική λογική που θέλει την κοινωνία ως απλώς ένα άθροισμα ατόμων και οικογενειών, έχει οδηγήσει τους ανθρώπους στην κατάσταση που βρίσκονται σήμερα, γεμάτους στρες και αγωνία, μόνους και απομονωμένους, να φοβούνται το αύριο.
Στην εποχή του ατόμου, τα συναισθήματά μας είναι καίριας σημασίας. Διδαχτήκαμε ότι αυτό που αισθανόμαστε μέσα μας είναι το πιο σημαντικό πράμα στον κόσμο. Εκεί στηρίχθηκε, άλλωστε, και το φαινόμενο του υπερκαταναλωτισμού.
Το πρόβλημα, όμως, με μια κοινωνία ατόμων που αισθάνονται ξέχωροι ο ένας από τον άλλον, είναι ότι, όταν προκύπτει μια κρίση η οποία απαιτεί συλλογική διαβούλευση και συλλογική δράση και συνεννόηση για να επιλυθεί, δεν έχουν την παραμικρή ιδέα για το πως γίνεται όλο αυτό. Γι’ αυτό δεν εκλέγουν και πολιτικούς κάθε τέσσερα χρόνια, άλλωστε; Εκλέγουν κάποιους για να το κάνουν αυτοί εκ μέρους τους.
Αλλά, απ’ ότι φαίνεται, μετά από τις αλλεπάλληλες κρίσεις που έχουμε βιώσει τα τελευταία είκοσι χρόνια, ούτε αυτοί που εκλέγουν έχουν την παραμικρή ιδέα.
Το θέμα με τον ατομικισμό είναι, όμως, ότι το τζίνι δεν ξαναμπαίνει στο μπουκάλι. Άλλωστε, οι άνθρωποι σήμερα είναι εξαιρετικά τρομοκρατημένοι από τις συλλογικές απόπειρες της πολιτικής του 20ου αιώνα να αλλάξει τον κόσμο, οι οποίες συχνά οδήγησαν σε τρομακτικά αποτελέσματα. Η εποχή του ατόμου ήρθε ως αποτέλεσμα του ρεύματος των μαζικών δημοκρατιών που δημιουργήθηκαν μετά το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, και την, έστω και τυπική, παράδοση των αποικιών πίσω στους λαούς τους. Αλλά εκεί που οδήγησε, τόσο στην Ευρώπη, το Ηνωμένο Βασίλειο, τις Η.Π.Α., καθώς και σε μέρη όπως τη Ρωσία και την Κίνα, όπως και πολλά άλλα μέρη του κόσμου, είναι σε πληθυσμούς αποδυναμωμένων, αποξενωμένων ανθρώπων, όπου όλοι θέλουν κάτι διαφορετικό και δεν έχουν την παραμικρή ιδέα πως να το καταφέρουν.
Η άνοδος του νεοφιλελεύθερου καπιταλισμού στην Ευρώπη και την Αμερική την δεκαετία του ‘80, με την Θάτσερ και τον Ρήγκαν να δείχνουν τον δρόμο στους υπόλοιπους, συνοδεύτηκε από την παράλληλη υποχώρηση της Αριστεράς και των προοδευτικών από την σφαίρα της πολιτικής, προς την σφαίρα της τέχνης και του πολιτισμού.
Ίσως να σκέφτηκαν ότι μπορούσαν να αλλάξουν τα πράγματα από εκεί. Αλλά τα πράγματα δεν άλλαξαν.
Τα καλλιτεχνικά και τα πολιτιστικά, βλέπεις, δεν είναι τίποτα άλλο παρά μια άνετη κουβέρτα για μερικούς ριζοσπάστες ώστε να κρύβονται από κάτω, και να μην έρχονται ποτέ αντιμέτωποι με το τρομακτικό γεγονός ότι δεν έχουν πραγματικά τις απαντήσεις που όλοι χρειαζόμαστε.
Και αυτό που χρειαζόμαστε είναι ένα τελείως καινούργιο είδος πολιτικής. Ένα είδος πολιτικής που να επιτρέπει στο άτομο να εκφραστεί, χωρίς να αναγκάζεται να θυσιάσει το κομμάτι του εκείνο που είναι μεγαλύτερο από τον εαυτό του. Ένα είδος πολιτικής που να μας λέει: σταμάτα να φαντάζεσαι τι μπορείς να κάνεις για τον εαυτό σου και ξεκίνα να φαντάζεσαι πως μπορούμε εσύ και εγώ, και όλοι μαζί, να μεταμορφώσουμε τον κόσμο σε κάτι καλύτερο από αυτό που είναι.
Ναι, είναι αλήθεια ότι πολλές από τις απόπειρες για ριζοσπαστική αλλαγή που βασίστηκαν σε μεγάλες ιδέες έχουν οδηγήσει σε ανείπωτα εγκλήματα και τραγωδίες. Αυτό, είναι αδιαμφισβήτητο. Αλλά, είναι επίσης αλήθεια ότι πολλά από τα καλά που απολαμβάνουμε σήμερα είναι επίσης βασισμένα σε ριζοσπαστικές αλλαγές και σε μεγάλες ιδέες.
Πριν καν βγούμε από την οικονομική κρίση, βυθιστήκαμε στην υγειονομική κρίση του Covid, για να ξυπνήσουμε στην γεωπολιτική κρίση του πολέμου, της ακρίβειας και της κλιματικής καταστροφής. Είναι λογικό να βρισκόμαστε σε μια κατάσταση παγκόσμιου πεσιμισμού. Είναι επίσης λογικό να γραπωνόμαστε από όλα εκείνα τα παραδείγματα της Ιστορίας όπου οι ριζοσπαστικές αλλαγές και οι μεγάλες ιδέες μας οδήγησαν σε τραγωδίες, και να πιστεύουμε ότι αυτό σημαίνει ότι ο κόσμος δεν μπορεί να αλλάξει ποτέ.
Η Ιστορία, όμως, μας διδάσκει ότι τίποτα δεν παραμένει απαράλλαχτο στον χρόνο. Κανένα σύστημα οργάνωσης, καμία εξουσία και κανένα καθεστώς, και τα προνόμια που απολαμβάνουμε σε αυτή τη ζωή, είναι η απόδειξη γι’ αυτό.
Από το μακρινό, φθινοπωρινό Αμστελόδαμο, με αγάπη,
Κώστας
(Φίλε Κώστα, δίνε πόνο. Κώστα, μετά από τη νίκη της Μελόνι στην Ιταλία, δεν βλέπω και πολλούς αριστερούς και δημοκρατικούς να προσπαθούν να εξηγήσουν πού οφείλεται η άνοδος της Ακροδεξιάς σε τόσες χώρες. Αντιθέτως, διαβάζω κατάρες για τους φασίστες και τέτοια. Αυτά δεν χρησιμεύουν σε τίποτα. Επίσης, πολλοί θυμώνουν όταν αναφέρεις πως για την άνοδο της Ακροδεξιάς έχει τεράστια ευθύνη η Αριστερά που δεν δίνει πια εναλλακτική πρόταση στους πολίτες. Λες και δεν πρέπει να το λέμε αυτό. Να προσποιούμαστε πως οι πολίτες της Ευρώπης κοιμούνται δημοκράτες και το πρωί -για κάποιο άγνωστο λόγο ή από εκκεντρικότητα- ξυπνάνε φασίστες. Λες και περιπτώσεις όπως η Μελόνι και ο Όρμπαν είναι οι αιτίες και όχι τα συμπτώματα μιας κατάστασης. Είναι οι ίδιοι που μισούσαν τον Τραμπ, χωρίς να προσπαθούν να καταλάβουν ποιοι ήταν οι λόγοι που ο Τραμπ κατάφερε να γίνει πρόεδρος των ΗΠΑ. Μια κυρία μου θύμωσε πολύ για αυτό το κείμενο και μου έγραψε πως δεν διαφωνεί αλλά πως δεν πρέπει να τα γράφω εγώ αυτά, ενώ ένας κύριος μου έγραψε πως δεν είναι ώρα τώρα να γράφω τέτοια. Πρέπει κι εγώ να κάνω τον χαζό και τον επαναστάτη. Στο Facebook. Κώστα, η ανοησία κουράζει. Και ευνοεί τους φασίστες. Να είσαι καλά. Την αγάπη μου.)
Το pitsirikos.net χρειάζεται τη βοήθειά σου
Στήριξε οικονομικά το pitsirikos.net, αν θεωρείς πως καλό είναι να υπάρχουν στην Ελλάδα και κάποιες φωνές που δεν δουλεύουν για τον Μαρινάκη, τον Αλαφούζο, τον Σαββίδη και τα άλλα παιδιά, οπότε μπορεί να διαβάσεις ή να ακούσεις κάτι διαφορετικό από αυτό που συμφέρει τους ολιγάρχες. Οι τρόποι στήριξης εδώ.