Για αυτούς που μένουν πίσω
Γεια σου Πιτσιρίκο!
Έβλεπα διάφορες ταινίες τον τελευταίο καιρό και ήθελα να σου στείλω, αλλά πάντα κάτι με σταματούσε την τελευταία στιγμή. Η μια σκεφτόμουν πως ήταν πολύ βαριά για να την παρουσιάσω, η άλλη χαζοχαρούμενη, η παράλλη τελείως σαβούρα ή ξεκάρφωτη. Η ματαιότητα της τελευταίας στιγμής. Όλο κάτι μου έφταιγε.
Τελικά, είδα μια ταινία για την οποία δε βρήκα κάποια δικαιολογία για να μη σου στείλω. Αμερικάνικη, διπλά επίκαιρη, κομεντί, τουτέστιν έχει όλα τα στοιχεία για να καταπίνεται εύκολα σε αυτούς τους δύσκολους καιρούς.
Πρόκειται για το “The Holdovers” (τίτλος της ελληνικής διανομής: “Τα Παιδιά του Χειμώνα”), του 2023, σε σκηνοθεσία του Alexander Payne. Ο Πέιν είναι ελληνικής καταγωγής, το όνομα από το “Παπαδόπουλος”, και είναι άξιος συνεχιστής της όμορφης παράδοσης του αμερικάνικου ανεξάρτητου σινεμά. Ίσως λόγω της καταγωγής και των σπουδών του Πέιν στην Ιστορία, η ταινία έχει ωραίες αναφορές στο ελληνικό στοιχείο, με αφορμή πάντα το ένδοξό μας παρελθόν, τρομάρα μας.
Οι ηθοποιοί “γεμίζουν” τους ρόλους που ερμηνεύουν, πραγματικά δεν βλέπεις “τρύπα” στην ταινία από αυτή την άποψη. Το τρομερό πρωταγωνιστικό δίδυμο του Paul Giamatti με τον -πρωτοεμφανιζόμενο- Dominic Sessa πλαισιώνεται από την -ψυχή τε και σώματι πληθωρική- Da’Vine Joy Randolph και δυο-τρεις ακόμα άψογους ηθοποιούς. Το στόρι κυλάει αργά και νοσταλγικά, σε αυτό βοηθούν και οι επιλογές του μουσικού “χαλιού”.
Κατά τη διάρκεια των διακοπών των Χριστουγέννων του 1970, ένας καθηγητής σε ιδιωτικό λύκειο “τιμωρείται” να παραμείνει στο σχολείο για να προσέχει έναν μαθητή ο οποίος, σε αντίθεση με τους υπόλοιπους, δεν έχει πού να πάει για τις γιορτές. Στην αρχή μάς παρουσιάζεται φευγαλέα το σχολείο σε πλήρη λειτουργία, ένα λύκειο για πλουσιόπαιδα. Ο καθηγητής είναι από τους πλέον μισητούς εκεί, καθώς στέκεται ως ανάχωμα μεταξύ της εκπαιδευτικής ακεραιότητας από τη μια μεριά, και των απαιτήσεων των πλούσιων χορηγών του σχολείου από την άλλη.
Οι περιστάσεις λοιπόν διαμορφώνουν την αναγκαστική προσωρινή συμβίωση τεσσάρων εκπροσώπων των “από κάτω” του σχολείου: ένας “φτωχός συγγενής” καθηγητής, ένας ξεχασμένος από την οικογένειά του μαθητής, μια μαύρη αρχιμαγείρισσα, σύγχρονη “house negro”, που έχει χάσει πρόσφατα το γιό της, κι ένας επίσης μαύρος εργάτης, ο αντίστοιχος “field negro”. Σχεδόν όλοι προβληματικοί. Όταν το σχολείο αδειάζει, συνεπώς όταν χάνει το σύνηθες “δέος” του κι εκείνοι τους συνήθεις ρόλους τους, έρχονται κοντά κι αρχίζουν να καταλαβαίνουν ο ένας τον άλλον. Βλέπουν πως, πίσω από τα φανερά κουσούρια του καθενός, υπάρχουν πάντα κρυφές πληγές που τον καθορίζουν. Πως έχουν όλοι πολλά κοινά, έναντι των “αρχόντων” του σχολείου και της κοινωνίας. Και πως, όταν οι συνθήκες το επιτρέπουν, το να ανοιχτείς σε κάποιον από επιλογή είναι η μόνη λύτρωση.
Ο σκηνοθέτης το πάει πολύ καλά, παρουσιάζει τις -χαμένες πλέον για εμάς- προκλήσεις της εποχής, αποφεύγοντας να στρογγυλέψει τις γωνίες. Επιλέγει την κρίσιμη περίοδο για να δείξει πού χάθηκε το παιχνίδι και η αθωότητα των Aμερικάνων: στον πόλεμο του Βιετνάμ. Και πώς ο καλπασμός προς το νεοφιλελευθερισμό έφερε σταδιακά την κοινωνία τους να στροβιλίζεται χωρίς ρίζες. Παίζει ρεαλιστικά, αλλά με πινελιές συμβολισμού, κυρίως για να τονιστεί το μελαγχολικό στοιχείο. Παράδειγμα, όταν ξεκινάει το έργο βάζει να ακούγονται ήχοι από παλιά μπομπίνα που, σε συνδυασμό με τη μουσική και την αισθητική σε μπάζουν ομαλά στο “feeling” της ταινίας. Γενικά, εστιάζει στην κοινωνική αίσθηση που υπήρχε μέχρι το 1970 εκεί, κάτι σαν την αίσθηση που εξέφραζε ο δικός μας Παλιός-Καλός-Ελληνικός-Κινηματογράφος. Αίσθηση που, βέβαια, σταδιακά εξαφανίστηκε και κει και δω, αφήνοντας μια θύμηση κατάλληλη μόνο για συναισθηματική αυτοϊκανοποίηση. Με άλλα λόγια, πιστεύω πως ο Πέιν δεν κολακεύει τους νοσταλγούς τής τότε εντελώς ανοχύρωτης ευμάρειας. Αντίθετα, για μένα, εστιάζει κυρίως στο κοινωνικό σοκ που έφερε εκείνος ο μετασχηματισμός, με τη σταδιακή υπαναχώρηση από τις ως τότε αμερικανικές αξίες της ισότητας, της δικαιοσύνης κλπ, μπροστά στην επέλαση της αξίας του χρήματος.
Είπα στην αρχή πως η ταινία είναι διπλά επίκαιρη. Δεν είναι μόνο πως διαδραματίζεται σε διακοπές Χριστουγέννων, είναι και κάτι άλλο πολύ πιο ουσιαστικό. Μας δείχνει τις απαρχές του εκφυλισμού της σύγχρονης αμερικάνικης αυτοκρατορίας, με εφαρμογή σε ένα από τους πιο θεμελιώδεις τομείς της: την -ιδιωτική- εκπαίδευση. Είναι δεδομένο πως ετοιμαζόμαστε κι εμείς οσονούπω να μπούμε με τα τσαρούχια σε μία ακόμα “απελευθέρωση”. Μετά την ενέργεια, τις επικοινωνίες, τις υποδομές, την υγεία κλπ, η εκπαίδευση περιμένει επόμενη στη σειρά να σφαγεί για να χορτάσουν τα ίδια αχόρταγα στόματα. Ας ρίξουμε μια ματιά λοιπόν στο πότε και πώς ακριβώς, κατά Πέιν, άρχισε να βρωμάει αυτό το “προϊόν” που μας πουλάνε όψιμα.
Πέρα από τα παραπάνω, αυτή η ταινία δείχνει τι μπορεί να κάνει ένας έλληνας μετανάστης δεύτερης-τρίτης γενιάς, εκτός από πχ να γυρίσει και να γίνει αμερικανός πρέσβης στη χώρα απ’ όπου κατάγεται. Σκέφτομαι να σου στείλω -ελπίζω σύντομα- και μια ταινία για να δούμε τι μπορούν να κάνουν δυο αδέλφια εβραίοι στην Αμερική, εκτός από σιωνιστικό λόμπινγκ.
Κώστας από την απατηλή νοσταλγία
Άσχετα με τα παραπάνω, είδα το χτεσινό βίντεο του Ζαραλίκου κι έπαθα. Να έχετε καλή επιτυχία, που τη βλέπω ήδη δηλαδή, στη νέα παράταση. Και να του λες συνέχεια: σκατά, σκατά, σκατά!
(Αγαπητέ Κώστα, έχω δει όλες τις ταινίες του Αλεξάντερ Πέιν και θα δω και τη νέα του ταινία, όπως θα δω και τη νέα ταινία του Γιώργου Λάνθιμου. Χωρίς να θέλω να μειώσω το ταλέντο και την αξία του Γιώργου Λάνθιμου, αισθάνομαι τον Πέιν πιο κοντά μου. Μοιάζει περίεργο αλλά ο Ελληνοαμερικανός σκηνοθέτης έχει κάτι πιο ελληνικό στον τρόπο του -κατά την ταπεινή μου γνώμη, πάντα- από τον Έλληνα σκηνοθέτη. Σε κάθε περίπτωση, μια χαρά κάνουν σπουδαίο κινηματογράφο Έλληνες και Ελληνοαμερικανοί. Σε ευχαριστώ από καρδιάς. Και ο Χριστόφορος ευχαριστεί. Να είσαι πάντα καλά. Την αγάπη μου.)
Το pitsirikos.net χρειάζεται τη βοήθειά σου
Στήριξε οικονομικά το pitsirikos.net, αν θεωρείς πως καλό είναι να υπάρχουν στην Ελλάδα και κάποιες φωνές που δεν δουλεύουν για τον Μαρινάκη, τον Αλαφούζο, τον Σαββίδη και τα άλλα παιδιά, οπότε μπορεί να διαβάσεις ή να ακούσεις κάτι διαφορετικό από αυτό που συμφέρει τους ολιγάρχες. Οι τρόποι στήριξης εδώ.