Φανταστική επιστήμη
Πιτσιρίκο, φίλες και φίλοι του λόγου και της τέχνης, γεια σας.
Τι κάνετε; Καιρό έχω να σας στείλω. Αυτό τον καιρό δε μ’ ενδιαφέρει τόσο πολύ να γράφω κωμική παραφιλολογία για το μπλογκ, έχω στρέψει την προσοχή μου αλλού. Αλλά με μάλωσε ο Κώστας από το Άμστερνταμ, κι έχει δίκιο. Δε χρειάζεται να κατεβάσω καμία σπουδαία σοφία για να σας στείλω κειμενάκι, έστω και μικρό. Ό,τι αφήσεις σε αφήνει.
Που λέτε, λοιπόν, άκουγα τις προάλλες την Μερόπη και τον Παναγιώτη να λένε ότι η πνευματική αναζήτηση σε αφήνει ελεύθερο να σχηματίσεις νέους κόσμους και πραγματικότητες, ενώ η επιστήμη βάζει φρένο στη φαντασία.
Οποία δυσφήμισις! Δεν μπορώ να σκεφτώ πιο ευφάνταστα, αλλοπρόσαλλα και εξωπραγματικά δημιουργήματα από αυτά της επιστήμης. Πρόχειρα δυο παραδείγματα:
Το πρώτο από τον κόσμο της φυσικής, με αφορμή αυτό το πολύ ωραίο βίντεο.
Είναι λίγο-πολύ γνωστό ότι, πριν περίπου 100 χρόνια, το Albert Einstein βγήκε και είπε ότι τίποτα δεν μπορεί να ταξιδέψει πιο γρήγορα από το φως, που έχει πεπερασμένη ταχύτητα. Και έγραψε εξισώσεις για να το πει αυτό σε μαθηματική γλώσσα. Και άλλοι έπαιξαν με αυτές τις εξισώσεις και είδαν ότι αυτές άφηναν χώρο για την ύπαρξη ενός αντικειμένου που αν έχει αρκετή μάζα (όχι άπειρη), τότε η βαρυτική έλξη που αυτό θα ασκούσε θα μπορούσε να παγιδεύσει ακόμα και το φως. Τι μανιτάρια πρέπει να είχανε πάρει… Πολλοί σύγχρονοί τους μάλιστα τους είπαν τσαρλατάνους.
100 χρόνια πριν, άνθρωποι φαντάστηκαν σχηματισμούς που καταβροχθίζουν ύλη και φως. Και η πραγματικότητα υποκλίθηκε: σήμερα όχι μόνο επιβεβαιώθηκαν, αλλά μπορούμε να παρατηρήσουμε με όργανα πολλές μαύρες τρύπες!
Αλλά η φαντασία των φυσικών δε σταμάτησε εκεί. Με τα ίδια μαθηματικά, τώρα λένε ότι, αν αγνοήσουμε τη σύμβαση ότι ο χρόνος κυλάει προς μια κατεύθυνση μόνο (!!!), τότε κάλλιστα θα μπορούσαν να υπάρξει και μια άσπρη τρύπα (απ’ όπου δεν μπορείς να μην βγεις) για κάθε μαύρη, ένα παράλληλο σύμπαν πίσω από αυτές, και μια σκουληκότρυπα που να ενώνει αυτά τα δυο σύμπαντα! Αλλά και ότι, αν καταφέρεις να μπεις σε μια μαύρη τρύπα, μπορείς να περάσεις σε μια άσπρη και αυτή να σε φτύσει σε ένα ακόμα παράλληλο σύμπαν!
Ακόμα κι αν όλα αυτά βαθιά στο μέλλον αποδειχθούν παιδιάστικες μουτζούρες της ανθρωπότητας πάνω σε κανσόν χαρτί, κανείς δεν μπορεί να πει ότι στερούνται φαντασίας.
Αλλά για εμένα, το υπέρτατο δείγμα δημιούργικότητας ανήκει στα μαθηματικά.
Από την αρχαία Ελλάδα οι μαθηματικοί έπαιζαν με την έννοια της τετραγωνικής ρίζας. Η τετραγωνική ρίζα του 9 είναι το 3, του 4 είναι το 2, του 1 είναι το ίδιο το 1. Είναι ο αριθμός που αν τον πολλαπλασιάσεις με τον εαυτό του δίνει τον αρχικό αριθμό. Πολύ χρήσιμη έννοια, τους βοηθούσε, και μας βοηθάει ακόμα, να υπολογίζουμε την περίφημη υποτείνουσα του ορθογώνιου τριγώνου, μεταξύ άπειρων άλλων εφαρμογών.
Αλλά τι γίνεται αν αναζητήσουμε την τετραγωνική ρίζα του -1; Σκάλωμα. Αν πολλαπλασιάσουμε έναν θετικό αριθμό με τον εαυτό του, τότε προκύπτει πάντα ένας θετικός αριθμός. Κι αν πολλαπλασιάσουμε έναν αρνητικό αριθμό με τον εαυτό του, πάλι προκύπτει θετικός αριθμός! Ποιος στο καλό αριθμός θα μπορούσε να πολλαπλασιαστεί με τον εαυτό του και να προκύψει αρνητικός;
Τότε, οι μαθηματικοί είπαν (όχι κάποιος συγκεκριμένος, όλοι έβαλαν το λιθαράκι τους για να συλληφθεί η ιδέα): Μην αγχώνεστε, θα υποθέσουμε ότι υπάρχει ένας “φανταστικός αριθμός”. Ναι, λέγεται κυριολεκτικά έτσι. Το βαφτίσανε “i”. Και i ⋅ i = −1
To $i$ δεν μπορεί να μετρηθεί με μεζούρα ή μοιρογνωμόνιο. Δεν υπάρχει πάνω στην αριθμόσειρά των πραγματικών αριθμών. Κείται κάθετα σε αυτήν, προς μια κατεύθυνση που δεν μετριέται στην πραγματικότητα αυτή.
Και, παρ’ ολ’ αυτά, οι φανταστικοί αριθμοί μας είναι φοβερά χρήσιμοι παντού: στις τηλεπικοινωνίες, στην ηλεκτρολογία, τη ρευστομηχανική και φυσικά την κβαντική επιστήμη. Όχι επειδή πραγματικά υπάρχει κάπου αυτή η φανταστική μονάδα κι εμείς την βρήκαμε. Κατοικεί μόνο στη φαντασία μας. Αλλά η ιδέα της ύπαρξής της μας επιτρέπει να περιγράψουμε και να εξηγήσουμε φαινόμενα της πραγματικότητας.
Μου φαίνεται τέλειο.
Από την καλοκαιρινή Ουτρέχτη με αγάπη,
Γιώργος
(Φίλε Γιώργο, χαίρομαι που χαίρεσαι με τα Μαθηματικά και την Φυσική. Εγώ είμαι της αφηρημένης σκέψης. Δηλαδή, το ότι η τετραγωνική ρίζα του 9 ήταν, είναι και θα είναι πάντα το 3, με πεθαίνει. Μου κρύβει τον ήλιο. Να είσαι καλά. Την αγάπη μου.)
Το pitsirikos.net χρειάζεται τη βοήθειά σου
Στήριξε οικονομικά το pitsirikos.net, αν θεωρείς πως καλό είναι να υπάρχουν στην Ελλάδα και κάποιες φωνές που δεν δουλεύουν για τον Μαρινάκη, τον Αλαφούζο, τον Σαββίδη και τα άλλα παιδιά, οπότε μπορεί να διαβάσεις ή να ακούσεις κάτι διαφορετικό από αυτό που συμφέρει τους ολιγάρχες. Οι τρόποι στήριξης εδώ.