Η Ελευθερία του Λόγου, ως φίμωτρο
Φίλε μου Πιτσιρίκο,
Ακούγονται διάφορα στις μέρες μας, για την Ελευθερία του Λόγου, τη ρητορική μίσους, τα όρια του λόγου και της έκφρασης, τον φασισμό, την φίμωση κλπ.
Δεν θα σας κουράσω με τον Λοκ και τον Βολταίρο, γιατί θα ξημερώσουμε. Θα πρέπει και να επιχειρηματολογήσω εναντίον τους, και θα πάρει ώρα. Οπότε, πάμε κατευθείαν στον Μιλ, και το Περί Ελευθερίας, που κανονικά θα έπρεπε να το διδασκόμαστε στο Γυμνάσιο.
Η Ελευθερία του Λόγου δεν είναι για να λέει ο καθένας ό,τι του κατεβαίνει. Είναι εκεί για να προστατεύει τις κοινωνικές μειονότητες από την κρατική βία, την καταπίεση και την καταστολή.
Είναι κατοχυρωμένο δικαίωμα σε πολλά συντάγματα στον κόσμο —αλλά σε καμία δικτατορία—, για έναν πολύ απλό λόγο. Ο νομοθέτης ήθελε με αυτόν τον τρόπο να προστατεύσει συνταγματικά τους πολίτες από την κατάληψη της εξουσίας από μια καταπιεστική κυβέρνηση. Η οποία κυβέρνηση δεν θα μπορούσε νόμιμα να αλλάξει το Σύνταγμα για να περιορίσει την Ελευθερία του Λόγου, απλώς επειδή κέρδισε τις εκλογές. Θα ήταν παράνομη. Δεν αλλάζει έτσι εύκολα το Σύνταγμα.
Είναι για να μπορεί ο λαός να οργανωθεί ενάντια στην κυβέρνησή του, και να μοιράζεται πληροφορίες ελεύθερα προς ενημέρωση όλων, και την οργάνωση αντιστασιακών δράσεων ενάντια στην καταπιεστική κυβέρνηση, και την προστασία του Συντάγματος από τον λαό.
Και ο μόνος τρόπος για να υπάρχει Ελευθερία του Λόγου, είναι να επιτρέπει τα πάντα.
Να επιτρέπει τα πάντα σε ιδέες και διάδοση πληροφοριών. Όχι τα πάντα σε πράξεις και συμπεριφορές που θέτουν σε κίνδυνο την ζωή και την ελευθερία αυτού με τον οποίον διαφωνείς.
Η επιλεκτική εφαρμογή της Ελευθερίας του Λόγου, και η οποιαδήποτε απόπειρα αστυνόμευσης του λόγου, αναπόφευκτα οδηγεί στον δρόμο προς τον φασισμό, και τον απολυταρχισμό ανεξαρτήτως ιδεολογικού προσήμου.
Αφού, ποιός είναι αυτός που θα αστυνομεύσει τον Λόγο; Το Κράτος; Κι αν τα όρια του Λόγου αλλάξουν, ποιός θα τα αλλάξει; Προς ποιά κατεύθυνση; Της κάθε κυβέρνησης;
Αν το καλοσκεφτεί κανείς, δεν υπάρχει ημι-ελεύθερη Ελευθερία Λόγου. Η καθολικότητά της έχει μόνο έναν περιορισμό: την Αρχή της Βλάβης του Τζον Στιούαρτ Μιλ, όπου ο μόνος σκοπός για τον οποίο μπορεί νομίμως να ασκηθεί εξουσία σε οποιοδήποτε μέλος μιας πολιτισμένης κοινότητας, ενάντια στη θέλησή του, είναι για να αποτραπεί η βλάβη σε άλλους.
Για σκεφτείτε το αυτό σε σχέση και με το Παλαιστινιακό, όχι μόνο με τον Τσάρλι Κερκ. Αν και για μένα, τα δύο θέματα είναι αλληλένδετα.
Συνεπώς, η ομιλία που άμεσα υποκινεί βία, ή που συνιστά άμεσα βλάβη σε άλλο άτομο, όπως το να φωνάξει κανείς “φωτιά” σε ένα κατάμεστο θέατρο όταν δεν υπάρχει φωτιά, θα μπορούσε νομίμως να περιοριστεί.
Όπως και ο ρατσιστικός λόγος που υποκινεί σε βία, αλλά όχι ο ρατσιστικός λόγος ο ίδιος!
Απλώς, η προσβλητική ομιλία, σου λέει, δεν πρέπει να περιορίζεται, καθώς η συναισθηματική προσβολή δεν συνιστά το είδος της αποδείξιμης βλάβης που απαιτείται για τον νομικό περιορισμό του Λόγου.
Μόνο όταν απειλείται το ίδιο το άτομο, η ελευθερία του και η υπόστασή του ως ελεύθερος πολίτης. Όταν καταπιέζεται υλικά, με περιορισμένη κίνηση, έκφραση, λόγο, τροφή, στέγη, υγεία κλπ. Σαν τους Παλαιστίνιους ένα πράγμα, μόνο και μόνο επειδή είναι Παλαιστίνιοι.
Δεν είναι εκεί για να προστατεύει τα συναισθήματα των πολιτών απέναντι στην προσβολή, όπως οι Ισραηλινοί ένα πράγμα, πόσο μάλλον τα συναισθήματα εγκληματιών και ατόμων με εξουσία και κρατικούς μηχανισμούς επιβολής βίας, που διαπράττουν μια γενοκτονία.
Το ότι στις μέρες μας η Ελευθερία του Λόγου χρησιμοποιείται ως όπλο ιδεολογικής εκκαθάρισης, τόσο από την Δεξιά, όσο και από την Αριστερά, είναι απλώς σημάδι της παρακμής της Δύσης, και της διάβρωσης των ιδεών που αποτελούν τα μόνα της ελαφρυντικά, των ιδεών του Διαφωτισμού.
Η Ελευθερία του Λόγου δεν είναι στο Σύνταγμα για να μη μας προσβάλλει κανείς. Δεν είμαστε μωρά. Είναι για τους αδύναμους και τους καταπιεσμένους, ώστε το κράτος να μην μπορεί νομικά να φιμώνει πολίτες οπότε του καπνίσει. Ώστε να μην μπορεί μια κυβέρνηση να φιμώσει αυτούς που καταπιέζει, επειδή κέρδισε τις τελευταίες εκλογές και ελέγχει τα σώματα ασφαλείας.
Αυτό δείχνει και την εκπαιδευτική μας φτώχεια, αποφοιτώντας χωρίς τα κατάλληλα εφόδια για να εφαρμόσουμε κριτική σκέψη στη ζωή μας.
Παπαγαλάκια θέλουν. Παπαγαλάκια παράγουν. Γραμμή παραγωγής είναι τα σχολεία, όχι χώροι μάθησης, και γνώσης.
Παρακμή σε όλα.
Όπως μας προειδοποίησε ο Φρέιρε, στην “Παιδαγωγική των Καταπιεσμένων”, χωρίς κριτική σκέψη, δεν μπορεί να υπάρξει αληθινή απελευθέρωση.
Δεν έχεις τα εφόδια καν για να ερμηνεύσεις αυτά που συμβαίνουν γύρω σου.
Και πάμε στο ζουμί. Πολιτική ταυτοτήτων. Cancel culture. Φασισμός.
Τα προηγούμενα δέκα με δεκαπέντε χρόνια, οι επικριτές των κομμάτων της Αριστεράς αναφορικά με την πολιτική των ταυτοτήτων, όπως εκείνοι που τόνιζαν εξαρχής τον ταξικό αγώνα, έναντι συγκεκριμένων αιτημάτων που βασίζονται στις ταυτότητες, ή εκείνες οι φωνές που αμφισβητούσαν την τακτική αποτελεσματικότητα μιας τέτοιας προσέγγισης από την Αριστερά, χαρακτηρίζονταν συχνά από τα επίσημα κομματικά στελέχη και στρατούς, τα ως “ταξικοί αναγωγιστές”, “σεξιστές”, “ρατσιστές”, “τρανσφοβικοί”, και πολλά άλλα τέτοια κοσμικά επίθετα, ανεξάρτητα από την πραγματική τους πρόθεση, ή την ευρύτερη πολιτική τους ευθυγράμμιση.
Αυτές οι κατηγορίες, ακόμη και όταν επιβάλλονταν σιωπηρά, οδήγησαν πολλούς στο να αποσυρθούν από τον πολιτικό διάλογο εντός της Αριστεράς, να αποκλειστούν από χώρους πολιτικής δράσης, και να αποσυρθούν από ευκαιρίες έκφρασης και δημοσιοποίησης των απόψεων τους.
Η αυτολογοκρισία ήταν η καλύτερη περίπτωση. Σε κάποιες περιπτώσεις, υπέστησαν εκστρατείες δημόσιας διαπόμπευσης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Οι ετικέτες όπως “ρατσιστής” ή “σεξιστής”, είναι πολύ ισχυρές, και μπορούν να καταστρέψουν τη ζωή κάποιου ανθρώπου, ακόμη και αν είναι αβάσιμες, ή βασισμένες σε παρερμηνείες.
Ο κατασκευασμένος φόβος ενός τέτοιου αποτελέσματος, ο φόβος της “ακύρωσης”, οδήγησε πολλούς στο να αυτολογοκρίνονται, όπου πολλά άτομα απέφευγαν να εκφράσουν αντίθετες απόψεις, ή να εμπλακούν σε κριτική ανάλυση, από φόβο επαγγελματικών ή κοινωνικών επιπτώσεων.
Και φυσικά, όλα αυτά, έχουν και μια ημερολογιακή ημερομηνία γέννησης. Μια ρίζα. Και όπως πολλές από τις παθογένειες της πολιτικής μας σήμερα, ενισχύθηκε ιδιαιτέρως έντονα τα χρόνια μετά την παγκόσμια οικονομική κρίση του 2008-11.
Η νέα Αριστερά, αντί να σταθεί στο ύψος των περιστάσεων και να βρεθεί κοντά στο πλευρό αυτών που το σύστημα κατέστρεψε, αναδιπλώθηκε.
Αντί να σταθεί στο πλευρό όλων των εργαζομένων, άρχισε να διαλέγει ψηφοφόρους. Η αντιστροφή της πολιτικής της αντιπροσώπευσης.
Δεν ήταν οι ψηφοφόροι που επέλεγαν κόμμα, αλλά τα αριστερά κόμματα που άρχισαν να επιλέγουν ψηφοφόρους. Ειδικά μετά το 2015.
Στον ένθερμο ζήλο της να ανανεωθεί και να επηρεάσει στοχευμένα τους νέους για να σκυλέψει κανέναν ψήφο από τους νεοφιλελέδες και τους ακροδεξιούς και να επενδύσει στο μέλλον, έγινε ξανά ένα ιερατείο που απαιτούσε απόλυτο δόγμα στην πολιτική ιδεολογία της εποχής: την πολιτική των ταυτοτήτων.
Ένα στενό ιδεολογικό μονοπάτι από το οποίο δεν επιτρεπόταν καμία παρέκκλιση. Το να παρεκκλίνεις έστω και μια τρίχα, σήμαινε να επισύρεις άμεση ηθική δημόσια καταδίκη από τους υπόλοιπους. Και έτσι, ο πολιτικός διάλογος στην Αριστερά, που ήθελε πάντα να περιφανεύεται για τον πολιτικό της πολιτισμό, αντί για ένας πολιτικός χώρος για συζήτηση και άνθηση ιδεών, έγινε μια Ιερά Εξέταση, μια κάθαρση των πιστών, μια κάθαρση εκ των έσω.
Μια εκκαθάριση της παλιάς φρουράς, των παλιοκομμουνιστών, των παραδοσιακών μαρξιστών, και για πολλοστή φορά, των αναρχικών.
Δεν ήταν τίποτα περισσότερο από τις προσωπικές φιλοδοξίες και τον οπορτουνισμό των στελεχών της ηγεσίας της νέας Αριστεράς. Πολιτικοί απατεώνες, καιροσκόποι, και ιδεολογικά καινοφανείς, έκαναν ό,τι μπορούσαν για να αποξενώσουν τεράστια κομμάτια της εργατικής τάξης, για να κρατήσουν τις καρέκλες τους.
Αλλά αυτό έδειχναν οι σφυγμομετρήσεις τους ότι έπρεπε να κάνουν. Αυτό έλεγαν τα κομπιούτερ και οι αριθμοί, και σαν καλοί τεχνοκράτες, ακολούθησαν το σκοτεινό μονοπάτι της ιδεολογικής εκκαθάρισης του κόμματος.
Αυτή η “κουλτούρα της ακύρωσης”, αυτό το δηλητηριώδες φίδι, κατέληξε φυσικά να καταπιεί κάθε ζωτική ενέργεια που είχε απομείνει στην Αριστερά για πάνω από μια δεκαετία. Και αντί να υψώσουν το σφυρί ενάντια στο τερατώδες οικοδόμημα της συστημικής καταπίεσης, του καπιταλισμού του ίδιου, έστρεψαν το βλέμμα τους προς τα μέσα, εξετάζοντας κάθε λέξη, κάθε χειρονομία, αναζητώντας “μικρο-επιθετικότητες”, και την παραμικρή μυρωδιά “λανθασμένης σκέψης”.
Και ποια ήταν τα θύματά της νέας Αριστεράς; Η Δεξιά; Κάθε άλλο. Τα θύματα ήταν πολλές φορές αυτοί που τολμούσαν να μιλήσουν για την πρωτοκαθεδρία της ταξικής πάλης, αυτοί που αμφισβητούσαν τη σοφία ορισμένων “woke” σταυροφοριών, αυτοί που έβλεπαν την παγίδα του να θέτεις ως προτεραιότητα την ατομική, ή σεξουαλική ταυτότητα, έναντι της συλλογικής δράσης, και αυτοί που στέκονταν ενάντια στην τιμωρητική μανία της κουλτούρας της “δημόσιας καταγγελίας” και της “δημόσιας διαπόμπευσης”, που σάπιζε όλη μέρα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, και πλασσαριζόταν ως “πολιτικός ακτιβισμός”.
Ο φόβος του να στιγματιστείς, να γίνεις στόχος, φίμωσε πολλούς, που διαφορετικά θα σκέφτονταν και θα μιλούσαν ελεύθερα.
Αλλά σήμερα δεν γίνεται διάλογος, για τίποτα. Παράλληλοι μονόλογοι μόνο. Παράλληλο ντελίριο.
Η διαφωνία πλέον δεν μένει ποτέ σε πολιτισμένη ανταλλαγή απόψεων, αλλά ωθείται πάντοτε στα άκρα, προσπερνώντας οποιονδήποτε διάλογο με σεβασμό μεταξύ των συνομιλητών. Αν δεν συμφωνείς απόλυτα σε όλα, είσαι εχθρός.
Φωνές που θα μπορούσαν να αμφισβητήσουν τον τρόπο που είναι τα πράγματα, που θα μπορούσαν να προσφέρουν νέα μονοπάτια σκέψης και δράσης, χάνονται, αφήνοντάς μας όλους πιο αδύναμους, και λιγότερο ικανούς να αγωνιστούμε για το δίκαιο στις κοινωνίες μας.
Αυτό, βέβαια, που έκαναν, ανατρέπει την ίδια την έννοια της Ελευθερίας του Λόγου, χρησιμοποιώντας την για να φιμώσει τη διαφωνία, αντί να τη προστατεύσει. Ακριβώς αυτό που έκανε η κουλτούρα της ακύρωσης της Αριστεράς για χρόνια.
Η κοινοτοπία του κακού, όπως θα μπορούσε να το θέσει η Άρεντ, εκδηλώνεται όχι μόνο σε μεγάλες θηριωδίες, αλλά και στην μικροπρεπή, συστηματική καταστροφή ατομικών ζωών, μέσω της χρησιμοποίησης της ιδεολογίας ως όπλο.
Και φυσικά, όλο αυτό κατέληξε σε έναν αυτοκαταστροφικό φαύλο κύκλο, τρώγοντας την ίδια τους την πολιτική σάρκα.
Όταν χάνεται η διαφοροποίηση, δημιουργείται ένα παραμορφωτικό αποτέλεσμα, όπου σύνθετες πολιτικές ή αναλυτικές θέσεις ανάγονται σε απλοϊκές, κενές διακηρύξεις, που δεν σημαίνουν πρακτικά απολύτως τίποτα στις ζωές των ανθρώπων.
Παράγουν μόνο πολιτικό content. Κι αυτοί οι μ@λάκες Like κυνηγάνε.
Αυτή η δηλητηριώδης δυναμική, άνοιξε βαθιές πληγές μέσα στο σώμα της Αριστεράς, αποδυναμώνοντας την ίδια της την ψυχή, καθιστώντας την ανίκανη για ενωμένη δράση ενάντια στους πραγματικούς αντιπάλους της, τους ταξικούς.
Για χρόνια, αυτό επέτρεψε στη Δεξιά να εκμεταλλευτεί αυτές τις διαιρέσεις εντός της Αριστεράς, και να παρουσιάσει σταδιακά ολόκληρη την Αριστερά ως εσωτερικά κατακερματισμένη και μισαλλόδοξη, βαφτίζοντας την “woke” σε κάθε ευκαιρία, ώστε να θέσει τον εχθρό στα μάτια πολλών κομματιών του λαού.
Και έπιασε. Αυτό ζούμε σήμερα.
Αυτή η αποκοπή των παλαιών δεσμών της Αριστεράς με τις εργατικές τάξεις, μείωσε τον πολιτικό όγκο της Αριστεράς, και έτσι φίμωσε τη φωνή της στις αίθουσες της πολιτικής και θεσμικής εξουσίας, χαρίζοντας ένα μεγάλο κομμάτι του εκλογικού σώματος στην Δεξιά.
Και οι δύο τακτικές, η κουλτούρα της ακύρωσης της πολιτικής ταυτοτήτων της Αριστεράς, και η ψευτο-αντισημιτική κουλτούρα της ακύρωσης της ακροδεξιάς στην περίπτωση της γενοκτονίας των Παλαιστινίων, αποσκοπούν στη δημιουργία ενός “τεστ αγνότητας”, μιας προσκόλλησης σε μια συγκεκριμένη, στενή ιδεολογική γραμμή που επιβάλλεται χωρίς εξαιρέσεις, ή δεύτερες σκέψεις.
Και από εκεί που κάποτε υπήρχε ένα αντίβαρο στην φασιστική σκέψη, βρισκόμαστε σε μια κατάσταση όπου τόσο κόμματα της Δεξιάς, όσο και της Αριστεράς, συμπεριφέρονται φασιστικά, αλλά όλοι νομίζουν ακόμα ότι ζούμε σε δημοκρατίες.
Πρέπει να ανακτήσουμε το αφήγημα, και να αναζωογονήσουμε την αλληλεγγύη μεταξύ όλων μας, με σεβασμό, για να διαλύσουμε τα κοινά μας ιδεολογικά κλουβιά που δεσμεύουν κάθε πολιτική ένωση και δράση.
Δεν υπάρχει άλλος τρόπος. Ο κόσμος δεν έχει ανάγκη από προστάτες και μπάτσους σκέψης, πολιτικούς χρειάζεται, και πολίτες.
Το κόστος είναι βαρύ και το πληρώνουμε καθημερινά. Η Αριστερά, από ένα ισχυρό πολιτικό κίνημα, και μια φωνή για τους καταπιεσμένους, δεν έχει απλώς υποχωρήσει, έχει ουσιαστικά εξαφανιστεί σχεδόν ολοκληρωτικά από την πολιτική της Δύσης.
Είναι απλώς μια σκιά της μακράς ιστορίας της κοινωνικής πάλης, ένα πολιτικό κατακάθι που δεν προσφέρει πια διέξοδο από το αυξανόμενο σκοτάδι της κοινωνίας μας σήμερα, αυτής της νεοφιλελεύθερης φασιστικοποίησης που βοήθησε να καλλιεργηθεί.
Οι καταπιεσμένοι έχουν μείνει τώρα μόνοι τους, να αντιμετωπίσουν ένα ολοένα και πιο αμείλικτο σύστημα, εγκαταλελειμμένοι από εκείνους που κάποτε υποσχέθηκαν να σταθούν στο πλευρό τους.
Ο αγώνας, είτε είναι ενός εργάτη, είτε μιας γυναίκας, ενός ομοφυλόφιλου, ενός μετανάστη, ενός διεμφυλικού ατόμου, και ενός Παλαιστίνιου, είναι ένας ταξικός αγώνας.
Είναι ο ίδιος αγώνας. Πάντα ήταν, και πάντα θα είναι.
Είναι ο αγώνας ενάντια στην καταπίεση, ενάντια στη φασιστική ιδεολογία, τη φασιστική σκέψη και τις φασιστικές τακτικές, από όπου κι αν προέρχονται.
Από το μακρινό Αμστελόδαμο, με αγάπη,
Κώστας
(Φίλε Κώστα, για να εκφραστεί κάποιος ελεύθερα, εκτός από την επιθυμία να το κάνει, πρέπει να έχει και τα εφόδια. Νομίζεις πως πολλοί άνθρωποι ξέρουν τον Λοκ, τον Βολταίρο και τον Μιλ; Ήμουν σε ένα νησί όταν πέθανε ο Μίκης Θεοδωράκης και διαπίστωσα με έκπληξη πως οι νέοι άνθρωποι γύρω μου δεν είχαν ακούσει καν το όνομα του Μίκη Θεοδωράκη. Αν μου το έλεγε κάποιος αυτό, θα σκεφτόμουν ότι υπερβάλλει, αλλά το άκουσα με τα δικά μου αυτιά. Κώστα, παρατήρησε τους ανθρώπους γύρω σου, άκου τι λένε, τι συζητάνε. Όχι τους φίλους σου, όχι τις εξαιρέσεις, τους ανθρώπους γύρω σου. Εγώ το κάνω αυτό και ξέρω και τι θα ακολουθήσει. Γιατί θαύματα δεν γίνονται. Να είσαι καλά. Την αγάπη μου.)
Το pitsirikos.net χρειάζεται τη βοήθειά σου
Στήριξε οικονομικά το pitsirikos.net, αν θεωρείς πως καλό είναι να υπάρχουν στην Ελλάδα και κάποιες φωνές που δεν δουλεύουν για τον Μαρινάκη, τον Αλαφούζο, τον Σαββίδη και τα άλλα παιδιά, οπότε μπορεί να διαβάσεις ή να ακούσεις κάτι διαφορετικό από αυτό που συμφέρει τους ολιγάρχες. Οι τρόποι στήριξης εδώ.