Εδώ είναι ο παράδεισος κι η κόλαση εδώ
Αγαπητέ μας blogger Πιτσιρίκο
Το κείμενο του συναναγνώστη ΘΠ, εκτός από παλιότερες σκέψεις, έξυσε και προβληματισμούς που μας επισκέπτονται πότε-πότε, και ήταν η αφορμή για να ενεργοποιηθεί ο ηλικιωμένος του blog και να συμμετάσχει.
Απ’ όσα διάβασα, ο αγαπητός φίλος ΘΠ μετανάστευσε την ίδια περίπου εποχή με μένα αλλά σε νεότερη ηλικία και έχοντας μαζί την οικογένεια του, όπως ήταν φυσικό. Πιθανολογώ, επίσης, πως ήταν μια μάλλον αναγκαστική κίνηση διεξόδου από οικονομικά αδιέξοδα, σε αντίθεση με την δική μου επιλογή που ήταν αποτέλεσμα της αδυναμίας (ή άρνησης) να προσαρμοστώ σε ένα δυσάρεστο συνολικό περιβάλλον (οικονομικό, δημοσιονομικό, κοινωνικό).
Από το mail του, έχω την εντύπωση πως αντιμετώπισε περισσότερες δυσκολίες από μένα κι έπρεπε να διαχειριστεί και ανάλογα προβλήματα των μελών της οικογενείας του. Κατά συνέπεια, δεν επιτρέπεται να βάλω σε ζυγαριά τις δύο παράλληλες εμπειρίες γιατί θα γινόμουν ‘’τζάμπα μάγκας’’. Ωστόσο, έχοντας περάσει από ανάλογο στάδιο, νομίζω πως, αφού έβαλε τη ζωή του σ’ένα ρυθμό, βιώνει (και θα βιώσει και στο μέλλον) κάποια ανασταλτικά ερωτήματα που λειτουργούν σαν drawbacks και προβληματισμοι.
Δεν έχω κάποιες ειδικές γνώσεις που θα μου έδιναν τη δυνατότητα να μοιράζω συμβουλές, και –το κυριότερο– δεν μου πέφτει λόγος να κάνω υποδείξεις σε συνανθρώπους μου. Μπορώ, όμως, να μοιραστώ με την παρέα των συναναγνωστών-expats τις δικές μου εμπειρίες (παλιότερες και τωρινές) από την μετεγκατάστασή μου στη Σκωτία πριν από πολλά χρόνια, ελπίζοντας να τον βοηθήσω να διαχειριστεί τις δικές του.
Για να υπάρχει ένα μέτρο σύγκρισης, να δηλώσω προκαταβολικά πως μετακόμισα εκτός Ελλάδος σε ηλικία μεγαλύτερη από τον φίλο ΘΠ, ζω πάνω από 10 χρόνια στη Σκωτία (που η συννεφιά, η βροχή και ο καχεκτικός ήλιος είναι πιο έντονα απ’ότι στη Γερμανία), και βαδίζω ήδη προς τα 80. Προφανώς, επαγγελματικά έχω αποσυρθεί από την ενεργό δράση και οι πόροι μου είναι μια ελληνική μνημονιακή σύνταξη συν ένα στοιχειώδες σκωτσέζικο εισόδημα. Αυτά αφορούν την επιβίωση, γιατί η ζωή μου βασίζεται στις προσωπικές εσωτερικές δυνάμεις (που ακόμα έχω) και –βέβαια– στη σύντροφό μου που με στήριξε από την αρχή, και συνεχίζει να διαχειρίζεται με επιτυχία έναν γεροπαράξενο Μεσογειακό τύπο.
Για να διατηρήσουμε το μέτρο σύγκρισης, η τυπική Αγγλική κοινωνία είναι πιο κόλαση από τη Γερμανική, αλλά η Σκωτσέζικη είναι λίγο διαφορετική (προς το καλύτερο). Στη Βρετανία η ταξικότητα πλησιάζει συχνά τον ρατσισμό αλλά οι Σκωτσέζοι είναι πιο φιλικοί (και πολύ λιγότερο μ@λάκες). Σίγουρα βοήθησε (και συνεχίζει να βοηθάει) το γεγονός πως η σύντροφός μου, έχοντας Ιρλανδικές ρίζες και μεγαλωμένη στη Σκωτία, μου πέρασε ασυναίσθητα τον τρόπο συμπεριφοράς και αντιμετώπισης των γηγενών οπότε –με τα χρόνια– σπάνια βρίσκομαι αντιμέτωπος με το Βρετανικό ‘’τουπέ’’ της ξεπεσμένης πρώην αυτοκρατορίας. Αν δεν ήταν η Φιόνα, μπορεί να μην τα είχα καταφέρει και, πάντως, δεν θα ήμουν όσο καλά είμαι σήμερα.
Δεν αντέχω στον πειρασμό να σημειώσω πως, φεύγοντας το 2010-11, δεν άφησα πίσω μου έναν κοινωνικό παράδεισο γιατί ήδη από τότε έβλεπα γύρω μου μια μη-κοινωνία. Υποψιάζομαι πως οι πρώην συντοπίτες μου μπερδεύουν τις κοινωνικές, τις φιλικές και τις προσωπικές σχέσεις (απόλυτα διακριτές μεταξύ τους) και περιμένουν λάθος πράγματα από τους λάθος ανθρώπους. Έκανα κι εγώ, σαν νέος, το ίδιο λάθος αλλά, με τη βοήθεια της συντρόφου μου, ήρθα στα ίσα. Πάντως, εδώ μια χαρά κυλάει η καθημερινότητα, κι όταν τυχαίνει να έχω ‘’τις μαύρες μου’’, πρώτα θυμάμαι πως βαδίζω προς το τέλος (άρα κυκλοφορούν οι τοξίνες του γήρατος) και ψάχνω τα δικά μου αντι-τοξικά εφόδια.
Σημαντικό βοηθητικό στοιχείο είναι και το γεγονός πως στον οικισμό που ζούμε είμαστε οι νεότεροι (οι υπόλοιποι είναι πάνω από τα 85), άρα είναι φανερό πως στην κοινότητα επικρατεί ένα πνεύμα ‘’προσγείωσης’’. Εξάλλου, οι σκωτσέζοι που έτυχε να γνωρίζω δεν συνηθίζουν να αναζητούν πλάτες για να ακουμπήσουν τα προβλήματα της ηλικίας τους. Όσο για τα παιδιά τους, έχουν δικές τους οικογένειες και σκοτούρες και, σε αντίθεση με εμάς και τα παιδιά μας, δεν έχουν την εμμονή της διαβόητης ‘’ελληνικής οικογένειας’’.
Δεν είμαι επαγγελματικά ενεργός ώστε να μπορώ να κρίνω αν επικρατεί εργασιακός παράδεισος ή κόλαση. Απ’ ό,τι ακούω από τα παιδιά της συντρόφου μου και των λίγων γνωστών μας, το εργασιακό κλίμα στη Σκωτία ήταν πολύ καλύτερο πριν 10 χρόνια αλλά –αργά και σταθερά– επιδεινώνεται. Όσο για την υπόλοιπη Αγγλία, ήταν από τότε μέτριο προς κακό και γίνεται χειρότερο. Υποψιάζομαι πως πλησιάζει η ώρα που θα χρειαστεί να βιώσουν και οι κάτοικοι του Ηνωμένου Βασιλείου (βασίλειο στις μέρες μας = ανεκτίμητη ηλιθιότητα) τη δική τους μνημονιακή εμπειρία. Έχει ο καιρός γυρίσματα!
Η εμπειρία που ο συναναγνώστης ΘΠ χρησιμοποίησε σαν παράδειγμα εργασιακού παραδείσου μάλλον μοιάζει με δημοσιονομικό παράδεισο. Τέτοια περιστατικά υπάρχουν κι εδώ γιατί οι δημόσιες υπηρεσίες πρώτον είναι οργανωμένες σωστά και δεύτερον λειτουργούν. Αντίστοιχη εμπειρία είχα κι εγώ τα πρώτα χρόνια της εγκατάστασής μου, τότε που η ντόπια οικονομική υπηρεσία (η τοπική εφορία, ας πούμε) προσπαθούσε με όλη την καλή διάθεση να με βοηθήσει να αντιμετωπίσω την εχθρότητα και τον παραλογισμό της ελληνικής Δ.Ο.Υ. Κατοίκων Εξωτερικού. Μετά από εκείνη την περίπτωση, δεν συνάντησα άλλο πρόβλημα γιατί απέφυγα κάθε επαφή και σχέση με έλληνες (υπήρχε και στο Aberdeen έλληνας λογιστής!).
Από την άλλη πλευρά, το δυσάρεστο είναι πως κάποιες δημόσιες υπηρεσίες έχουν αρχίσει να παίρνουν την κάτω βόλτα, με κορυφαίο παράδειγμα το δημόσιο σύστημα υγείας (NHS). Στα μεγάλα αστικά κέντρα (Εδιμβούργο, Γλασκόβη) όσοι χρειαστούν τμήμα επειγόντων περιστατικών στη διάρκεια εφημερίας, καλύτερα να πάνε στο Γενικό Κρατικό Νικαίας ή στο Τζάνειο. Όπως έτυχε να διαβάσω, οι αναμονές εκεί είναι μικρότερες απ’ ό,τι στα εδώ νοσοκομεία. Εμείς στο χωριό είμαστε τυχεροί επειδή στο τοπικό Κέντρο Υγείας –αν χρειαστεί– θα μας πάει το ασθενοφόρο (άρα θα έχουμε κάποια προτεραιότητα) όμως το ζήτημα είναι άλλο. Δεν ξέρουμε πότε θα έρθει το ασθενοφόρο και τι ποιότητα υπηρεσιών υγείας θα λάβουμε στο Κέντρο Υγείας.
Πάντως, στον οικισμό έχουμε δημιουργήσει δικό μας σύστημα emergency service. Όποιος από τους υπερήλικες συντοπίτες μας χρειαστεί να μεταφερθεί, θα. μας …τηλεφωνήσει! Είτε εγώ, είτε η Φιόνα, θα τον πάμε στο κέντρο υγείας (4 χιλιόμετρα), και, αν δεν μπορούν να τον αναλάβουν, θα τον μεταφέρουμε στο νοσοκομείο του Wick (33 χιλιόμετρα) ή του Inverness (180 χιλιόμετρα). Αν σκεφτούμε πως τα διαθέσιμα ασθενοφόρα είναι λίγα, οι περιοχές που καλύπτουν πολλές κι απομακρυσμένες και οι βλάβες τους συχνές (όλα θυμίζουν κάτι από ΕΣΥ), η αυτενέργεια όσων μπορούν να βοηθήσουν είναι πολύτιμη.
Όταν έμενα στο Aberdeen δεν είχα επαφή με έλληνες αλλά όσοι τύχαινε να αντιληφθούν την καταγωγή μου άνοιγαν μόνοι τους συζήτηση και μοιράζονταν τις εμπειρίες κι εντυπώσεις τους. Από μια ενδεικτική στατιστική αποτίμηση, όσοι είναι ενταγμένοι στο περιβάλλον και τις κοινότητες της Σκωτίας αποτελούν την κατ’ επιλογήν τους μειονότητα. Οι υπόλοιποι είναι μια κατ’ανάγκη πλειονότητα που έχει ένα φανερό ή κρυφό home sickness. Σαν επιπλέον στοιχεία στη συγκεκριμένη στατιστική θα προσθέσω πως οι περισσότεροι με home sickness (περίπου το 80%) έχουν ελληνίδα σύζυγο, αρκετούς φίλους και συγγενείς στην Ελλάδα, αρα μοιάζει σαν να πατούν σε δύο βάρκες (είναι μια καθαρά ποιοτική εκτίμηση χωρίς καμία αρνητική χροιά). Ωστόσο, αυτό οδηγεί αναπόφευκτα στο συμπέρασμα πως, όσο αυξάνει το home sickness, τόσο μειώνεται ο βαθμός ένταξης στο νέο περιβάλλον. Είναι χαρακτηριστικό πως το home sickness είναι μεγαλύτερο στα ζευγάρια ελλήνων που έχουν και κοινωνικές συναναστροφές κυρίως με έλληνες, ενώ είναι μικρότερο σε ανάμικτα ζευγάρια που τυχαίνει να έχουν συναναστροφές κυρίως με ντόπιους.
Είναι γεγονός πως μεγάλο ρόλο στην κοινωνικοποίηση παίζει ο τρόπος αντιμετώπισης των αλλοεθνών από τους γηγενείς. Στη Σκωτία, για παράδειγμα, είναι μάλλον ασυνήθιστο να εισπράξεις την Αγγλική αντιμετώπιση του ‘’ξένου’’ που μπορεί να φτάνει τα όρια της ταξικής υποτίμησης (λες και δεν υπάρχουν λούμπεν και περιθωριακοί Εγγλέζοι). Ίσως αυτός να είναι και ο λόγος που σε αρκετά μέρη της Αγγλίας υπάρχουν λέσχες και club Κυπρίων, δηλαδή χώροι στους οποίους συχνάζουν συστηματικά και κοινωνικοποιούνται.
Για τον φίλο ΘΠ έχει σημασία να ξέρει πως, όταν έμενα στο Aberdeen, είχα ακούσει για αρκετές περιπτώσεις ελλήνων που δεν άντεξαν και επέστρεψαν στην Ελλάδα. Κάποιοι οικογενειακώς αλλά και ορισμένοι μετά από διαζύγιο, πράγμα που σημαίνει πως ένας από τους δύο συζύγους/συντρόφους δεν μπορούσε να προσαρμοστεί. Εξάλλου, επιβεβαιώνοντας αυτό που γράφεις στο σχόλιό σου, ορισμένοι μετανάστευσαν εκ νεου (διωγμένοι από την ελληνική πραγματικότητα ή για να δοκιμάσουν ξανά με το διαζύγιο στη τσέπη).
Είναι αλήθεια πως η μετανάστευση είναι μία καθαρά προσωπική απόφαση κι έτσι πρέπει να αντιμετωπίζεται. Δεν είναι οικογενειακή, και είναι λάθος να παίρνεται μ’αυτό τον τρόπο. Οι προσωπική σχέση ενός ζευγαριού (σύζυγοι ή σύντροφοι) αναπτύσσεται σε ένα συγκεκριμένο περιβάλλον αλλά, αν πρέπει να αλλάξει το περιβάλλον, δεν σημαίνει πως η σχέση θα αντέξει. Αυτό θα το κρίνουν οι άμεσα ενδιαφερόμενοι σε ατομικό επίπεδο κι όχι με τη μέθοδο provare per credere ή ‘’οικογένεια είμαστε άρα πάμε μαζί’’. Μιλάμε για μια σημαντική αλλαγή την οποία, όπως λέει κι ένα λαϊκό τραγούδι, ‘’ο καθένας την παλεύει όπως ξέρει και μπορεί’’.
Για τον φίλο ΘΠ πιστεύω πως περνάει κάποιες μικρές ή μεγαλύτερες κρίσεις (όπως έχουν περάσει και περνούν όλοι) και εύχομαι να είναι παροδική. Διαβάζοντας πως ‘’η υπόλοιπη οικογένεια είναι σκόρπια κάπου μεταξύ Φρανκφούρτης και Αθήνας’’ καταλαβαίνω πως υπάρχει κάποια δυσκολία που ελπίζω να είναι προσωρινή ή συγκυριακή γιατί διαφορετικά αποτελεί εν δυνάμει πρόβλημα. Όσο για την ‘’κολασμένη κοινωνική ζωή’’ που εννοεί, αν μπορώ να πω κάτι, σαν χέρι βοηθείας, θα το κάνω επειδή πρόσεξα πως στο mail του την αναφέρει με κεφαλαίο Ζ (λέει ‘’σε καμιά περίπτωση δεν είναι Ζωή’’).
Όλοι έχουμε μια ζωή πού πρέπει να τη ζήσουμε (© copyright από τον αγαπητό μας blogger) η οποία –δυστυχώς– μετράει ανάποδα από την ώρα που γεννιόμαστε. Εγώ που γράφω, βρίσκομαι ήδη στην κατάσταση που περιγράφει ο Καβάφης στο ποίημα του ‘’Κεριά’’: ‘’ Εμπρός κοιτάζω τ’ αναμμένα μου κεριά. Δεν θέλω να γυρίσω να μη δω και φρίξω τί γρήγορα που η σκοτεινή γραμμή μακραίνει, τί γρήγορα που τα σβηστά κεριά πληθαίνουν’’. Ο φίλος μας έχει προφανώς πιο πολλά αναμμένα κεριά μπροστά του, άρα πρέπει να τα φροντίσει. Εργασιακοί παράδεισοι δεν υπάρχουν αλλά βολευόμαστε μια χαρά με ανθρώπινες συνθήκες (για όσο χρόνο θα είναι ανθρώπινες).
Η πατρίδα μας (αν είχαμε ποτέ πατρίδα) από χώρα έγινε χώρος και πάει για απόπατος χώρος, οπότε είναι αξιέπαινος που αναζήτησε κάτι καλύτερο για τον ίδιο και την οικογένεια του. Το καλύτερο που βρήκε έχει κάποιο κόστος (there is no free meal λένε στο χωριό που κατοικώ). Είναι θεμιτό, κατανοητό και ανθρώπινο να σκεφτόμαστε πότε-πότε το τίμημα που όλοι πληρώσαμε κάνοντας τις επιλογές μας, αλλά σημασία έχει να συνεχίζει το ισοζύγιο της ζωής μας να είναι θετικό. Όσο λοιπόν η ζυγαριά του δείχνει πως τα πλεονεκτήματα που έχει είναι περισσότερα (ή σημαντικότερα) από τα μειονεκτήματα που απέκτησε όταν από Ζωή έγινε ζωή, τότε είναι στη σωστή κατεύθυνση. Θα υπάρξουν και στο μέλλον στιγμές που θα σκέφτεται πως κάπου αλλού μπορεί να έκανε ‘’ζωάρα’’, όπως λένε οι συνέλληνες, αλλά μάλλον δεν συνέβαινε κάτι τέτοιο, αλλιώς δεν θα μετανάστευε. Εκτός – φυσικά – αν ήθελε εργασιακό παράδεισο μαζί με ελλαδική ζωάρα, πράγμα κομματάκι δύσκολο.
Δεν έχω τις γνώσεις και τη λεκτική δεξιότητα του Βασίλη αλλά ελπίζω να βοήθησα έστω και λιγάκι. Κι επειδή θα υπάρξουν και στο μέλλον τέτοιες δύσκολες στιγμές που θα τον αναγκάζουν να γράφει βραδιάτικα, αν νομίζει πως θα τον βοηθήσει μια ακόμα γνώμη, το mail μου το εχει ο ‘’πανόπτης’’ Πιτσιρίκος.
Με τις καλύτερες ευχές μας για τις γιορτές
Κωνσταντίνος & Φιόνα
Thurso-Scotland
(Αγαπητέ Κωνσταντίνε, το να πρέπει ένας άνθρωπος -Έλληνας ή αλλοδαπός- να μεταναστεύσει για να δουλέψει και να επιβιώσει, είναι ήδη μια ήττα. Άλλο να μεταναστεύσει κάποιος επειδή ερωτεύτηκε, επειδή θέλει να κυνηγήσει τα όνειρά του ή επειδή αυτό που ονειρεύεται δεν υπάρχει στη χώρα του, κι άλλο να είναι αναγκασμένος να φύγει για να δουλέψει και να επιβιώσει. Δυστυχώς, δεν τα καταφέραμε η χώρα μας να μπορεί να προσφέρει ζωή με αξιοπρέπεια στους πολίτες της -και η Ελλάδα χάθηκε- αλλά, από την άλλη, είμαστε άνθρωποι, όπως όλοι οι άλλοι, και πατρίδα μας είναι η Γη. Όπου γης και πατρίς. Για το σύστημα Υγείας, μας έλεγε πρόσφατα στην Θεσσαλονίκη ο Κώστας -συμπατριώτης μας γιατρός που διαπρέπει στη Γερμανία- πως το σύστημα Υγείας στη Γερμανία είναι πολύ καλύτερο και από το NHS της Βρετανίας και, βέβαια, από το ΕΣΥ. Τον Κώστα τον ικανοποιεί και τον ανακουφίζει στη Γερμανία που, ως γιατρός, δεν υπάρχουν χρήματα ανάμεσα στον ασθενή και τον γιατρό. Να είστε καλά και οι δυο, να περνάτε όμορφα και καλές γιορτές. Την αγάπη μου.)
Το pitsirikos.net χρειάζεται τη βοήθειά σου
Στήριξε οικονομικά το pitsirikos.net, αν θεωρείς πως καλό είναι να υπάρχουν στην Ελλάδα και κάποιες φωνές που δεν δουλεύουν για τον Μαρινάκη, τον Αλαφούζο, τον Σαββίδη και τα άλλα παιδιά, οπότε μπορεί να διαβάσεις ή να ακούσεις κάτι διαφορετικό από αυτό που συμφέρει τους ολιγάρχες. Οι τρόποι στήριξης εδώ.