Τι γίνεται στην Αίγυπτο τα τελευταία 13 χρόνια;
Αδερφέ Πιτσιρίκο, είχα γράψει αλλού ότι όταν τα κινήματα αντίστασης σε μια χώρα δέχονται συντριπτική ήττα τότε ακολουθεί μια μακροχρόνια περίοδος παρακμής, κυνισμού και ιδιώτευσης.
Σαν παραδείγματα είχα αναφέρει την Ελλάδα μετά το 2015 και την Αίγυπτο μετά το 2013.
Η Αίγυπτος είναι πολύ μεγαλύτερη χώρα σε πληθυσμό και συνορεύει με την ιστορική Παλαιστίνη και την Γάζα.
Δυνητικά θα μπορούσε να αποτρέψει την γενοκτονία της Γάζας αλλά δεν έκανε τίποτα. Αυτή η διαπίστωση μου έφερνε οργή.
Πώς είναι δυνατόν μια χώρα με πληθυσμό πάνω από 100 εκατομμύρια και η οποία ιστορικά είχε κάνει και πόλεμο για να ελευθερώσει την Παλαιστίνη, να βρίσκεται τώρα σε τέτοιο κατάντι και να έχει γίνει και η ίδια συνενοχή στην γενοκτονία των Παλαιστινίων;
Πού ήταν το κίνημα αλληλεγγύης στους Παλαιστίνιους στο εσωτερικό της;
Γιατί φαινόταν να είναι ανύπαρκτο;
Τις απαντήσεις μού τις έδωσε ένα βιβλίο που διάβασα πρόσφατα το οποίο με έκανε να συνειδητοποιήσω ότι οι Αιγύπτιοι μπορούν να επικαλεστούν δικαιολογίες για την καθολική έλλειψη κινημάτων αντίστασης στην χώρα τους που εμείς στην Ελλάδα δεν έχουμε.
Το βιβλίο είναι το Counterrevolution in Egypt του Hossam el-Hamalawy.
Σε αυτό δείχνει ότι ένα νέο είδος καθεστώτος εγκαθιδρύθηκε στην Αίγυπτο μετά το 2013 με τον Σίσι το οποίο δεν έχει σχέση με τα προηγούμενα καθεστώτα και στο οποίο οι διάφοροι καταπιεστικοί μηχανισμοί του κράτους όπως ο στρατός και η αστυνομία έχουν μια πρωτοφανή συνεργασία μεταξύ τους.
Υποστηρίζει ότι αυτό που βλέπουμε στην Αίγυπτο δεν είναι μια απλή παλινόρθωση του καθεστώτος Μουμπάρακ, αλλά η οικοδόμηση μιας “Νέας Δημοκρατίας” (όπως την ονομάζει ο ίδιος ο Σίσι), η οποία έμαθε από τα λάθη του παρελθόντος και αναδομήθηκε εκ βάθρων.
Ας δούμε πιο συγκεκριμένα ποιος είναι ο συγγραφέας αυτού του βιβλίου και ποια τα 5 βασικά σημεία του.
Ο συγγραφέας είναι ο Hossam el-Hamalawy και συνδυάζει στην γραφή του την ακαδημαϊκή αυστηρότητα με την βιωματική εμπειρία.
Είναι κάτοχος διδακτορικού από το Ελεύθερο Πανεπιστήμιο του Βερολίνου. με έρευνα που επικεντρώνεται στην πολιτική, στα εργατικά κινήματα και τον ρόλο του στρατού και των σωμάτων ασφαλείας.
Ο ίδιος υπήρξε από τους βασικούς οργανωτές της εξέγερσης του 2011 και έχει βαθιά γνώση των κοινωνικών και εργατικών κινημάτων της χώρας.
Η γνώση του για τον κατασταλτικό μηχανισμό προέρχεται και από προσωπικό βίωμα. Έχει συλληφθεί και βασανιστεί από τις μυστικές υπηρεσίες (στο διαβόητο κτίριο της πλατείας Lazoghly).
Αυτή η τραυματική εμπειρία τροφοδότησε την απόφασή του να μελετήσει τον εχθρό και να αποδομήσει με επιστημονικό τρόπο τον τρόπο λειτουργίας του νέου συστήματος.
Το βασικό συμπέρασμα στο οποίο κατέληξε είναι ότι ο κρατικός μηχανισμός πλέον ελέγχεται απευθείας και ασφυκτικά από μια τριανδρία ασφαλείας, η οποία λειτουργεί ως ενιαία οντότητα.
Τα 5 βασικά σημεία του βιβλίου είναι τα εξής:
1 Η ενοποίηση του κατασταλτικού μηχανισμού
Ιστορικά (επί Νάσερ, Σαντάτ και Μουμπάρακ), ο στρατός, η αστυνομία και οι μυστικές υπηρεσίες ήταν σκόπιμα κατακερματισμένες. Το παλιό καθεστώς τις έβαζε να ανταγωνίζονται η μία την άλλη για να αποτρέψει πιθανά πραξικοπήματα.
Ο Σίσι, για πρώτη φορά από το 1952, ενοποίησε αυτούς τους μηχανισμούς, επιβάλλοντας τους να ανταλλάσσουν πληροφορίες και να δρουν ως ενιαίο μέτωπο απέναντι στην κοινωνία.
2 Η Επανάσταση ως υπαρξιακός τρόμος
Η άρχουσα τάξη δεν περίμενε ποτέ την εξέγερση του 2011. Στα μάτια του καθεστώτος, το παλιό μοντέλο ελέγχου απέτυχε οικτρά.
Επομένως, στόχος της αντεπανάστασης δεν ήταν η επιστροφή στο 2010, αλλά η δημιουργία μιας δομής ικανής να καταπνίξει οποιαδήποτε μελλοντική κοινωνική έκρηξη στην γέννηση της.
3 Η καταστροφή των αναχωμάτων
Ο Μουμπάρακ, παρότι δικτάτορας, διατηρούσε το Εθνικό Δημοκρατικό Κόμμα (έναν γιγαντιαίο γραφειοκρατικό μηχανισμό) και μια υποτυπώδη κοινωνία των πολιτών. Αυτά λειτουργούσαν ως αναχώματα ανάμεσα στο κράτος και τον λαό. Το νέο καθεστώς τα διέλυσε πλήρως. Το κράτος πλέον μικρο-διαχειρίζεται την κοινωνία άμεσα και μετωπικά, χωρίς καμία πολιτική διαμεσολάβηση.
4 Το κράτος ως αποικιακός κατακτητής
Σε αντίθεση με παλαιότερα καθεστώτα που προσπαθούσαν να διατηρήσουν ένα στοιχειώδες κοινωνικό συμβόλαιο, η “Νέα Δημοκρατία” του Σίσι λειτουργεί περισσότερο σαν δύναμη κατοχής στον ίδιο της τον λαό.
Με το πρόσχημα ενός εσωτερικού πολέμου κατά της τρομοκρατίας, μια ρητορική που όπως αναλύει ο συγγραφέας, νομιμοποιείται, οπλίζεται και υποστηρίζεται πλήρως από τη Δύση, το κράτος εφαρμόζει πρακτικές συλλογικής τιμωρίας.
Οικογένειες ολόκληρες στοχοποιούνται για τη δράση ενός μόνο μέλους τους.
5. Ο κανιβαλισμός του πολιτικού κράτους
Δεν έχουμε απλώς μια στρατιωτικοποίηση της καταστολής, αλλά μια στρατιωτικοποίηση ολόκληρης της κρατικής δομής. Ο στρατός και οι υπηρεσίες ασφαλείας έχουν κυριολεκτικά κανιβαλίσει την πολιτική διοίκηση. Ακόμα και απλοί δημόσιοι υπάλληλοι αναγκάζονται να περνούν από στρατιωτική εκπαίδευση και να παρακολουθούν μαθήματα ‘εθνικής ασφάλειας’, ώστε να είναι σε θέση να εντοπίζουν εσωτερικούς εχθρούς μέσα στους ίδιους τους τους χώρους εργασίας.
Αίγυπτος και Παλαιστίνη
Όσον αφορά το Παλαιστινιακό ζήτημα, ο El-Hamalawy προσεγγίζει τη στάση της σημερινής Αιγύπτου απέναντι στην Παλαιστίνη όχι απλώς ως ζήτημα εξωτερικής πολιτικής, αλλά ως πρωταρχικό ζήτημα εσωτερικής ασφάλειας και επιβίωσης του καθεστώτος Σίσι.
Ο Σίσι συνεχίζει την πολιτική του Μουμπάρακ, αλλά την έχει φτάσει σε εντελώς πρωτοφανή και ακραία επίπεδα. Η ανάλυσή του εστιάζει στο πώς η αιγυπτιακή εξωτερική πολιτική υπαγορεύεται από τον φόβο του ίδιου του λαού της και την ανάγκη ισχυρών δυτικών συμμαχιών, και αναπτύσσεται σε τρεις κεντρικούς άξονες:
1 Το Παλαιστινιακό ως σπίθα εσωτερικής Εξέγερσης
Το καθεστώς γνωρίζει καλά την πρόσφατη ιστορία της Αιγύπτου. Ο El-Hamalawy τονίζει ότι το κίνημα αλληλεγγύης -κατά τη διάρκεια της Δεύτερης Ιντιφάντα το 2000- υπήρξε ο χώρος εκπαίδευσης για τους ακτιβιστές που μια δεκαετία αργότερα, οδήγησαν στην επανάσταση του 2011.
Στην Αίγυπτο, η ιστορία έχει δείξει ότι μια διαδήλωση υπέρ της Παλαιστίνης μετατρέπεται σχεδόν νομοτελειακά σε διαδήλωση κατά της αιγυπτιακής κυβέρνησης.
Οι πολίτες συνδέουν άμεσα την έξωθεν καταπίεση των Παλαιστινίων με τη δική τους εσωτερική καταπίεση.
Επομένως, το καθεστώς Σίσι βλέπει κάθε μορφή Παλαιστινιακής αλληλεγγύης ως άμεση απειλή αποσταθεροποίησης που μπορεί να λειτουργήσει ως καταλύτης για να ξεσηκωθεί ξανά ο Αιγυπτιακός λαός.
2 Πλήρης γεωπολιτική ευθυγράμμιση με Ισραήλ και ΗΠΑ
Ενώ ο Μουμπάρακ διατηρούσε κάποιες διπλωματικές ισορροπίες κρατώντας τα προσχήματα, ο Σίσι έχει προχωρήσει σε μια πλήρη συνεργασία ασφαλείας με το Ισραήλ.
Ο El-Hamalawy αναφέρει συγκεκριμένα ιστορικά παραδείγματα αυτής της μεταστροφής, όπως την αυστηρή εφαρμογή του αποκλεισμού και την ενεργή καταστροφή εκατοντάδων τούνελ στα σύνορα της Ράφα, αποκόπτοντας τη Γάζα από βασικά αγαθά επιβίωσης, την άδεια που δόθηκε για πρώτη φορά στα χρονικά, σε ισραηλινά drones να επιχειρούν στη χερσόνησο του Σινά και τον διαμοιρασμό στρατιωτικών κωδικών με τις ΗΠΑ μετά από ισραηλινό αίτημα, κάτι που παλαιότεροι πρόεδροι της Αιγύπτου απέρριπταν σθεναρά.
Αυτή η στάση δεν προκύπτει από γεωστρατηγική ισχύ, αλλά από αδυναμία.
Ο Σίσι γνωρίζει ότι για να αποτρέψει τις εξωτερικές πιέσεις και να διατηρήσει την αμερικανική στρατιωτική βοήθεια η οποία συντηρεί τον τεράστιο μηχανισμό του, πρέπει να λειτουργεί ως ο πιο πιστός εγγυητής των Αμερικανικών και Ισραηλινών σχεδιασμών στην περιοχή.
3 Η δαιμονοποίηση μέσω των κρατικών ΜΜΕ
Μια νέα πρακτική του σημερινού καθεστώτος, την οποία αναδεικνύει ο El-Hamalawy, είναι η ενορχηστρωμένη επίθεση στους Παλαιστίνιους μέσω των αιγυπτιακών ΜΜΕ, τα οποία ελέγχονται πλέον άμεσα από τις Γενικές Υπηρεσίες Πληροφοριών (GIS).
Σε αντίθεση με το παρελθόν όπου διατηρούνταν μια τυπική, έστω και υποκριτική, ρητορική αραβικής συμπαράστασης, το σημερινό κράτος συχνά δαιμονοποιεί τους Παλαιστίνιους, παρουσιάζοντάς τους ως απειλή για την “εθνική ασφάλεια” της Αιγύπτου.
(Αυτό εξηγεί και την άγρια καταστολή που δέχθηκαν άνθρωποι από όλο τον κόσμο και από την Ελλάδα όταν πήγαν στην Αίγυπτο για να μεταφέρουν ανθρωπιστική βοήθεια στην Γάζα προσπαθώντας να σπάσουν τον αποκλεισμό της.
Καταστολή που, για να μην ξεχνιόμαστε, είχε πανηγυριστεί από τους πληρωμένους τσάτσους της ΝΔ στα κοινωνικά δίκτυα που στήριζαν με διθυράμβους την πιο άγρια χούντα στην ιστορία της Αιγύπτου.)
Παρά όμως την πρωτοφανή καταστολή και τον ασφυκτικό έλεγχο της πληροφορίας, η κεντρική θέση του El-Hamalawy είναι ότι η συναισθηματική και πολιτική υποστήριξη του Αιγυπτιακού λαού προς τους Παλαιστίνιους παραμένει τεράστια και ακλόνητη. Το πρόβλημα είναι ότι ο στρατιωτικός μηχανισμός έχει καταστρέψει κάθε φυσικό χώρο και πολιτικό δικαίωμα για να εκφραστεί αυτή η αλληλεγγύη δημόσια.
Η Αίγυπτος λοιπόν βιώνει εδώ και 13 χρόνια την πιο άγρια χούντα της ιστορίας της που έχει δολοφονήσει χιλιάδες ανθρώπους, φυλακίσει, βασανίσει και εξορίσει εκατοντάδες χιλιάδες άλλους και έχει στήσει ένα εφιαλτικό σύστημα εξουσίας που ελέγχει και παρακολουθεί τα πάντα έχοντας συγχωνεύσει όλους τους μηχανισμούς καταστολής.
Κι αυτό έγινε με την στήριξη των ΗΠΑ και της συλλογικής Δύσης και επικυρώθηκε και με διάφορες διακρατικές συμφωνίες συνεργασίας, ανάμεσα σε αυτές και με του Ελληνικού κράτους.
Καμία όμως χούντα όσο άγρια κι αν είναι, δεν μπορεί να αντέξει αιώνια.
Κάποια στιγμή θα πέσει ιστορικά από λαϊκή εξέγερση όπως έπεσε και η προηγούμενη χούντα του Μουμπάρακ και τότε θα αλλάξουν όλα.
Η πρόστυχη στάση του καθεστώτος και η συνενοχή του στην γενοκτονία της Γάζας, επιταχύνει υπόγεια τις εξελίξεις.
Σε κάθε περίπτωση, οι Αιγύπτιοι έχουν μια σοβαρή δικαιολογία γιατί δεν υπάρχουν στην χώρα τους κινήματα αντίστασης.
Εδώ ακριβώς ποια ιστορική δικαιολογία έχουμε που -χωρίς καν να έχουμε την άγρια χούντα της Αιγύπτου- αφήνουμε να περνάνε τα χειρότερα με τις μικρότερες δυνατές αντιστάσεις;
Με αγάπη προς εσένα και τους αναγνώστες και ακροατές της ιστοσελίδας σου.
Γρηγόρης Αρετάκης
(Αγαπητέ Γρηγόρη, η Αραβική Άνοιξη μπορεί να είχε πραγματικά κοινωνικά αίτια που προκάλεσαν τις εξεγέρσεις αλλά είναι προφανές πως ΗΠΑ, Ευρώπη, Ρωσία αλλά και Σαουδική Αραβία, Ιράν, Τουρκία παρενέβησαν, χειραγώγησαν και εργαλειοποίησαν αυτές τις εξεγέρσεις, με τα γνωστά αποτελέσματα σε Λιβύη, Αίγυπτο και άλλες χώρες. Δεν είμαι γνώστης της αιγυπτιακής κοινωνίας. Νομίζω πως είναι λάθος να επιμένουμε να μιλάμε για “λαούς”. Ζούμε στο 2026, όχι στο 1917. Υπάρχει ένα νέος τύπος ανθρώπου, ατομικιστής, νάρκισσος, ιδιώτης και πολύ αγχωμένος και φοβισμένος, που δεν είναι και πολύ καλό “υλικό” για “λαϊκές επαναστάσεις”. Επίσης, πάντα υπήρχαν άνθρωποι που εξαγοράζονταν, αλλά σήμερα -και στην Ελλάδα- ψάχνεις με το κιάλι να βρεις ανθρώπους που δεν εξαγοράζονται. Οι Παλαιστίνιοι δεν ήταν ποτέ συμπαθείς στα καθεστώτα των αραβικών χωρών, γιατί έκαναν εκλογές και είχαν πιο ανοιχτή κοινωνία -πριν τη Χαμάς αυτά-, ενώ η αγωνιστικότητα των Παλαιστινίων τρόμαζε τα αραβικά καθεστώτα, γιατί φοβόντουσαν πως μπορεί να γίνουν παράδειγμα για τους πολίτες των χωρών τους. Η Ελλάδα είναι μια τελειωμένη υπόθεση κοινωνικά, και όχι μόνο. Τα δημογραφικά και δημοσιονομικά στοιχεία της Ελλάδας δείχνουν μια χώρα που πεθαίνει. Δεν είναι θέμα αισιοδοξίας ή απαισιοδοξίας, είναι θέμα ρεαλισμού. Αν κάποιος ονειρεύεται εξέγερση ή, έστω, κινήματα και συλλογικότητες στην Ελλάδα, δεν έχει ιδέα για το τι είναι η Ελλάδα και οι Έλληνες σήμερα. Να είσαι καλά. Την αγάπη μου.)
Το pitsirikos.net χρειάζεται τη βοήθειά σου
Στήριξε οικονομικά το pitsirikos.net για να συνεχίσει να υπάρχει μέχρι τη Δευτέρα Παρουσία. Οι τρόποι στήριξης εδώ.