Φοβάμαι μην με φακελώσει το κράτος, αλλά έχω φακελώσει μόνος μου τον εαυτό μου (Το Παράδοξο της Ιδιωτικότητας)

Όποιος έχει συμμετάσχει στην Απογραφή του πληθυσμού ως απογραφέας -ήμουν κι εγώ ένας από αυτούς για μια φορά-, ξέρει πως η δυσπιστία και η καχυποψία πολλών πολιτών για τις ερωτήσεις που υπάρχουν στο Ερωτηματολόγιο Απογραφής είναι μεγάλη.

Πολλοί πολίτες θεωρούσαν τις ερωτήσεις πολύ προσωπικές και αδικαιολόγητη εισβολή στην ιδιωτική τους ζωή, κάποιοι πίστευαν πως πρόκειται για ένα είδος φακελώματος από την Εφορία, ενώ υπήρξαν και αρνητές της απογραφής που αρνήθηκαν να ανοίξουν την πόρτα του σπιτιού τους στους απογραφείς.

Όλα αυτά συμβαίνουν, ενώ οι ίδιοι πολίτες που είναι καχύποπτοι και αρνητικοί προς την Απογραφή, ανεβάζουν τα προσωπικά τους στοιχεία και την προσωπική τους ζωή στο Διαδίκτυο, ανεβάζουν φωτογραφίες από το εσωτερικό των σπιτιών τους και δεν αφήνουν τίποτα κρυφό και προσωπικό.

Εδώ υπάρχει μια αντίφαση:

Από τη μια έχουμε τη δηλωμένη ανησυχία των πολιτών για την προστασία των προσωπικών τους δεδομένων και από την άλλη την πραγματική τους συμπεριφορά, καθώς συνεχίζουν να αποκαλύπτουν τα προσωπικά τους δεδομένα και την προσωπική τους ζωή στο Διαδίκτυο, χωρίς να έχουν κάποια ανταλλάγματα για αυτό.

Αυτή η αντίφαση ονομάζεται “Παράδοξο της Ιδιωτικότητας” (Privacy Paradox).

Οι πολίτες έχουν την ψευδαίσθηση του ελέγχου στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αφού θεωρούν πως επιλέγουν οι ίδιοι τι, πότε και πώς θα το δημοσιεύσουν, καθώς και ποιος θα το δει, ενώ στην απογραφή η διαδικασία είναι υποχρεωτική, επιβάλλεται από τρίτους και έχει προκαθορισμένες ερωτήσεις, οπότε δημιουργεί αίσθημα απώλειας ελέγχου.

Επίσης, η κοινοποίηση στα social media προσφέρει άμεση συναισθηματική επιβράβευση -likes, σχόλια, κοινωνική αλληλεπίδραση-, ενώ το όφελος από την απογραφή -καλύτερος σχεδιασμός των υποδομών για τα επόμενα χρόνια- είναι συλλογικό, αφηρημένο και μελλοντικό, οπότε δεν προσφέρει άμεση ικανοποίηση στον πολίτη.

Παράλληλα, πολλοί πολίτες τρέφουν βαθιά καχυποψία και δυσπιστία προς το κράτος, ενώ νιώθουν μια περίεργη οικειότητα με τις ιδιωτικές διαδικτυακές πλατφόρμες, τις οποίες αντιλαμβάνονται ως εργαλεία διασκέδασης και όχι ως μηχανισμούς συλλογής δεδομένων, αν και ξέρουμε πια όλοι πως αυτό δεν είναι αλήθεια.

Η φυσική παρουσία του απογραφέα με το ερωτηματολόγιο μέσα στο σπίτι του πολίτη γίνεται αντιληπτή ως εισβολή στον προσωπικό χώρο, ενώ η εφαρμογή στο κινητό είναι μια «αόρατη» οθόνη, όπου τα δεδομένα παραδίδονται με ένα απλό πάτημα, χωρίς την αμήχανη αίσθηση της προσωπικής επαφής και εξέτασης.

Τούτων δοθέντων -και ενώ υπάρχει μια μεγάλη και διαρκής συζήτηση για την προστασία των προσωπικών δεδομένων- σκέφτομαι ότι η προστασία των προσωπικών δεδομένων δεν αντιμετωπίζεται από τους περισσότερους ανθρώπους ως απόλυτη αξία· αν το αντάλλαγμα είναι άμεσο και ευχάριστο, τα ορθολογικά κριτήρια ιδιωτικότητας συχνά εξαφανίζονται.

O άνθρωπος που φοβάται μην τον «φακελώσει» το κράτος για στατιστικούς λόγους, έχει ήδη φακελώσει ο ίδιος τον εαυτό του, διαθέτοντας το φάκελο ελεύθερα σε πολυεθνικές εταιρείες και σε οποιονδήποτε περαστικό γνωρίζει το ονοματεπώνυμό του.

(Αυτό το κείμενο το έγραψα με αφορμή μια συζήτηση που είχα με μια όμορφη κυρία από τη Νορβηγία. Δεν θα μπω σε λεπτομέρειες -προσωπικά δεδομένα- αλλά μπήκα στα social media που έχει -ήξερα το όνομά της- και έμαθα τα πάντα για αυτήν. Μετά έκανα ένα πείραμα και φρόντισα να της λέω τα πράγματα που με ενδιαφέρουν, τα οποία, εντελώς “τυχαία”, ήταν τα ίδια με αυτά που ανέφερε αυτή η κυρία στα δικά της social media. Δεν θα μπορούσε να με υποπτευτεί γιατί της είχα πει πως απεχθάνομαι τα social media και δεν έχω λογαριασμούς στα social media -κάτι που δεν είναι ακριβώς ψέματα γιατί όντως δεν έχω προσωπικούς λογαριασμούς στα social media και οι λογαριασμοί μου αφορούν το μπλογκ μου-, οπότε της έκανα πολύ καλή …εντύπωση. Βέβαια, μετά σκέφτηκα πως θα αρκούσε να της πω πόσους followers έχω στα social media· έχω παρατηρήσει πως οι άνθρωποι εντυπωσιάζονται πια μόνο από το πόσους followers έχεις παρά για το ποιος είσαι πραγματικά. Και αυτό ίσως είναι το πιο παράξενο σημείο του Παράδοξου της Ιδιωτικότητας: φοβόμαστε μήπως κάποιος μάθει ποιοι είμαστε, αλλά ταυτόχρονα κάνουμε τα πάντα για να το μάθουν όσο περισσότεροι γίνεται. Αρκεί να μας κάνουν ένα like. )

Το pitsirikos.net χρειάζεται τη βοήθειά σου

Στήριξε οικονομικά το pitsirikos.net για να συνεχίσει να υπάρχει μέχρι τη Δευτέρα Παρουσία. Οι τρόποι στήριξης εδώ.