Πολιτική φιλοσοφία

Φίλε πιτσιρίκο,
Θα επιχειρήσω μια παρεγκλίνουσα προσέγγιση των πολιτικών πραγμάτων ακολουθώντας τον τρόπο που γράφεις τα κείμενά σου και σχολιάζεις τα κείμενα των φίλων σου.

Η «παρέγκλιση» είναι φιλοσοφικός όρος και διατυπώθηκε από τον Επίκουρο για να περιγράψει την κίνηση των ατόμων της ύλης, διορθώνοντας τον Δημόκριτο, σε εποχές που μόνο υποθέσεις μπορούσαν να γίνουν γι αυτήν. Πάνω σ’ αυτή την υπόθεση, ο αρχαίος Αθηναίος φιλόσοφος δικαιολόγησε και στήριξε την ελεύθερη βούληση στον άνθρωπο.

Η παρέγκλιση που θα επιχειρήσω έχει να κάνει με την προσέγγιση των πολιτικών πραγμάτων όχι με πολιτικούς αλλά με φιλοσοφικούς όρους.

Η φιλοσοφία είναι μια πολιτική υπόθεση, αφού πρόκειται για εργαλείο «που σκοπό έχει να κάνει τη ζωή ευτυχισμένη», όπως μας παρέδωσε ο Επίκουρος.

Όμως, αφού καταγίνεται με ολόκληρο το φάσμα της ανθρώπινης ύπαρξης, – φύση της γνώσης, γνώση της φύσης, και ανθρώπινη ηθική – αναδεικνύεται σε υπέρτατη επιστήμη και βάζει στο βρακί της (μετά συγχωρήσεως) την πολιτική, δίνοντάς της και εξήγηση και περπατησιά. Ένας καλός μου φίλος λέει πως «η φιλοσοφία είναι ο καπετάνιος κι η πολιτική το ναυτάκι».

Πολλοί αναγνώστες σου, μιλούν για αριστερή ιδεολογία και υποστηρίζουν πως ένα αριστερό πολιτικό κόμμα οφείλει να ασκεί την πολιτική του σύμφωνα με αυτήν χωρίς να απομακρύνεται στο παραμικρό.

Οι ιδεολογίες όμως είναι γράμμα κενό κι η εμμονή στις ιδέες, κούφια λόγια. Οι ιδεολογίες δεν έχουν εφαρμογή στην πράξη και δεν έχει κανένα νόημα να τις επικαλούμαστε, ειδικά στην πολιτική.

Όταν την επικαλούνται εν ενεργεία πολιτικά πρόσωπα και διαπιστώνουμε ότι σοβαρολογούν, ας τους χτυπάμε φιλικά στην πλάτη μήπως ανοίξουν την πόρτα της ιδιώτευσης και γλυτώσουμε.

Αντί να μιλάμε για πίστη σε ιδέες, θα ήταν πιο φρόνιμο να μιλούσαμε για συνεπή τήρηση αρχών. Οι «αρχές» ή αλλιώς «οι αξίες», που ενδεχομένως έχουμε οδηγό στη ζωή μας, είναι κάτι διαφορετικό γιατί έχουν άμεση σχέση με επιλογές ζωής στο πραγματικό επίπεδο.

Για παράδειγμα, η πάταξη της φοροδιαφυγής ως πολιτικός στόχος και η τήρηση με συνέπεια όλων των ενεργειών προς αυτήν δεν είναι ιδεολογικό ζήτημα αλλά βασική αρχή για μια ευνομούμενη δημοκρατική πολιτεία.

Αν επεκτείνουμε αναλογικά το παράδειγμα, δεν θα βρούμε ούτε μια διοικητική πράξη ν’ αντέχει τη στήριξή της σε οποιαδήποτε ιδεολογική θέση γιατί πάντα θα πέφτουμε με θόρυβο πάνω στον «τοίχο» που λέγεται ρέουσα πραγματικότητα.

Παρεμπιπτόντως, ο Μαρξ είχε καταγγείλει ως πνευματικά ανεπαρκείς όσους εμμένουν σε ιδεολογίες.

Η πολιτική στάση της Ζωής Κωνσταντοπούλου, ένα άλλο παράδειγμα, έχει αντίκρισμα στις προσωπικές της αρχές, α) για πιστή τήρηση των κανόνων λειτουργίας της Βουλής ή β) την ψηλάφηση της αλήθειας για το απεχθές χρέος, με ωφέλιμο πολιτικό στόχο να απαλλαγούμε από αυτό, κι όχι στην ιδεολογία της, ακόμη κι αν είτε λαθεμένα είτε από συνήθεια, την επικαλείται. Τα υπόλοιπα, που μπορεί να της καταλογίζουν, έχουν να κάνουν με το χαρακτήρα και τον τρόπο της, θέματα δηλαδή άνευ πολιτικής αξίας.

Άλλωστε, το αν ένα χρέος είναι απεχθές, δεν θα κριθεί με ιδεολογικά κριτήρια αλλά με ανθρώπινα–υπαρξιακά κριτήρια. Θεμελιώνεται δηλαδή στη φιλοσοφία και τις αρχές και όχι στην ιδεολογία.

Η πολιτική περιγράφεται ως ένα πεδίο ενεργειών και αποφυγών που στόχο έχει το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα στην κοινωνική ζωή ενός τόπου. Τα φυσικά κίνητρα του ανθρώπου για κάθε του πράξη ή αποφυγή συνοψίζονται στη λέξη ωφέλεια. Πες το και συμφέρον, όπως το ονόμαζε ο Δημόκριτος.

Σ’ όλη μας τη ζωή παίρνουμε αποφάσεις μετρώντας στο ζύγι βλάβη και ωφέλεια. Από τη φύση μας επιδιώκουμε η ζυγαριά να γέρνει στην ωφέλεια, έστω κι αν φορές προτιμάμε τη βλάβη, αν κρίνουμε πως θα οδηγήσει μακροπρόθεσμα σε μεγαλύτερο όφελος (κι εδώ Επίκουρος). Αυτά είναι τα κριτήρια της «ατομικής μας πολιτικής», πάει να πει της δράσης σε προσωπικό επίπεδο.

Στο κοινωνικό πεδίο τα πράγματα διαφοροποιούνται καθώς στο παιχνίδι μπαίνει και το προσωπικό συμφέρον των πολιτικών προσώπων, το στενά πολιτικό δηλαδή και το κομματικό, για να μην πάμε παραπέρα στις περιπτώσεις που «…γυναίκα, είναι πολλά τα λεφτά»…

Κι όταν πρόκειται για κρατική πολιτική θα συνυπολογίσουμε και τις εξωτερικές πιέσεις, αφού τα οικονομικά συστήματα και τα συστήματα παγκόσμιας διακυβέρνησης μας αναγκάζουν να μετρούμε το συσχετισμό δυνάμεων για να βρούμε το στίγμα του εφικτού.

Όταν ομολογούμε ανοιχτά πως είμαστε ως χώρα στα επίπεδα ενός προτεκτοράτου θα πρέπει να το προσμετράμε και αυτό.

Σ’ αυτές τις συνθήκες επαληθεύεται το –νομίζω και σ’ εσένα το διάβασα- «αν οι εκλογές άλλαζαν τα πράγματα θα είχαν καταργηθεί». (Όχι τα πράγματα, οι εκλογές)

Μια και αναφερθήκαμε στην αρχή στον Επίκουρο, να κλείσουμε μ’ αυτόν.

Σ’ αυτόν αποδόθηκε το περίφημο «λάθε βιώσας», φράση που έτυχε ποικίλων ερμηνειών και παρερμηνειών. Σε παρακολουθώ να το εφαρμόζεις, όπως φαίνεται από τα κλεισίματα που κάνεις στο σχολιασμό των επιστολών των φίλων σου.

Το «λάθε βιώσας» έχει ηδονική βάση, στη λογική πως αν κάτι που δεν ορίζουμε στη ζωή μας, μας ταράζει θα σπεύσουμε να το αποφύγουμε. Η ταραχή δεν ωφελεί την ψυχική υγεία κι ο κόσμος, πιτσιρίκο, είναι κατάσπαρτος με ανίκητους ηλίθιους.

Η επιστολή μου δεν είναι από αυτές που ανεβαίνουν στον αέρα, όμως υπολογίζω πως απευθύνομαι σε μια παρεγκλίνουσα ελεύθερη βούληση.

Θα σου ζητούσα μόνο…, αν διαφωνείς και θελήσεις να σχολιάσουμε, να το κάνουμε με φιλοσοφικούς κι όχι πολιτικούς όρους.

Υποψιάζομαι πως γνωρίζεις ότι κι ο Επίκουρος κακολογήθηκε και σπιλώθηκε για πολιτικούς λόγους και σκοπιμότητες. Κι όσοι αποπειράθηκαν να το κάνουν με φιλοσοφικά επιχειρήματα βρέθηκαν ξέγυμνοι – εξ όσων γνωρίζω.

Φιλικά

Δημήτρης

Θεσσαλονίκη

(Αγαπητέ Δημήτρη, τα τελευταία 25 χρόνια, όπου πάω, έχω μαζί μου τα Άπαντα του Επίκουρου. Ξέρεις πως είναι ένα πολύ μικρό βιβλίο. Ο Επίκουρος με βοηθάει να μην “χάνομαι”. Είναι σημαντικό να έχεις καταλήξει πως το μεγαλύτερο αγαθό στη ζωή είναι η φιλία. Βέβαια, η φιλοσοφία του Επίκουρου δεν είναι ιδιαίτερα δημοφιλής, αν και είναι εξαιρετικά απλή. Κρίμα, γιατί θα βοηθούσε πολλούς ανθρώπους· ιδιαίτερα, σε κοινωνίες όπως οι σημερινές. Εμένα, πάντως, με βοήθησε και με βοηθάει.Το “Αν θέλεις να κάνεις κάποιον πλούσιο, μην του προσθέτεις χρήματα, να του αφαιρείς επιθυμίες” είναι σωτήριο, και δεν περίμενα να χρεοκοπήσει η χώρα για να το αντιληφθώ. Από την άλλη, ο Επίκουρος δεν απευθύνεται στο πλήθος αλλά στον άνθρωπο. Έχω αναφερθεί στο “Λάθε βιώσας”. Το 2012, σε ένα κείμενο που περιείχε το ερώτημα “Πώς μπορείς να ζήσεις μέσα σε μια κοινωνία που επιλέγει συνειδητά την διαφθορά και την έλλειψη Δικαιοσύνης”, έγραφα: Καταλήγω στο ότι μια καλή λύση είναι η κύρια αρχή των επικούρειων, το «Λάθε βιώσας». Να μένεις στην αφάνεια. Κι επειδή το «Λάθε βιώσας» μπορεί να προκαλεί σύγχυση με τις πολλές ερμηνείες του, θα το γράψω όσο απλά το είπε ο Βαν Γκογκ: «Είναι καλύτερα να υπάρχω σαν να μην υπάρχω». Δεν θα κάνουμε φιλοσοφικό διάλογο στο Διαδίκτυο. Ούτε πολιτικό. Πάντως, για τον Επίκουρο ήταν πολύ σημαντικό να είναι κάποιος δίκαιος, σοφός και τίμιος. Το θεωρούσε προϋπόθεση για την ευτυχία. Μην παίρνεις και πολύ στα σοβαρά όσα γράφω, γιατί γράφω για βιοποριστικούς λόγους. Δεν είμαι ένας πλούσιος που κάνει το κέφι του. Σε αντίθεση με το Επίκουρο, ζω σε μια καπιταλιστική, χρεοκοπημένη και καταρρέουσα κοινωνία. Πάντως, έχω πάντα το “Λάθε βιώσας” καρφωμένο στο μυαλό μου. Αυτός είναι και ο λόγος που δεν μπορώ με τίποτα να γίνω οπαδός. Σε ευχαριστώ για το όμορφο μέιλ σου. Να είσαι καλά.)

Το pitsirikos.net χρειάζεται τη βοήθειά σου

Στήριξε οικονομικά το pitsirikos.net, αν θεωρείς πως καλό είναι να υπάρχουν στην Ελλάδα και κάποιες φωνές που δεν δουλεύουν για τον Μαρινάκη, τον Αλαφούζο, τον Σαββίδη και τα άλλα παιδιά, οπότε μπορεί να διαβάσεις ή να ακούσεις κάτι διαφορετικό από αυτό που συμφέρει τους ολιγάρχες. Οι τρόποι στήριξης εδώ.