Το κουκούλι της μεγάλης μας ήττας
Το σύστημα που μας περιβάλλει είμαστε τελικά εμείς οι ίδιοι, και το αποκρουστικό κοινωνικό γίγνεσθαι -μέσα στο οποίο κινούμαστε- είναι το κουκούλι που περιβάλλει την ύπαρξη μας. Τα γράφω αυτά απλά ως επισήμανση γιατί πολύ συχνά ερμηνεύουμε την αποτυχία ως αποτέλεσμα της απραξίας ή των λάθος χειρισμών των άλλων.
Κι όμως, η αδυναμία των προοδευτικών ανθρώπων να παρουσιάσουν ένα πειστικό πολιτικό-οικονομικό αφήγημα απέναντι στον καπιταλισμό δεν έχει πρωτίστως να κάνει με την ανικανότητα της ηγεσίας αλλά πάνω από όλα με την νωθρότητα της σκέψης.
Μετά την κατάρρευση του «υπαρκτού σοσιαλισμού» και το αρχικό σοκ από την διάψευση όλων των παραδοσιακών ερμηνευτικών προτύπων, απλώθηκε η σιωπή και το σκοτάδι μια κατάσταση που διαρκή ως τα σήμερα.
Αναμφίβολα κάτι πήγε στραβά κι αυτό το κάτι αφορούσε την οικονομία, την πολιτική και την κοινωνία των χωρών αυτών.
Ποτέ αυτό το «στραβά» δεν αναλύθηκε, ποτέ αυτό το «στραβά» δεν διορθώθηκε.
Υπήρξαν μονάχα δυο ειδών αντιδράσεις, ο απόλυτος συμβιβασμός από την μια –τόσο απόλυτος που έφτασαν τα κόμματα της «αριστεράς» να εφαρμόζουν με πάθος τις πιο σκληρές νεοφιλελεύθερες πολιτικές- και ο πολιτικός αυτισμός από την άλλη, που αρνήθηκε την πραγματικότητα της ήττας, έκλεισε τον μαρμαρωμένο προλετάριο στο ιερό της επανάστασης και από τότε ψιθυρίζει κάθε βράδυ το «πάλι με χρόνους με καιρούς πάλι δικά μας θα’ναι».
Είναι απολύτως σαφές πως χωρίς την κατάλληλη θεωρία δεν πρόκειται ποτέ να υπάρξει και επιτυχημένη πράξη.
Η ιστορία του ανθρώπου πάνω στην γη επιβεβαιώνει ξανά και ξανά την ορθότητα της παραπάνω διαπίστωσης.
Από την άλλη, βέβαια, η ανάλυση της αποτυχίας αποτελεί την αναγκαία προϋπόθεση για την διαμόρφωση της νέας θεωρίας, της καινούργιας ανάγνωσης των πανανθρώπινων αξιών της ισότητας, της δικαιοσύνης και της ελευθερίας.
Η πτώση της ΕΣΣΔ δεν ακύρωσε τελικά μονάχα τα όποια επιτεύγματα της Οκτωβριανής επανάστασης αλλά και μέχρι πρόσφατα θεωρούμενα κεκτημένα της Γαλλικής επανάστασης.
Κι αν τότε δεν καταφέραμε να διακρίνουμε το μέγεθος της ήττας και της απειλής, σήμερα δεν υπάρχει η παραμικρή δικαιολογία.
Δεν μπορεί να εθελοτυφλούμε, αποφεύγοντας την σκέψη πάνω στο βασικό αφήγημα της επανάστασης και του μετασχηματισμού της κοινωνίας.
Η απουσία μιας νέας και ουσιαστικής αφήγησης για το μέλλον αποτελεί το πρόβλημα της αριστεράς σήμερα είναι η αιτία της καθολικής μας μιζέριας. Δεν φταίει ο εχθρός αποκλειστικά.
Οι προοδευτικές και αριστερές δυνάμεις στην Ευρώπη έχουν κολλήσει μπροστά στους όμορφους καθρέφτες του ’50, που τους δείχνουν τόσο όμορφους και έξυπνους.
Είκοσι πέντε χρόνια μετά την συντριβή, η μοναδική ερμηνεία είναι πως δεν είμαστε τόσο Μαρξιστές όσο θα έπρεπε.
Σαν τους Ισραηλίτες που ο θεός τους έστελνε στις εξορίες και στις φυλακές, επειδή δεν τον λάτρευαν, ούτε τον τιμούσαν όπως θα έπρεπε.
Θέλει «καρύδια» προκειμένου να μετουσιώσεις σε πράξη την διεθνή –από Μέση Ανατολή και Λατινική Αμερική– εμπειρία από νέες μορφές παρέμβασης στην κοινωνία, από νέες μορφές αγώνα.
Όμως, χρειάζεται να δημιουργηθούν από τα κάτω οι δομές εκείνες που θα κλείσουν τις πληγές που αφήνει ο νεοφιλελευθερισμός στην κοινωνία.
Ακόμα και η «Επιτροπή Αλήθειας» για το δημόσιο χρέος της χώρας –που ήταν μια εξαιρετική πρωτοβουλία της Ζωής Κωνσταντοπούλου– λειτούργησε χωρίς την συμμετοχή των απλών πολιτών.
Για αυτό ίσως και για το θάψιμο του πορίσματος από τον Βούτση δεν άνοιξε ρουθούνι.
Η εμπειρία από τον Ισημερινό, έδειξε, όμως, σαφώς, πως η λαϊκή συμμετοχή ήταν το καθοριστικό σημείο για την επιτυχία του εγχειρήματος.
Όλα γνωστά, η τόλμη όμως για μια ακόμα φορά έλειψε.
Όσο επιμένουμε να αποφεύγουμε να δούμε κατάματα τα προβλήματα μας, τόσο θα εισπράττουμε ήττες και απογοητεύσεις.
«Ντου, ρε» θα φωνάζουμε κρατώντας την μολότοφ στο χέρι, κι όταν κοιτάμε πίσω δεν θα βλέπουμε κανέναν.
«Όχι ρε πούστη, τον ήπιαμε ξανά!», μεταβολή και φυγή στα στενά.
Το βραδάκι μπυρίτσα, παρεούλα, τσιγάρακι. Το ίδιο θέμα, η ίδια ερώτηση: «Πότε θα σηκωθούνε ρε γαμώτο από τον καναπέ;».
Έλα μου, ντε!
Φιλιά από την Εσπερία
Ηλίας
(Αγαπητέ Ηλία, γράφεις αλλιώτικα τώρα που πήγες στην Ελβετία. Σε βλέπω σε κάνα εξάμηνο να έχεις γίνει φιλελές και να απορείς γιατί οι πρόσφυγες δεν τρώνε παντεσπάνι. Σε πειράζω. Ηλία, σωστά επισημαίνεις πως το πρόβλημα είμαστε εμείς. Εγώ το γράφω χρόνια, αν και το ξεχνάω μερικές φορές. Ψάχνουμε το λάθος στο σύστημα, ξεχνώντας πως το σύστημα υπάρχει εξαιτίας μας. Δεν απέτυχε ο κομμουνισμός -που, άλλωστε, δεν εφαρμόστηκε ποτέ πουθενά- αλλά οι άνθρωποι. Ηλία, δεν χρεοκόπησε η Ελλάδα. Οι Έλληνες χρεοκόπησαν. Ως άνθρωποι. Δεν είναι χρεοκοπημένες όλες οι χώρες του πλανήτη. Η ανθρωπότητα χρεοκόπησε. Όταν βλέπω τους ανθρώπους να πεθαίνουν από την πείνα στη Συρία, καταλαβαίνω πως ο άνθρωπος έχει χρεοκοπήσει. Έχει μεταλλαχτεί. Ηλία, θα σου πω ένα παράδειγμα που το έχω ζήσει αρκετές φορές. Πάω στο νοσοκομείο να δω έναν άνθρωπο που είναι πολύ άσχημα. Και είναι οι συγγενείς γύρω του και τσακώνονται για την περιουσία του. Πριν πεθάνει. Το σύστημα φταίει για αυτό; Όχι, ο άνθρωπος φταίει. Βέβαια, ο Ρουσό λέει πως ο άνθρωπος γεννιέται καλός και τον καταστρέφει η κοινωνία. Αλλά ο Άκης Πάνου λέει “τι ειρωνεία, εμείς την φτιάξαμε αυτή την κοινωνία”. Ηλία, θα σου πω κι ένα άλλο παράδειγμα: Θυμάσαι εκείνη την θεογκόμενα που μου την έκανες πάσα επειδή την είχες βαρεθεί; Με κυνηγάει ακόμα. Δεν με αφήνει σε ησυχία. Με έχει ξεζουμίσει, Ηλία. Εντάξει, αυτό με την θεογκόμενα δεν συνέβη αλλά αρέσουν αυτά στους αναγνώστες. Να είσαι καλά, Ηλία!)
Το pitsirikos.net χρειάζεται τη βοήθειά σου
Στήριξε οικονομικά το pitsirikos.net, αν θεωρείς πως καλό είναι να υπάρχουν στην Ελλάδα και κάποιες φωνές που δεν δουλεύουν για τον Μαρινάκη, τον Αλαφούζο, τον Σαββίδη και τα άλλα παιδιά, οπότε μπορεί να διαβάσεις ή να ακούσεις κάτι διαφορετικό από αυτό που συμφέρει τους ολιγάρχες. Οι τρόποι στήριξης εδώ.