Πού πάει η δημοκρατία όταν πεθαίνει

Ξεκινώντας το γράψιμο αυτού του κειμένου, νομίζω ότι χρειάζεται να διευκρινίσω από την αρχή κάτι. Μιλώντας για δημοκρατία, αναφέρομαι στην δυτικού τύπου αντιπροσωπευτική δημοκρατία, εκείνο το μοντέλο διακυβέρνησης που για χρόνια θεωρούσαμε το καλύτερο από τα χειρότερα που θα μπορούσαμε να έχουμε και που τώρα ετοιμάζεται -αν δεν το έχει κάνει ήδη- να τινάξει τα πέταλα. Πού πάει η δημοκρατία λοιπόν όταν πεθάνει;

Η δημοκρατία -η αληθινή Αθηναϊκή δημοκρατία των αρχαίων χρόνων- ευδοκίμησε για λίγα μόνο έτη στην Αθήνα και στηριζόταν όχι στον θεσμό της αντιπροσωπευτικότητας αλλά στην καθολική -και στις καλύτερες στιγμές της σχεδόν υποχρεωτική- συμμετοχή των πολιτών στα κοινά, στην νομοθεσία, στην διοίκηση και στην απονομή της δικαιοσύνης.

Η αρχαία αθηναϊκή δημοκρατία είναι η εφαρμογή σε πολιτικό επίπεδο μιας αρχής που βρίσκει εφαρμογή σχεδόν παντού στην φύση, της κανονικής καμπύλης του Gauss όπως ονομάζεται.

Πολύ χονδρικά, αν γεμίσεις ένα βάζο με εκατοντάδες δεκάδες μικρές πολύχρωμες γυάλινες μπίλιες και ζητήσεις από δέκα ή εκατό ανθρώπους να μαντέψουν τον ακριβή αριθμό τους μέσα στο βάζο, τότε οι απαντήσεις που θα πάρεις θα απέχουν δραματικά από τον πραγματικό αριθμό των μικρών σφαιριδίων.

Αν το επαναλάβεις ζητώντας από δέκα ή εκατό χιλιάδες ανθρώπους να υπολογίσουν τον αριθμό των σφαιριδίων και μετά υπολογίσεις των μέσο όρο που προκύπτει από τις απαντήσεις τους, με έναν τρόπο “μαγικό”, το αποτέλεσμα θα πλησιάσει πολύ τον πραγματικό αριθμό των σφαιρών μέσα στο βάζο.

Η αθηναϊκή δημοκρατία προϋποθέτει την συμμετοχή όλων, αλλιώς δεν λειτουργεί αποτελεσματικά. Κι επειδή συμβαίνει αυτό, είναι προφανές ότι μπορεί να λειτουργήσει σε μικρή μόνο γεωγραφική κλίμακα, σε μια πόλη ή σε κάποια μικρή κοινότητα.

Η σύγχρονη δυτικού τύπου δημοκρατία, πλασάρεται σαν τέτοια, μα στην ουσία της δεν είναι. Βασίζεται περισσότερο στα χαρακτηριστικά της ρωμαϊκής δημοκρατίας και ελάχιστα σε εκείνα της αθηναϊκής δημοκρατίας.

Η δυτική δημοκρατία είναι ένα αντιπροσωπευτικό πολίτευμα που γίνεται τόσο περισσότερο φιλελεύθερο και δημοκρατικό με την ευρύτερη έννοια του όρου όσο ισχυρότεροι είναι οι θεσμοί αυτονομίας των διαφόρων κοινοτήτων που συγκροτούν το κράτος στο εσωτερικό του.

Η υπεροχή των ΗΠΑ -συγκριτικά με τις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες- στηρίζεται ακριβώς σε αυτό. Στην ύπαρξη των Πολιτειών που λειτουργούν με μεγάλο βαθμό αυτονομίας από την ομοσπονδιακή εξουσία.

Ακόμα κι αυτό το μοναδικό στον κόσμο ελβετικό μοντέλο “άμεσης” -όπως αποκαλείται- δημοκρατίας που στηρίζεται στην άμεση διαμέσου των εκατοντάδων δημοψηφισμάτων συμμετοχή του λαού στις αποφάσεις του κράτους, δεν θα υπήρχε ούτε θα μπορούσε να λειτουργήσει αποτελεσματικά χωρίς την ισχυρή αυτονομία των καντονίων και των κοινοτήτων που τα συγκροτούν.

Μετά την λήξη του Β-ΠΠ, την κατάρρευση των φασιστικών καθεστώτων και την εμφάνιση της πρώην ΕΣΣΔ στο προσκήνιο, μια σειρά από μεταρρυθμίσεις που βοήθησαν στον εκδημοκρατισμό των κοινωνιών έλαβαν χώρα σε μια σειρά από ευρωπαϊκά κράτη και κυρίως στους μεγάλους ηττημένους του πολέμου, την Γερμανία και την Ιταλία.

Κοινό χαρακτηριστικό των μεταρρυθμίσεων αυτών η μεταφορά ουσιαστικών αρμοδιοτήτων και εξουσιών από την κεντρική κυβέρνηση, στα κρατίδια και τις αυτονομίες.

Όμως, πάνω σε αυτή την αναμφισβήτητη πρόοδο των κοινωνιών αυτών, έπεσε σαν ταφόπλακα η πολιτική και οικονομική ολοκλήρωση της ΕΕ και η δημιουργία της Ευρωζώνης.

Πρόκειται για θεσμούς που πισωγυρίζουν την ευρωπαϊκή ιστορία και δυναμιτίζουν το οικονομικό μέλλον των κρατών που συμμετέχουν σε αυτήν.

Δεν πρόκειται μονάχα για μια αυταρχική πολιτική οντότητα που χαρακτηρίζεται από υψηλού βαθμού συγκεντρωτισμό και χαμηλού βαθμού αντιπροσωπευτικότητας. Το μεγάλο ζήτημα για την ΕΕ είναι η αναποτελεσματικότητά της στην διαχείριση στρατηγικής σημασίας ζητημάτων.

Οι γραφειοκράτες των Βρυξελλών αποδεικνύονται ικανοί στην δημιουργία ρυθμιστικών πλαισίων λειτουργίας -αναπαραγωγή προτύπων δανεισμένων από τις ΗΠΑ στις περισσότερες των περιπτώσεων-, ταυτόχρονα όμως είναι εντελώς ανίκανοι να καλλιεργήσουν ένα κοινό όραμα για το παρόν και το μέλλον των ευρωπαϊκών λαών.

Η ΕΕ μοιάζει με συμπληρωμένο πιστοποιητικό θανάτου από το οποίο λείπει μονάχα η ημερομηνία στην οποία έλαβε χώρα το θλιβερό γεγονός.

Το κόστος της διάλυσης που θα πρέπει να πληρωθεί από τα κράτη-μέλη είναι ο συνεκτικός αυτός κρίκος που κρατά ακόμα όλους μαζί κάτω από το κοινό “γερμανικό” νόμισμα.

Το μεγαλύτερο χαστούκι στον μύθο της κραταιάς ένωσης, δόθηκε λίγους μήνες νωρίτερα με την οριστικοποίηση του Brexit.

Κι ενώ η απόφαση της Βρετανίας να αποχωρήσει από την ένωση θα μπορούσε να δώσει ελπίδες στους υπόλοιπους λαούς της Ευρώπης, αυτό που στην πραγματικότητα συνέβη ήταν η αποκάλυψη του βαθμού της ασθένειας των δημοκρατικών θεσμών σε ολόκληρη την ήπειρο.

Το Τελειωμένο Βασίλειο εγκαταλείπει την ΕΕ καταγγέλλοντας το έλλειμμα δημοκρατικής εκπροσώπησης σε αυτήν και λίγους μήνες αργότερα σφυρίζει αδιάφορα μπροστά στο δικό του έλλειμμα εκπροσώπησης που γίνεται φανερό στον τρόπο με τον οποίο η κυρίαρχη Αγγλία διαχειρίζεται τα ζητήματα των υποτελών χωρών της Σκωτίας, της Βορείου Ιρλανδίας και της Ουαλίας.

Και ενώ οι τρεις αυτές περιοχές έχουν δικά τους κοινοβούλια την γνώμη των οποίων δεν υπολογίζει καθόλου η κεντρική κυβέρνηση στο Λονδίνο, η Αγγλία αν και τυπικά τμήμα ενός Ηνωμένου Βασιλείου δεν αισθάνεται την ανάγκη ενός αγγλικού κοινοβουλίου αλλά συνεχίζει να χρησιμοποιεί το εθνικό κοινοβούλιο στο Westminster σαν το όργανο επιβολής των απόψεων της στα υπόλοιπα μέλη του …Ηνωμένου Βασιλείου.

Και στην περίπτωση του ΗΒ, το έλλειμμα ισότιμης εκπροσώπησης είναι φανερό, όπως φανερή είναι επίσης η ανάγκη μιας βαθιάς και ουσιαστικής πολιτικής μεταρρύθμισης που θα καταλήξει σε μια λειτουργική ομοσπονδία ή συνομοσπονδία.

Αυτό προϋποθέτει, αν όχι την κατάργηση, τουλάχιστον το ξεδόντιασμα των εξουσιών και προνομίων της Βρετανικής -δηλαδή Εγγλέζικης- βασιλικής οικογένειας.

Όμως, όποιος γνωρίζει την αγάπη των Εγγλέζων για τις μεταρρυθμίσεις, δεν θα στοιχημάτιζε στην πραγμάτωσή τους σε διάστημα μικρότερο της επόμενης εικοσαετίας.

Οπότε καλά θα έκανε να φύλαγε τα στοιχήματα του υπέρ μιας γρήγορης διάλυσης και όχι μιας βαθιάς μεταρρύθμισης του Τελειωμένου Βασιλείου.

Κι αν με την Βόρεια Ιρλανδία είναι η συμφωνία για το Brexit και η ιστορία του νησιού που έχουν ήδη σφραγίσει την προσεχή ένωσή της με την Ελεύθερη Δημοκρατία της Ιρλανδίας, για την Σκωτία τα πράγματα είναι πολύ διαφορετικά. To Brexit είναι μονάχα η αφορμή, η ουσία βρίσκεται στο έλλειμμα ισότιμης αντιπροσώπευσης όλων των μελών του βασιλείου και έρχεται από τα πολύ παλιά χρόνια.

Είναι μάλλον χαρακτηριστικό των παλαβών καιρών που ζούμε αυτό που συμβαίνει.

Το έλλειμμα αντιπροσώπευσης όλων των πολιτών σε μια αστικού τύπου δυτική δημοκρατία που οφείλεται στην αυξημένη επιρροή υπερεθνικών οργανισμών διακρατικών ή πολυεθνικών- μειώνει την αξιοπιστία του πολιτεύματος στα μάτια των πολιτών, και οδηγεί στην πολιτική ενίσχυση ακραίων υπερδεξιών κύκλων που αντιτίθενται στο περαιτέρω άνοιγμα των συνόρων, υπερθεματίζουν την αναγκαιότητα μιας σκληρής κεντρικής εξουσίας και αντιτίθενται στην ενίσχυση της τοπικής αυτονομίας.

Σε μια εποχή που η διατήρηση των κοινωνικών και δημοκρατικών δικαιωμάτων μαζί με την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής προϋποθέτει περισσότερη αυτονόμηση των περιοχών και ταυτόχρονα μεγαλύτερου και ουσιαστικότερου βαθμού συνεργασίας μεταξύ τους.

Δύσκολη η εξίσωση μα όχι και τόση απρόβλεπτη η κατεύθυνση επίλυσης που θα ακολουθηθεί.

Φιλιά από την Εσπερία

Ηλίας

(Φίλε Ηλία, το πρόβλημα της Δημοκρατίας είναι πως δεν υπάρχει πια άλλο πολίτευμα για να την ανταγωνιστεί. Οπότε, “Η Δημοκρατία είναι το χειρότερο πολίτευμα γιατί δεν υπάρχουν πια άλλα πολιτεύματα”. Να είσαι καλά. Την αγάπη μου.)

Το pitsirikos.net χρειάζεται τη βοήθειά σου

Στήριξε οικονομικά το pitsirikos.net, αν θεωρείς πως καλό είναι να υπάρχουν στην Ελλάδα και κάποιες φωνές που δεν δουλεύουν για τον Μαρινάκη, τον Αλαφούζο, τον Σαββίδη και τα άλλα παιδιά, οπότε μπορεί να διαβάσεις ή να ακούσεις κάτι διαφορετικό από αυτό που συμφέρει τους ολιγάρχες. Οι τρόποι στήριξης εδώ.